Last Updated :
09 May 2025, 05:21 PM IST
ਸੁਦਰਸ਼ਨ ਸ਼ੀਲਡ: ਭਾਰਤੀ ਹਵਾਈ ਸੈਨਾ ਨੇ ਹਾਲ ਹੀ ਵਿੱਚ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵੱਲੋਂ ਕੀਤੇ ਗਏ ਡਰੋਨ ਅਤੇ ਮਿਜ਼ਾਈਲ ਹਮਲਿਆਂ ਨੂੰ ਨਾਕਾਮ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਫਲਤਾ ਭਾਰਤ ਦੇ ਹਵਾਈ ਰੱਖਿਆ ਪ੍ਰਣਾਲੀ S-400 "ਸੁਦਰਸ਼ਨ" ਕਾਰਨ ਸੰਭਵ ਹੋਈ। ਇਹ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਹਮਲਿਆਂ ਦਾ ਢੁਕਵਾਂ ਜਵਾਬ ਦੇਣ ਵਿੱਚ ਸਫਲ ਰਹੀ ਹੈ ਬਲਕਿ ਭਾਰਤੀ ਹਵਾਈ ਸੈਨਾ ਲਈ ਇੱਕ ਗੇਮ ਚੇਂਜਰ ਵੀ ਸਾਬਤ ਹੋਈ ਹੈ। ਇਹ ਪ੍ਰਣਾਲੀ 6 ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਰੂਸ ਤੋਂ ਖਰੀਦੀ ਗਈ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਦੋਂ ਤੋਂ ਇਹ ਭਾਰਤ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਦਾ ਇੱਕ ਅਨਿੱਖੜਵਾਂ ਅੰਗ ਬਣ ਗਈ ਹੈ।
ਭਾਰਤ ਨੇ ਇਸ ਹਵਾਈ ਰੱਖਿਆ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦਾ ਨਾਮ ਭਗਵਾਨ ਸ਼੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੇ ਸੁਦਰਸ਼ਨ ਚੱਕਰ ਦੇ ਨਾਮ 'ਤੇ ਰੱਖਿਆ ਹੈ। ਐਸ-400 ਦੀ ਤਾਕਤ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਇੱਕੋ ਸਮੇਂ 36 ਟੀਚਿਆਂ ਨੂੰ ਟਰੈਕ ਕਰਨ ਅਤੇ ਨਸ਼ਟ ਕਰਨ ਦੇ ਸਮਰੱਥ ਹੈ। ਇਸਦੀ ਮਾਰੂ ਮਾਰ 400 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਤੱਕ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਇਹ ਦੁਸ਼ਮਣ ਦੇ ਜਹਾਜ਼ਾਂ, ਬੈਲਿਸਟਿਕ ਮਿਜ਼ਾਈਲਾਂ ਅਤੇ ਡਰੋਨਾਂ ਨੂੰ ਤਬਾਹ ਕਰਨ ਦੇ ਸਮਰੱਥ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਇਹ ਰਾਡਾਰ 'ਤੇ ਅਮਰੀਕੀ ਐਫ-35 ਵਰਗੇ ਸਟੀਲਥ ਜਹਾਜ਼ਾਂ ਦਾ ਵੀ ਪਤਾ ਲਗਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਭਾਰਤ ਨੇ 2018 ਵਿੱਚ ਰੂਸ ਨਾਲ ਇਸ ਸੌਦੇ ਨੂੰ ਅੰਤਿਮ ਰੂਪ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਸਦੀ ਕੀਮਤ ₹35,000 ਕਰੋੜ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸੀ। ਪਰ ਇਸ ਸੌਦੇ 'ਤੇ ਅਮਰੀਕਾ ਦਾ ਦਬਾਅ ਸੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਅਮਰੀਕੀ ਕਾਨੂੰਨ CAATSA ਦੇ ਤਹਿਤ, ਰੂਸ ਨਾਲ ਰੱਖਿਆ ਸੌਦਿਆਂ 'ਤੇ ਪਾਬੰਦੀਆਂ ਲਗਾਈਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਭਾਰਤ ਨੇ ਅਮਰੀਕੀ ਦਬਾਅ ਨੂੰ ਟਾਲ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਦੇ ਹਿੱਤ ਵਿੱਚ S-400 ਸੌਦਾ ਪੂਰਾ ਕੀਤਾ। ਭਾਰਤ ਨੇ ਸਪੱਸ਼ਟ ਕੀਤਾ ਕਿ ਇਹ ਸੌਦਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਲਈ ਬਹੁਤ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਸਦੇ ਪ੍ਰਭੂਸੱਤਾ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਦੇ ਤਹਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਨੇ ਅਮਰੀਕਾ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣੀਆਂ ਰੱਖਿਆ ਖਰੀਦਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਭਿੰਨਤਾ ਬਣਾਈ ਰੱਖੇਗਾ ਅਤੇ ਇਸ ਲਈ ਕਿਸੇ ਵੀ ਬਾਹਰੀ ਦਬਾਅ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਨਹੀਂ ਕਰੇਗਾ।
