Last Updated :
03 April 2026, 02:09 PM IST
ਸਨਾਤਨ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਅਕਸ਼ਯ ਤ੍ਰਿਤੀਆ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਹੀ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਦਿਨ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਦਿਨ ਵੈਸਾਖ ਮਹੀਨੇ ਦੇ ਸ਼ੁਕਲ ਪੱਖ ਦੀ ਤ੍ਰਿਤੀਆ ਤਿਥੀ ਨੂੰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਅਬੂਝ ਮੁਹੂਰਤ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮਤਲਬ ਇਸ ਦਿਨ ਕਿਸੇ ਵੀ ਸ਼ੁਭ ਕੰਮ ਲਈ ਵੱਖਰਾ ਮੁਹੂਰਤ ਨਹੀਂ ਦੇਖਣਾ ਪੈਂਦਾ। ਲੋਕ ਵਿਆਹ, ਖਰੀਦਦਾਰੀ ਅਤੇ ਨਵੇਂ ਕੰਮ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਇਸੇ ਦਿਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਦਿਨ ਸਦੀਵ ਸ਼ੁਭ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਪੰਚਾਂਗ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਇਸ ਸਾਲ ਤ੍ਰਿਤੀਆ ਤਿਥੀ 19 ਅਪ੍ਰੈਲ ਸਵੇਰੇ 10 ਵਜੇ 49 ਮਿੰਟ ਤੇ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਵੇਗੀ। ਇਹ ਤਿਥੀ 20 ਅਪ੍ਰੈਲ ਸਵੇਰੇ 7 ਵਜੇ 27 ਮਿੰਟ ਤੇ ਖਤਮ ਹੋਵੇਗੀ। ਇਸ ਕਰਕੇ ਅਕਸ਼ਯ ਤ੍ਰਿਤੀਆ 19 ਅਪ੍ਰੈਲ ਨੂੰ ਮਨਾਈ ਜਾਵੇਗੀ। ਇਸ ਦਿਨ ਮਾਤਾ ਲਕਸ਼ਮੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਪੂਜਾ ਦਾ ਸ਼ੁਭ ਸਮਾਂ ਸਵੇਰੇ 10 ਵਜੇ 49 ਮਿੰਟ ਤੋਂ ਦੁਪਹਿਰ 12 ਵਜੇ 20 ਮਿੰਟ ਤੱਕ ਰਹੇਗਾ।
ਪੁਰਾਣਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਅਕਸ਼ਯ ਤ੍ਰਿਤੀਆ ਦਾ ਹਰ ਯੁੱਗ ਨਾਲ ਗਹਿਰਾ ਸੰਬੰਧ ਹੈ। ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਦਿਨ ਸਤਯੁਗ ਅਤੇ ਤ੍ਰੇਤਾਯੁਗ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਹੋਈ ਸੀ। ਇਸੇ ਦਿਨ ਦਵਾਪਰ ਯੁੱਗ ਦੇ ਅੰਤ ਦੀ ਵੀ ਗੱਲ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਕਰਕੇ ਇਹ ਦਿਨ ਸਮੇਂ ਦੇ ਬਦਲਾਅ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਸਦੀਵੀ ਸ਼ੁਭਤਾ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਧਾਰਮਿਕ ਮੰਨਤਾਂ ਮੁਤਾਬਕ ਅਕਸ਼ਯ ਤ੍ਰਿਤੀਆ ਦੇ ਦਿਨ ਮਾਤਾ ਗੰਗਾ ਧਰਤੀ ਤੇ ਅਵਤਰਿਤ ਹੋਈਆਂ ਸਨ। ਗੰਗਾ ਦੇ ਆਉਣ ਨਾਲ ਰਾਜਾ ਸਗਰ ਦੇ 60 ਹਜ਼ਾਰ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਮੁਕਤੀ ਮਿਲੀ ਸੀ। ਇਸ ਘਟਨਾ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਪਵਿੱਤਰ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਕਰਕੇ ਇਸ ਦਿਨ ਗੰਗਾ ਸਨਾਨ ਦੀ ਵੀ ਖਾਸ ਮਹੱਤਤਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਲੋਕ ਇਸ ਦਿਨ ਪਵਿੱਤਰ ਨਦੀਆਂ ਵਿੱਚ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਅਕਸ਼ਯ ਤ੍ਰਿਤੀਆ ਦੇ ਦਿਨ ਭਗਵਾਨ ਵਿਸ਼ਨੂ ਨੇ ਪਰਸ਼ੁਰਾਮ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਅਵਤਾਰ ਲਿਆ ਸੀ। ਇਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਛੇਵਾਂ ਅਵਤਾਰ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦਿਨ ਨੂੰ ਇਸ ਕਰਕੇ ਵੀ ਬਹੁਤ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਲੋਕ ਇਸ ਦਿਨ ਭਗਵਾਨ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੀ ਭਗਤੀ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਮੰਦਰਾਂ ਵਿੱਚ ਖਾਸ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਅਕਸ਼ਯ ਤ੍ਰਿਤੀਆ ਦੇ ਦਿਨ ਮਹਾਭਾਰਤ ਯੁੱਧ ਦੇ ਖਤਮ ਹੋਣ ਦੀ ਮੰਨਤਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਮਹਾਭਾਰਤ ਗ੍ਰੰਥ ਦੀ ਰਚਨਾ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵੀ ਇਸੇ ਦਿਨ ਨਾਲ ਜੋੜੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਕਰਕੇ ਇਹ ਦਿਨ ਇਤਿਹਾਸ ਅਤੇ ਧਰਮ ਦੋਵਾਂ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਦਿਨ ਸਿਰਫ ਤਿਉਹਾਰ ਨਹੀਂ, ਇੱਕ ਵਿਰਾਸਤ ਵਾਂਗ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਧਾਰਮਿਕ ਕਥਾਵਾਂ ਮੁਤਾਬਕ ਅਕਸ਼ਯ ਤ੍ਰਿਤੀਆ ਦੇ ਦਿਨ ਭਗਵਾਨ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੇ ਪਾਂਡਵਾਂ ਨੂੰ ਅਕਸ਼ਯ ਪਾਤਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਇਹ ਪਾਤਰ ਕਦੇ ਵੀ ਅੰਨ ਤੋਂ ਖਾਲੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਵਨਵਾਸ ਦੇ ਸਮੇਂ ਇਹ ਪਾਤਰ ਪਾਂਡਵਾਂ ਲਈ ਵੱਡੀ ਸਹਾਇਤਾ ਬਣਿਆ। ਇਸ ਕਰਕੇ ਇਸ ਦਿਨ ਨੂੰ ਅਖੁੱਟ ਧਨ ਅਤੇ ਸੁਖ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
