Last Updated :
01 August 2026, 05:19 PM IST
Courtesy: Credit: OpenAI
ਆਯੁਰਵੇਦ ਵਿੱਚ ਨਾਭੀ ਨੂੰ ਸਰੀਰ ਦਾ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਕੇਂਦਰ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਰਵਾਇਤੀ ਮਾਨਤਾਵਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਨਿਯਮਿਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਨਾਭੀ ਵਿੱਚ ਤੇਲ ਲਗਾਉਣ ਨਾਲ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਕਈ ਲਾਭ ਮਿਲ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਨੂੰ "ਨਾਭੀ ਪੂਰਨ" ਜਾਂ "ਪੇਚੋਟੀ ਥੈਰੇਪੀ" ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਆਧੁਨਿਕ ਵਿਗਿਆਨਕ ਖੋਜਾਂ ਇਸ ਦੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਦਾਵਿਆਂ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਨਹੀਂ ਕਰਦੀਆਂ, ਫਿਰ ਵੀ ਆਯੁਰਵੇਦ ਵਿੱਚ ਇਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ਰਵਾਇਤੀ ਸਿਹਤ ਅਭਿਆਸ ਵਜੋਂ ਦੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਆਯੁਰਵੇਦ ਅਨੁਸਾਰ ਗਰਭ ਅਵਸਥਾ ਦੌਰਾਨ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਮਾਂ ਤੋਂ ਪੋਸ਼ਣ ਨਾਭੀ ਰਾਹੀਂ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਨਾਭੀ ਨੂੰ ਸਰੀਰ ਦਾ ਕੇਂਦਰੀ ਬਿੰਦੂ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਰਵਾਇਤੀ ਮਾਨਤਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸਰੀਰ ਦੀਆਂ ਅਨੇਕਾਂ ਨਸਾਂ ਨਾਭੀ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸੇ ਕਾਰਨ ਨਾਭੀ ਵਿੱਚ ਤੇਲ ਲਗਾਉਣ ਦੀ ਪ੍ਰਥਾ ਸਦੀਆਂ ਤੋਂ ਚੱਲਦੀ ਆ ਰਹੀ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ, "72,000 ਨਸਾਂ ਨਾਭੀ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਹਨ" ਵਰਗੇ ਦਾਵਿਆਂ ਲਈ ਆਧੁਨਿਕ ਵਿਗਿਆਨਕ ਸਬੂਤ ਉਪਲਬਧ ਨਹੀਂ ਹਨ।
ਰਵਾਇਤੀ ਮਾਨਤਾਵਾਂ ਮੁਤਾਬਕ ਨਾਭੀ ਵਿੱਚ ਬਦਾਮ, ਨਾਰੀਅਲ ਜਾਂ ਨੀਮ ਦਾ ਤੇਲ ਲਗਾਉਣ ਨਾਲ ਸੁੱਕੀ ਚਮੜੀ, ਫੱਟੇ ਹੋਠ ਅਤੇ ਫੱਟੀਆਂ ਏੜੀਆਂ ਵਿੱਚ ਰਾਹਤ ਮਿਲ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਕੁਝ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਨਾਲ ਚਿਹਰੇ ਦੀ ਨਮੀ ਬਣੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਵਾਲਾਂ ਦੀ ਸਿਹਤ 'ਤੇ ਵੀ ਚੰਗਾ ਅਸਰ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਲਾਭਾਂ ਨੂੰ ਸਾਬਤ ਕਰਨ ਲਈ ਪ੍ਰਯਾਪਤ ਵਿਗਿਆਨਕ ਸਬੂਤ ਮੌਜੂਦ ਨਹੀਂ ਹਨ।
ਆਯੁਰਵੇਦ ਵਿੱਚ ਸਰੋਂ ਜਾਂ ਤਿਲ ਦੇ ਤੇਲ ਨਾਲ ਨਾਭੀ ਦੀ ਹੌਲੀ ਮਾਲਿਸ਼ ਨੂੰ ਪਾਚਨ ਲਈ ਲਾਭਕਾਰੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਰਵਾਇਤੀ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਨਾਲ ਗੈਸ, ਪੇਟ ਫੁੱਲਣਾ ਅਤੇ ਹਲਕੀ ਬੇਆਰਾਮੀ ਵਿੱਚ ਰਾਹਤ ਮਿਲ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਰਾਤ ਨੂੰ ਨਾਭੀ ਵਿੱਚ ਤੇਲ ਲਗਾਉਣ ਨੂੰ ਮਨ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰਨ ਅਤੇ ਚੰਗੀ ਨੀਂਦ ਨਾਲ ਵੀ ਜੋੜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਇਹ ਦਾਅਵੇ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪਰੰਪਰਾਗਤ ਮਾਨਤਾਵਾਂ 'ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਹਨ।
ਆਯੁਰਵੇਦ ਵਿੱਚ ਲੋੜ ਅਤੇ ਸਰੀਰਕ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਅਨੁਸਾਰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤੇਲ ਵਰਤਣ ਦੀ ਗੱਲ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇਹ ਤੇਲ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ:
ਕਿਸੇ ਵੀ ਤੇਲ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇਹ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਓ ਕਿ ਉਹ ਸਾਫ਼ ਅਤੇ ਚਮੜੀ ਲਈ ਉਚਿਤ ਹੋਵੇ।
ਜੇ ਨਾਭੀ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਇਨਫੈਕਸ਼ਨ, ਜ਼ਖ਼ਮ, ਐਲਰਜੀ ਜਾਂ ਕੋਈ ਹੋਰ ਚਮੜੀ ਦੀ ਸਮੱਸਿਆ ਹੈ ਤਾਂ ਬਿਨਾਂ ਡਾਕਟਰੀ ਸਲਾਹ ਦੇ ਤੇਲ ਨਾ ਲਗਾਓ। ਜੇ ਕਿਸੇ ਤੇਲ ਨਾਲ ਖੁਜਲੀ, ਜਲਨ ਜਾਂ ਰੈਸ਼ ਹੋਣ ਤਾਂ ਉਸ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਤੁਰੰਤ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿਓ। ਕਿਸੇ ਵੀ ਸਿਹਤ ਸਮੱਸਿਆ ਦੇ ਇਲਾਜ ਲਈ ਸਿਰਫ਼ ਘਰੇਲੂ ਨੁਸਖਿਆਂ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਰਹਿਣ ਦੀ ਬਜਾਏ ਯੋਗ ਡਾਕਟਰ ਜਾਂ ਆਯੁਰਵੇਦਿਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਗਿਆ ਦੀ ਸਲਾਹ ਲੈਣਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਡਿਸਕਲੇਮਰ: ਇਹ ਲੇਖ ਆਯੁਰਵੇਦਿਕ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਅਤੇ ਆਮ ਜਾਣਕਾਰੀ 'ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਡਾਕਟਰੀ ਸਲਾਹ ਦਾ ਬਦਲ ਨਾ ਸਮਝੋ। ਕਿਸੇ ਵੀ ਸਿਹਤ ਸਮੱਸਿਆ ਜਾਂ ਇਲਾਜ ਲਈ ਯੋਗ ਸਿਹਤ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਗਿਆ ਨਾਲ ਸਲਾਹ ਜ਼ਰੂਰ
