Last Updated :
30 July 2026, 09:04 AM IST
ਥਾਇਰਾਇਡ ਨੂੰ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਬੱਡਿਆਂ ਦੀ ਬੀਮਾਰੀ ਸਮਝਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਇਹ ਧਾਰਨਾ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਹੀ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਅੱਜ-ਕੱਲ੍ਹ ਬੱਚਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਥਾਇਰਾਇਡ ਦੀਆਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵਧ ਰਹੀਆਂ ਹਨ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਹਾਈਪੋਥਾਇਰਾਇਡਿਜ਼ਮ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਥਾਇਰਾਇਡ ਗ੍ਰੰਥੀ ਸਹੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਹਾਰਮੋਨ ਨਹੀਂ ਬਣਾ ਪਾਉਂਦੀ। ਇਹ ਹਾਰਮੋਨ ਬੱਚੇ ਦੀ ਸਰੀਰਕ ਵਿਕਾਸ, ਦਿਮਾਗ਼ੀ ਵਿਕਾਸ ਅਤੇ ਊਰਜਾ ਪੱਧਰ ਲਈ ਬਹੁਤ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਅਜਿਹੇ ਵਿੱਚ ਮਾਪਿਆਂ ਲਈ ਇਹ ਸਮਝਣਾ ਬਹੁਤ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ ਕਿ ਬੱਚੇ ਦੀ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ, ਉਸ ਦੇ ਸੁਭਾਅ ਅਤੇ ਸਰੀਰਕ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਖ਼ਾਸ ਸੰਕੇਤ ਥਾਇਰਾਇਡ ਦੀ ਬੀਮਾਰੀ ਵੱਲ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕਰ ਰਹੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨਜ਼ਰਅੰਦਾਜ਼ ਕਰਨਾ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਭਾਰੀ ਪੈ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਜੇਕਰ ਤੁਹਾਡਾ ਬੱਚਾ ਆਪਣੀ ਉਮਰ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਲੰਬਾਈ ਜਾਂ ਭਾਰ ਵਿੱਚ ਪਿੱਛੇ ਰਹਿ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਜਾਂ ਉਸ ਵਿੱਚ ਜਵਾਨੀ (puberty) ਦੇ ਲੱਛਣ ਆਮ ਨਾਲੋਂ ਦੇਰ ਨਾਲ ਆ ਰਹੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਇਹ ਥਾਇਰਾਇਡ ਘੱਟ ਕੰਮ ਕਰਨ ਦਾ ਸੰਕੇਤ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ 'ਉਸ ਦੀ ਉਮਰ ਹੈ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਠੀਕ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ' ਸਮਝ ਕੇ ਇਗਨੋਰ ਨਾ ਕਰੋ। ਇਸ ਦੀ ਬਜਾਏ, ਵਿਕਾਸ ਨੂੰ ਟਰੈਕ ਕਰਨ ਲਈ ਕਿਸੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਜ ਡਾਕਟਰ ਨੂੰ ਮਿਲਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਬੱਚਾ ਜੇਕਰ ਭਰਪੂਰ ਨੀਂਦ ਲੈਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਦਿਨ ਭਰ ਥੱਕਿਆ-ਥੱਕਿਆ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਖੇਡਣ-ਕੁੱਦਣ ਜਾਂ ਪੜ੍ਹਾਈ ਵਿੱਚ ਮਨ ਨਹੀਂ ਲਗਾਉਂਦਾ, ਤਾਂ ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਆਲਸ ਜਾਂ ਬੋਰੀਅਤ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਥਾਇਰਾਇਡ ਹਾਰਮੋਨ ਦੀ ਘਾਟ ਕਾਰਨ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਊਰਜਾ ਦਾ ਪੱਧਰ ਘੱਟ ਹੋਣਾ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਲੱਛਣ ਅਕਸਰ ਮਾਪੇ ਅਤੇ ਟੀਚਰ ਵੀ ਆਮ ਗੱਲ ਸਮਝ ਕੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਜੇਕਰ ਇਹ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਬਣਿਆ ਰਹੇ, ਤਾਂ ਇਸ 'ਤੇ ਧਿਆਨ ਦੇਣ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ।
