Last Updated :
16 July 2026, 11:17 AM IST
Courtesy: ai image
ਓਡੀਸ਼ਾ: ਪੁਰੀ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਜਗਨਨਾਥ ਮੰਦਰ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਰੱਥ ਯਾਤਰਾ ਹਰ ਸਾਲ ਹਾੜ੍ਹ ਦੇ ਮਹੀਨੇ ਦੇ ਸ਼ੁੱਕਲ ਪੱਖ (ਸ਼ੁਕਲਾ ਪੱਖ) ਦੇ ਦੂਜੇ ਦਿਨ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਸਾਲ ਇਹ ਯਾਤਰਾ 16 ਜੁਲਾਈ, ਯਾਨੀ ਅੱਜ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ ਅਤੇ 27 ਜੁਲਾਈ ਨੂੰ 'ਨੀਲਾਦਰੀ ਬੀਜੇ' ਸਮਾਰੋਹ ਨਾਲ ਸਮਾਪਤ ਹੋਵੇਗੀ। ਧਾਰਮਿਕ ਰਸਮਾਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਭਗਵਾਨ ਜਗਨਨਾਥ ਆਪਣੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਰੱਥ ਨੰਦੀਘੋਸ਼ 'ਤੇ ਚੜ੍ਹਨਗੇ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਭਰਾ ਬਲਭਦਰ ਅਤੇ ਭੈਣ ਸੁਭਦਰਾ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਆਪਣੇ ਰੱਥਾਂ 'ਤੇ ਬਿਠਾਇਆ ਜਾਵੇਗਾ। ਫਿਰ ਰੱਥਾਂ ਨੂੰ ਮੋਟੀਆਂ ਰੱਸੀਆਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਕੇ ਗੁੰਡੀਚਾ ਮੰਦਰ ਵੱਲ ਖਿੱਚਿਆ ਜਾਵੇਗਾ। ਯਾਤਰਾ ਲਈ ਹਰ ਸਾਲ ਨਵੇਂ ਰੱਥ ਬਣਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਤਿਆਰੀਆਂ ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਹੀ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।
ਇਸ ਪਵਿੱਤਰ ਮੌਕੇ 'ਤੇ ਭਗਵਾਨ ਜਗਨਨਾਥ ਆਪਣੇ ਵੱਡੇ ਭਰਾ ਭਗਵਾਨ ਬਲਭਦਰ ਅਤੇ ਭੈਣ ਦੇਵੀ ਸੁਭਦਰਾ ਨਾਲ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਰੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਸਵਾਰ ਹੋ ਕੇ ਨਗਰ ਭ੍ਰਮਣ ਲਈ ਨਿਕਲਦੇ ਹਨ। ਤਿੰਨੇ ਦੇਵਤਾ ਸ਼੍ਰੀਮੰਦਰ ਤੋਂ ਰਵਾਨਾ ਹੋ ਕੇ ਗੁੰਡੀਚਾ ਮੰਦਰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਭਗਵਾਨ ਦੀ ਮਾਸੀ ਦਾ ਘਰ ਵੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਯਾਤਰਾ ਭਗਤਾਂ ਲਈ ਅਤਿ ਸ਼ੁਭ ਅਤੇ ਆਸਥਾ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
16 ਜੁਲਾਈ 2026 – ਰੱਥ ਯਾਤਰਾ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ, ਭਗਵਾਨ ਜਗਨਨਾਥ, ਬਲਭਦਰ ਅਤੇ ਸੁਭਦਰਾ ਦਾ ਗੁੰਡੀਚਾ ਮੰਦਰ ਲਈ ਪ੍ਰਸਥਾਨ।
24 ਜੁਲਾਈ 2026 – ਬਾਹੁਡਾ ਯਾਤਰਾ, ਜਿਸ ਦੌਰਾਨ ਤਿੰਨੇ ਦੇਵਤਾ ਮੁੜ ਸ਼੍ਰੀਮੰਦਰ ਵਾਪਸ ਆਉਣਗੇ।
25 ਜੁਲਾਈ 2026 – ਸੁਨਾ ਵੇਸ਼, ਇਸ ਦਿਨ ਤਿੰਨਾਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਸੋਨੇ ਦੇ ਗਹਿਣਿਆਂ ਨਾਲ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਜਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਭਗਤ ਮੰਦਰ ਵਿੱਚ ਜਾ ਕੇ ਭਗਵਾਨ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਜਗਨਨਾਥ ਰੱਥ ਯਾਤਰਾ ਇੱਕ ਅਜਿਹੀ ਵਿਲੱਖਣ ਪਰੰਪਰਾ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਭਗਵਾਨ ਖੁਦ ਆਪਣੇ ਭਗਤਾਂ ਨੂੰ ਦਰਸ਼ਨ ਦੇਣ ਲਈ ਮੰਦਰ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲਦੇ ਹਨ। ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜੋ ਲੋਕ ਕਿਸੇ ਕਾਰਨ ਕਰਕੇ ਮੰਦਰ ਦੇ ਅੰਦਰ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਇਸ ਯਾਤਰਾ ਦੌਰਾਨ ਭਗਵਾਨ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਦਾ ਪੁੰਨ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।
