Last Updated :
30 July 2026, 08:31 AM IST
ਇਨਕਮ ਟੈਕਸ ਰਿਟਰਨ (ਆਈਟੀਆਰ) ਭਰਨਾ ਇੱਕ ਅਹਿਮ ਵਿੱਤੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਹੈ, ਪਰ ਇਸ ਵਿੱਚ ਜਲਦਬਾਜ਼ੀ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦੀ ਘਾਟ ਕਾਰਨ ਗਲਤੀਆਂ ਹੋ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕੀਮਤ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਨੋਟਿਸ ਜਾਂ ਰਿਫੰਡ ਵਿੱਚ ਦੇਰੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਚੁਕਾਉਣੀ ਪੈ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਰਿਟਰਨ ਭਰਨ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸਾਰੇ ਲਾਜ਼ਮੀ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਇਕੱਠੇ ਕਰ ਲੈਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ — ਤਾਂ ਜੋ ਭਰਨ ਦੌਰਾਨ ਕਿਸੇ ਵੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਉਲਝਣ ਜਾਂ ਭੁੱਲ-ਚੁੱਕ ਤੋਂ ਬਚਿਆ ਜਾ ਸਕੇ।
ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕਿਸੇ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਨੌਕਰੀ, ਬੈਂਕ ਬਚਤ, ਨਿਵੇਸ਼, ਜਾਇਦਾਦ ਦੀ ਖ਼ਰੀਦ-ਵਿਕਰੀ, ਬੀਮਾ, ਲੋਨ ਅਤੇ ਹੋਰ ਵਿੱਤੀ ਸਰੋਤਾਂ ਤੋਂ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਆਮਦਨ ਦਾ ਪੂਰਾ ਵੇਰਵਾ ਪੇਸ਼ ਕਰਨਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਫਾਰਮ-16 (ਜੋ ਨੌਕਰੀ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕੰਪਨੀ ਵੱਲੋਂ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ), ਫਾਰਮ 26ਏ.ਐੱਸ., ਸਾਲਾਨਾ ਜਾਣਕਾਰੀ ਵੇਰਵਾ (ਏ.ਆਈ.ਐੱਸ.) ਅਤੇ ਟੈਕਸਦਾਤਾ ਜਾਣਕਾਰੀ ਸਾਰਾਂਸ਼ (ਟੀ.ਆਈ.ਐੱਸ.) ਵਰਗੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਡਾਊਨਲੋਡ ਕਰਨੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ।
ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਸਿਰਫ਼ ਫਾਰਮ-16 ਦੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ ਆਈਟੀਆਰ ਭਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਇਹ ਇੱਕ ਖ਼ਤਰਨਾਕ ਭੁੱਲ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਫਾਰਮ-16 ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ਼ ਤਨਖ਼ਾਹ ਅਤੇ ਉਸ 'ਤੇ ਕੱਟੇ ਗਏ ਟੀਡੀਐੱਸ ਦਾ ਵੇਰਵਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਬੈਂਕ ਵਿਆਜ, ਸ਼ੇਅਰ-ਮਿਊਚੁਅਲ ਫੰਡਾਂ ਤੋਂ ਪੂੰਜੀ ਲਾਭ, ਜਾਇਦਾਦ ਦੀ ਵਿਕਰੀ ਜਾਂ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਸਰੋਤ ਤੋਂ ਹੋਈ ਆਮਦਨ ਫਾਰਮ-16 ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ। ਇਸ ਲਈ ਫਾਰਮ 26ਏ.ਐੱਸ., ਏ.ਆਈ.ਐੱਸ. ਅਤੇ ਟੀ.ਆਈ.ਐੱਸ. ਵਿੱਚ ਉਪਲਬਧ ਜਾਣਕਾਰੀ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਸਾਰੇ ਲੈਣ-ਦੇਣ ਦਾ ਮਿਲਾਣ (reconciliation) ਕਰਨਾ ਅਤਿਅੰਤ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ।