ਹਾਲ ਹੀ ਵਿੱਚ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਨੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਫੌਜੀ ਠਿਕਾਣਿਆਂ 'ਤੇ ਡਰੋਨ ਅਤੇ ਮਿਜ਼ਾਈਲ ਹਮਲੇ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ, ਪਰ ਭਾਰਤੀ ਫੌਜ ਨੇ S-400 ਸਿਸਟਮ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨਾਕਾਮ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਇਸ ਨਾਲ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਨੂੰ ਸਪੱਸ਼ਟ ਸੁਨੇਹਾ ਮਿਲਿਆ ਕਿ ਭਾਰਤ ਆਪਣੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਲਈ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤਿਆਰ ਹੈ। ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਹਮਲੇ ਅਸਫਲ ਰਹੇ, ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਨੇ ਆਪਣੀ ਰੱਖਿਆ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦੀ ਤਾਕਤ ਦਾ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ।
ਇਹ ਪੂਰੀ ਘਟਨਾ ਭਾਰਤ ਦੀ ਕੂਟਨੀਤੀ ਅਤੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਦੀ ਸਮਝ ਦੀ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਉਦਾਹਰਣ ਹੈ। ਅਮਰੀਕੀ ਦਬਾਅ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵਵਿਆਪੀ ਕੂਟਨੀਤਕ ਚੁਣੌਤੀਆਂ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਭਾਰਤ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਸੁਰੱਖਿਆ ਤਰਜੀਹਾਂ ਨੂੰ ਸਰਵਉੱਚ ਰੱਖਿਆ ਅਤੇ S-400 ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਰਾਹੀਂ ਆਪਣੀਆਂ ਰੱਖਿਆ ਸਮਰੱਥਾਵਾਂ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕੀਤਾ। ਅੱਜ ਇਹ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਭਾਰਤ ਲਈ ਢਾਲ ਬਣ ਗਈ ਹੈ, ਸਗੋਂ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਲਈ ਵੀ ਮੌਤ ਦੀ ਘੰਟੀ ਸਾਬਤ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ।
ਅਮਰੀਕਾ ਨਾਲ ਸਬੰਧ ਬਣਾਈ ਰੱਖਦੇ ਹੋਏ, ਭਾਰਤ ਨੇ ਰੂਸ ਤੋਂ S-400 ਸਿਸਟਮ ਖਰੀਦਣ ਦੇ ਆਪਣੇ ਫੈਸਲੇ ਨੂੰ ਸਹੀ ਸਾਬਤ ਕੀਤਾ। ਭਾਵੇਂ ਅਮਰੀਕਾ ਨੇ ਇਸ ਸੌਦੇ ਬਾਰੇ ਚਿੰਤਾਵਾਂ ਜ਼ਾਹਰ ਕੀਤੀਆਂ ਹੋਣ, ਪਰ ਭਾਰਤੀ ਕੂਟਨੀਤੀ ਨੇ ਇਸਨੂੰ ਠੋਸ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਸੰਭਾਲਿਆ। ਅੱਜ ਭਾਰਤ ਕੋਲ ਜੋ S-400 ਸਿਸਟਮ ਹੈ, ਉਹ ਉਸਦੀਆਂ ਸੁਤੰਤਰ ਕੂਟਨੀਤਕ ਨੀਤੀਆਂ ਦਾ ਨਤੀਜਾ ਹੈ ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਅਤੇ ਚੀਨ ਵਰਗੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਤੋਂ ਸੁਰੱਖਿਆ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਵੀ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਫਾਇਦਾ ਹੈ। ਸੁਦਰਸ਼ਨ ਚੱਕਰ ਦੀ ਇਸ ਸਫਲਤਾ ਨੇ ਸਾਬਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਭਾਰਤ ਆਪਣੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਲਈ ਜ਼ਰੂਰੀ ਕਦਮ ਚੁੱਕਣ ਵਿੱਚ ਬਿਲਕੁਲ ਵੀ ਸਮਝੌਤਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਭਾਵੇਂ ਦੁਨੀਆ ਵੱਲੋਂ ਉਸ 'ਤੇ ਕਿੰਨਾ ਵੀ ਦਬਾਅ ਕਿਉਂ ਨਾ ਹੋਵੇ।