ਗੁੰਡੀਚਾ ਮੰਦਰ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨੇ ਦੇਵਤਾ ਨੌਂ ਦਿਨ ਤੱਕ ਵਿਸ਼ਰਾਮ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਧਾਰਮਿਕ ਮਾਨਤਾਵਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਇੱਥੇ ਭਗਵਾਨ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਸੌ ਯੱਗਾਂ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਪੁੰਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਭਗਵਾਨ ਜਗੰਨਾਥ, ਬਲਭਦਰ ਅਤੇ ਸੁਭਦਰਾ ਦੇ ਰੱਥ ਭਾਰਤੀ ਸ਼ਿਲਪਕਲਾ ਅਤੇ ਪਰੰਪਰਾਗਤ ਕਾਰੀਗਰੀ ਦਾ ਬੇਮਿਸਾਲ ਉਦਾਹਰਨ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਸ਼ਾਲ ਰੱਥਾਂ ਦੇ ਨਿਰਮਾਣ ਵਿੱਚ 4,000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਲੱਕੜ ਦੇ ਟੁਕੜਿਆਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਸਭ ਤੋਂ ਹੈਰਾਨੀ ਵਾਲੀ ਗੱਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਿਰਮਾਣ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵੀ ਲੋਹੇ ਦੀ ਕਿੱਲ ਜਾਂ ਧਾਤੂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ।
ਰੱਥ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਇਹ ਪਰੰਪਰਾ ਪੀੜ੍ਹੀ ਦਰ ਪੀੜ੍ਹੀ ਕਾਰੀਗਰਾਂ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਨਿਭਾਈ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਆਧੁਨਿਕ ਨਕਸ਼ੇ ਦੇ ਇਸ ਕੰਮ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਸਟੀਕਤਾ ਨਾਲ ਅੰਜਾਮ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।
ਰੱਥ ਯਾਤਰਾ ਦੌਰਾਨ ਛੇਰਾ ਪਹਰਾ ਨਾਮਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਰਸਮ ਨਿਭਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਪੁਰੀ ਦੇ ਗਜਪਤੀ ਮਹਾਰਾਜ ਖੁਦ ਸੇਵਕ ਬਣ ਕੇ ਸੋਨੇ ਦੀ ਝਾੜੂ ਨਾਲ ਤਿੰਨਾਂ ਰੱਥਾਂ ਦੇ ਅੱਗੇ ਵਾਲਾ ਰਸਤਾ ਸਾਫ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸੁਗੰਧਿਤ ਜਲ ਦਾ ਛਿੜਕਾਅ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਇਹ ਰਸਮ ਇਹ ਸੰਦੇਸ਼ ਦਿੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਭਗਵਾਨ ਦੇ ਦਰਬਾਰ ਵਿੱਚ ਹਰ ਮਨੁੱਖ ਇੱਕੋ ਜਿਹਾ ਹੈ। ਚਾਹੇ ਉਹ ਰਾਜਾ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਆਮ ਵਿਅਕਤੀ, ਪ੍ਰਭੂ ਅੱਗੇ ਸਭ ਬਰਾਬਰ ਹਨ।
ਰੱਥ ਯਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਹਰ ਧਰਮ, ਜਾਤ ਅਤੇ ਵਰਗ ਦੇ ਲੋਕ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਭੇਦਭਾਵ ਦੇ ਰੱਥ ਦੀਆਂ ਰੱਸੀਆਂ ਫੜ ਕੇ ਇਸ ਨੂੰ ਖਿੱਚਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਸਮਾਨਤਾ ਅਤੇ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਧਾਰਮਿਕ ਮਾਨਤਾਵਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਜੇ ਕੋਈ ਭਗਤ ਸੱਚੇ ਮਨ ਨਾਲ ਭਗਵਾਨ ਦੇ ਰੱਥ ਨੂੰ ਕੇਵਲ ਤਿੰਨ ਕਦਮ ਵੀ ਖਿੱਚ ਲਵੇ, ਤਾਂ ਉਸ ਦੇ ਜਨਮ-ਜਨਮਾਂਤਰ ਦੇ ਪਾਪ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਮੋਖ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਸ਼੍ਰੀਮੰਦਰ ਤੋਂ ਗੁੰਡੀਚਾ ਮੰਦਰ ਤੱਕ ਦਾ ਲਗਭਗ ਤਿੰਨ ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਲੰਬਾ ਰਸਤਾ ਰੱਥ ਯਾਤਰਾ ਦੌਰਾਨ ਆਸਥਾ ਦੇ ਮਹਾਸਾਗਰ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸ਼ੰਖਾਂ ਦੀ ਗੂੰਜ, ਢੋਲ-ਨਗਾੜਿਆਂ ਦੀ ਧੁਨ ਅਤੇ "ਜੈ ਜਗੰਨਾਥ" ਦੇ ਜੈਕਾਰਿਆਂ ਨਾਲ ਪੂਰਾ ਪੁਰੀ ਧਾਮ ਭਗਤੀਮਈ ਮਾਹੌਲ ਵਿੱਚ ਰੰਗਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