ਜੇਕਰ ਬੱਚੇ ਦਾ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਅਚਾਨਕ ਖ਼ਰਾਬ ਹੋਣ ਲੱਗੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਵੀ ਚੀਜ਼ 'ਤੇ ਧਿਆਨ ਕੇਂਦਰਿਤ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੋਵੇ, ਜਾਂ ਉਹ ਪਹਿਲਾਂ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਚੀਜ਼ਾਂ ਭੁੱਲਣ ਲੱਗ ਪਵੇ, ਤਾਂ ਇਹ ਥਾਇਰਾਇਡ ਦੀ ਸਮੱਸਿਆ ਕਾਰਨ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਥਾਇਰਾਇਡ ਹਾਰਮੋਨ ਦਾ ਸਿੱਧਾ ਸਬੰਧ ਦਿਮਾਗ਼ੀ ਸਿਹਤ ਅਤੇ ਯਾਦਦਾਸ਼ਤ ਸਮਰੱਥਾ ਨਾਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਇਸ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ 'ਬੱਚਾ ਪੜ੍ਹਾਈ ਵਿੱਚ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੈ' ਸਮਝ ਕੇ ਛੱਡਣ ਦੀ ਬਜਾਏ ਇਸ ਦੀ ਡਾਕਟਰੀ ਵਜ੍ਹਾ ਵੀ ਜਾਂਚਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
ਜੇਕਰ ਬੱਚੇ ਦਾ ਭਾਰ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਸਪੱਸ਼ਟ ਕਾਰਨ ਵੱਧ ਰਿਹਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਅਕਸਰ ਕਬਜ਼ (constipation) ਦੀ ਸ਼ਿਕਾਇਤ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਹ ਵੀ ਹਾਈਪੋਥਾਇਰਾਇਡਿਜ਼ਮ ਦੇ ਆਮ ਲੱਛਣਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹਨ। ਅਸਲ ਵਿੱਚ, ਥਾਇਰਾਇਡ ਗ੍ਰੰਥੀ ਦੀ ਸੁਸਤੀ ਨਾਲ ਸਰੀਰ ਦਾ ਮੈਟਾਬੋਲਿਜ਼ਮ (ਚਯਾਪਚਯ) ਹੌਲੀ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਭਾਰ ਘੱਟਣ ਦੀ ਬਜਾਏ ਵਧਣ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਪਾਚਨ ਕਿਰਿਆ ਵੀ ਉੱਤੇ ਅਸਰ ਪੈਂਦਾ ਹੈ।
ਜੇਕਰ ਤੁਹਾਡਾ ਬੱਚਾ ਦੂਜੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਜ਼ਿਆਦਾ ਠੰਡ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਚਮੜੀ ਬਹੁਤ ਖੁਸ਼ਕ ਅਤੇ ਬੇਜਾਨ ਜਿਹੀ ਲੱਗਦੀ ਹੈ, ਜਾਂ ਗਰਦਨ ਦੇ ਅਗਲੇ ਪਾਸੇ ਕੋਈ ਸੋਜ਼ਿਸ਼ ਜਾਂ ਉੱਭਾਰ (goiter) ਦਿਖਾਈ ਦੇ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਹ ਥਾਇਰਾਇਡ ਵਿਕਾਰ ਵੱਲ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਲੱਛਣ ਹਨ। ਇਹ ਸੰਕੇਤ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਉਦੋਂ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦੇ ਹਨ ਜਦੋਂ ਥਾਇਰਾਇਡ ਗ੍ਰੰਥੀ ਸਹੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਕਰ ਰਹੀ ਹੁੰਦੀ।
ਚੰਗੀ ਗੱਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਥਾਇਰਾਇਡ ਦਾ ਇਲਾਜ ਬਿਲਕੁਲ ਸੰਭਵ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਉੱਪਰ ਦੱਸੇ ਗਏ ਲੱਛਣਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੋਈ ਵੀ ਲੱਛਣ ਤੁਹਾਡੇ ਬੱਚੇ ਵਿੱਚ ਨਜ਼ਰ ਆਵੇ, ਤਾਂ ਬਿਨਾਂ ਦੇਰੀ ਕੀਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਬਾਲ ਰੋਗ ਮਾਹਿਰ (pediatrician) ਨੂੰ ਦਿਖਾਓ। ਇੱਕ ਸਧਾਰਨ ਖੂਨ ਦੀ ਜਾਂਚ ਰਾਹੀਂ ਇਸ ਦਾ ਪਤਾ ਲਗਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਪੜਾਅ 'ਤੇ ਇਲਾਜ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣ ਨਾਲ ਬੱਚੇ ਦਾ ਸਰੀਰਕ ਅਤੇ ਮਾਨਸਿਕ ਵਿਕਾਸ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਮ ਰਹਿ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਇਸ ਨੂੰ ਨਜ਼ਰਅੰਦਾਜ਼ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਈ ਗੁੰਜਾਇਸ਼ ਨਹੀਂ ਹੈ।
