Last Updated :
01 August 2026, 04:40 PM IST
Courtesy: ai image
ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ: ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਮੰਦਰਾਂ ਦੀ ਧਰਤੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਅਨੇਕਾਂ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਮੰਦਰ ਹਨ, ਜੋ ਆਪਣੀ ਧਾਰਮਿਕ ਮਹੱਤਤਾ, ਇਤਿਹਾਸ, ਚਮਤਕਾਰਾਂ ਅਤੇ ਵਿਲੱਖਣ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਕਰਕੇ ਸ਼ਰਧਾਲੂਆਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਵੱਲ ਆਕਰਸ਼ਿਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੁਝ ਮੰਦਰ ਅਜਿਹੇ ਵੀ ਹਨ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਪ੍ਰਸਾਦ ਲਈ ਦੇਸ਼ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਵਿਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹਨ। ਤਾਂ ਆਓ ਜਾਣਦੇ ਹਾਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਮੰਦਰਾਂ ਬਾਰੇ..
ਓਡੀਸ਼ਾ ਦੇ ਪੁਰੀ ਸਥਿਤ ਭਗਵਾਨ ਜਗੰਨਾਥ ਮੰਦਰ ਦਾ ਮਹਾਪ੍ਰਸਾਦ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਿਲੱਖਣ ਪ੍ਰਸਾਦਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਪ੍ਰਸਾਦ ਮੰਦਰ ਦੀ ਵਿਸ਼ਾਲ ਰਸੋਈ ਵਿੱਚ ਰਵਾਇਤੀ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਭਾਂਡਿਆਂ ਵਿੱਚ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਚੌਲ, ਦਾਲ, ਸਬਜ਼ੀਆਂ, ਖਿਚੜੀ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਕੜੀਆਂ ਅਤੇ ਮਿੱਠੇ ਪਕਵਾਨ ਬਣਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਭੋਜਨ ਨੂੰ 'ਅਭਾਡਾ' ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਖਾਸ ਗੱਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਨੂੰ ਜਾਤ-ਪਾਤ ਜਾਂ ਸਮਾਜਿਕ ਭੇਦਭਾਵ ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਉੱਠ ਕੇ ਸਾਰੇ ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਇਕੱਠੇ ਬੈਠ ਕੇ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਤਿਰੁਮਲਾ ਵੈਂਕਟੇਸ਼ਵਰ ਮੰਦਰ ਦਾ ਲੱਡੂ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਪ੍ਰਸਾਦਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਸਵਾਦ ਅਤੇ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਵਿਧੀ ਇਸ ਨੂੰ ਵਿਲੱਖਣ ਬਣਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਲੱਡੂ ਬੇਸਣ, ਖੰਡ, ਦੇਸੀ ਘਿਉ, ਕਾਜੂ, ਕਿਸ਼ਮਿਸ ਅਤੇ ਹੋਰ ਚੁਣੀਆਂ ਸਮੱਗਰੀਆਂ ਨਾਲ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਖਾਸ ਗੱਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਦੀ ਵਿਲੱਖਣ ਪਛਾਣ ਨੂੰ ਦੇਖਦੇ ਹੋਏ ਇਸ ਨੂੰ ਜਿਓਗ੍ਰਾਫਿਕਲ ਇੰਡੀਕੇਸ਼ਨ (GI) ਟੈਗ ਵੀ ਮਿਲ ਚੁੱਕਾ ਹੈ। ਹਰ ਸਾਲ ਲੱਖਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਇਹ ਲੱਡੂ ਤਿਆਰ ਕਰਕੇ ਸ਼ਰਧਾਲੂਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਪਲਾਨੀ ਮੁਰੂਗਨ ਮੰਦਰ ਦਾ ਪੰਚਾਮ੍ਰਿਤਮ ਵੀ ਬਹੁਤ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਖਾਸ ਗੱਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਵਿੱਚ ਚੀਨੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ। ਇਹ ਪ੍ਰਸਾਦ ਕੇਲੇ, ਗੁੜ, ਸ਼ਹਿਦ, ਖਜੂਰ, ਕਿਸ਼ਮਿਸ ਅਤੇ ਇਲਾਇਚੀ ਵਰਗੀਆਂ ਕੁਦਰਤੀ ਸਮੱਗਰੀਆਂ ਨਾਲ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਦੀਆਂ ਤੋਂ ਇਸ ਦੀ ਰਵਾਇਤੀ ਵਿਧੀ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲ ਕੇ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਵਿਲੱਖਣ ਤਿਆਰੀ ਕਰਕੇ ਇਸ ਨੂੰ ਵੀ GI ਟੈਗ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਚੁੱਕਾ ਹੈ।
ਕੇਰਲ ਦੇ ਅੰਬਾਲਾਪੁਝਾ ਸ਼੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਮੰਦਰ ਵਿੱਚ ਮਿਲਣ ਵਾਲੀ ਪਾਲਪਾਯਸਮ (ਚੌਲਾਂ ਦੀ ਖੀਰ) ਸ਼ਰਧਾਲੂਆਂ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਚੌਲ, ਦੁੱਧ ਅਤੇ ਖੰਡ ਨੂੰ ਹਲਕੀ ਅੱਗ 'ਤੇ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਪਕਾ ਕੇ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੁਦਰਤੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਗੂੜ੍ਹਾ ਮਿੱਠਾ ਸਵਾਦ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਖੀਰ ਮੰਦਰ ਦੀਆਂ ਸਦੀਆਂ ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਧਾਰਮਿਕ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਦਾ ਅਹਿਮ ਹਿੱਸਾ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਰਾਜਸਥਾਨ ਦੇ ਨਾਥਦੁਆਰਾ ਸਥਿਤ ਸ਼੍ਰੀਨਾਥ ਜੀ ਮੰਦਰ ਵਿੱਚ ਭਗਵਾਨ ਨੂੰ ਸ਼ਾਹੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਭੋਗ ਅਰਪਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਤਿਆਰ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਸਾਦ ਵਿੱਚ ਕਈ ਰਵਾਇਤੀ ਪਕਵਾਨ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਮਠੜੀ ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ। ਇਹ ਖਸਤਾ, ਡੂੰਘੇ ਤੇਲ ਵਿੱਚ ਤਲੀ ਹੋਈ ਮਿੱਠੀ ਪੇਸਟਰੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਚੀਨੀ ਦੀ ਚਾਸ਼ਨੀ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬੋ ਕੇ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਪ੍ਰਸਾਦ ਮੰਦਰ ਦੀਆਂ ਪੁਰਾਤਨ ਰਸੋਈ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ।
ਇਨ੍ਹਾਂ ਮੰਦਰਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਸਾਦ ਸਿਰਫ਼ ਆਪਣੀ ਵਿਲੱਖਣ ਰਸੋਈ ਕਰਕੇ ਹੀ ਮਸ਼ਹੂਰ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਧਾਰਮਿਕ ਆਸਥਾ ਅਤੇ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਕਰਕੇ ਵੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਮਹੱਤਤਾ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਹਰ ਸਾਲ ਲੱਖਾਂ ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਧਾਰਮਿਕ ਸਥਾਨਾਂ 'ਤੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਇਸ ਪਵਿੱਤਰ ਪ੍ਰਸਾਦ ਨੂੰ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰਨ ਲਈ ਵੀ ਪਹੁੰਚਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਉਹ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਅਤੇ ਅਸ਼ੀਰਵਾਦ ਦਾ ਰੂਪ ਮੰਨਦੇ ਹਨ।