ਜੇਕਰ ਤੁਸੀਂ ਟੈਕਸ ਬਚਾਉਣ ਲਈ ਧਾਰਾ 80C, 80D, 80E ਆਦਿ ਤਹਿਤ ਨਿਵੇਸ਼ ਜਾਂ ਖ਼ਰਚ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਮਾਣ-ਪੱਤਰ (ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਐੱਲ.ਆਈ.ਸੀ. ਦੀ ਰਸੀਦ, ਈ.ਐੱਲ.ਐੱਸ. ਦਾ ਬਿਆਨ, ਮੈਡੀਕਲ ਬੀਮਾ ਪ੍ਰੀਮੀਅਮ, ਟਿਊਸ਼ਨ ਫੀਸ ਆਦਿ) ਵੀ ਤਿਆਰ ਰੱਖਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜੇਕਰ ਤੁਸੀਂ ਹੋਮ ਲੋਨ ਦੀ ਅਦਾਇਗੀ ਕਰਦੇ ਹੋ ਜਾਂ ਕਿਰਾਏ 'ਤੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹੋ, ਤਾਂ ਲੋਨ ਦੇ ਬਿਆਨ ਅਤੇ ਕਿਰਾਏ ਦੇ ਰਸੀਦ ਜਾਂ ਕਿਰਾਇਆ-ਅਨੁਬੰਧ (rent agreement) ਵੀ ਰਿਟਰਨ ਭਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇਕੱਠੇ ਕਰ ਲਓ।
ਪੂਰੇ ਵਿੱਤੀ ਸਾਲ ਦਾ ਬੈਂਕ ਸਟੇਟਮੈਂਟ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਖਾਤਿਆਂ ਦਾ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਆਜ ਮਿਲਿਆ ਹੈ ਜਾਂ ਵੱਡੇ ਲੈਣ-ਦੇਣ ਹੋਏ ਹਨ, ਨੂੰ ਜ਼ਰੂਰ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰੱਖੋ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਸ਼ੇਅਰ ਬਜ਼ਾਰ, ਮਿਊਚੁਅਲ ਫੰਡਾਂ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਪੂੰਜੀ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿੱਚ ਕੀਤੇ ਗਏ ਲੈਣ-ਦੇਣ ਦੀ ਪੂਰੀ ਜਾਣਕਾਰੀ (ਖ਼ਰੀਦ-ਵਿਕਰੀ ਦੇ ਕਰੰਸੀ ਨੋਟ, ਬ੍ਰੋਕਰੇਜ ਰਿਪੋਰਟਾਂ) ਨੂੰ ਵੀ ਰਿਟਰਨ ਭਰਨ ਸਮੇਂ ਕੰਮ ਆਉਂਦਾ ਹੈ।
ਆਈਟੀਆਰ ਭਰਨ ਲਈ ਪੈਨ ਕਾਰਡ, ਆਧਾਰ ਨੰਬਰ ਅਤੇ ਸਹੀ ਬੈਂਕ ਖਾਤਾ ਨੰਬਰ (ਜਿਸ ਨਾਲ ਇਨਕਮ ਟੈਕਸ ਵਿਭਾਗ ਨਾਲ ਲਿੰਕ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੋਵੇ) ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਬਹੁਤ ਅਹਿਮ ਹੈ। ਕਿਸੇ ਵੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗ਼ਲਤ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦੇਣ 'ਤੇ ਰਿਫੰਡ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਰੁਕ ਸਕਦੀ ਹੈ ਜਾਂ ਇਨਕਮ ਟੈਕਸ ਵਿਭਾਗ ਵੱਲੋਂ ਸਪੱਸ਼ਟੀਕਰਨ ਦਾ ਨੋਟਿਸ ਆ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਆਈਟੀਆਰ ਭਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਫਾਰਮ 26ਏ.ਐੱਸ., ਏ.ਆਈ.ਐੱਸ. ਅਤੇ ਟੀ.ਆਈ.ਐੱਸ. ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਵੇਖੋ ਅਤੇ ਆਪਣੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਆਮਦਨਾਂ ਅਤੇ ਟੀਡੀਐੱਸ ਕਟੌਤੀ ਦਾ ਮਿਲਾਣ ਕਰੋ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੀ ਅੰਤਿਮ ਰਿਟਰਨ ਭਰੋ। ਇਹ ਆਦਤ ਤੁਹਾਨੂੰ ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ ਟੈਕਸ ਨੋਟਿਸ, ਜੁਰਮਾਨੇ ਜਾਂ ਰਿਫੰਡ ਵਿੱਚ ਦੇਰੀ ਵਰਗੀਆਂ ਮੁਸੀਬਤਾਂ ਤੋਂ ਬਚਾਉਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਤੁਹਾਡੀ ਟੈਕਸ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਨੂੰ ਸੌਖਾ ਅਤੇ ਪਾਰਦਰਸ਼ੀ ਬਣਾਉਂਦੀ ਹੈ।
