Last Updated :
29 July 2026, 08:33 AM IST
ਸਟ੍ਰੋਕ ਦੇ ਝਟਕੇ ਨਾਲ ਜਿਹਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਬੋਲਣ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਖ਼ਤਮ ਹੋ ਗਈ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਹੁਣ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸੰਗੀਤ-ਆਧਾਰਿਤ ਇਲਾਜ ਰਾਹਤ ਦਾ ਨਵਾਂ ਰਾਹ ਪ੍ਰਸ਼ਸਤ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਆਈਆਈਟੀ ਦਿੱਲੀ, ਏਮਜ਼ ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਅਤੇ ਇਭਾਸ (IHBAS) ਨੇ ਸਾਂਝੇ ਯਤਨਾਂ ਸਦਕਾ ਸਟ੍ਰੋਕ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਬੋਲਣ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਵਾਲੀ ਗੰਭੀਰ ਸਮੱਸਿਆ (ਅਫੇਜ਼ੀਆ) ਲਈ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਹਿੰਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ 'ਮੈਲੋਡਿਕ ਇਨਟੋਨੇਸ਼ਨ ਥੈਰੇਪੀ' (MIT) ਵਿਕਸਤ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਇਹ ਥੈਰੇਪੀ ਧੁਨ, ਤਾਲ ਅਤੇ ਸੰਗੀਤਕ ਲੈਅ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ ਮਰੀਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਮੁੜ ਬੋਲਣ ਦੀ ਤਾਕਤ ਬਖਸ਼ਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਜਿਹੜੇ ਲੋਕ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਬੋਲ ਨਹੀਂ ਪਾ ਰਹੇ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਇਹ ਇੱਕ ਵਰਦਾਨ ਸਾਬਤ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਆਓ ਇਸ ਅਹਿਮ ਖੋਜ ਦੀ ਹਰ ਪਹਿਲੂ ਵਿੱਚ ਸਮੀਖਿਆ ਕਰੀਏ।
ਇਹ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਖੋਜ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਜਰਨਲ 'ਐਫੇਸ਼ੀਓਲੋਜੀ' ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਈ ਹੈ। ਖੋਜਕਰਤਾਵਾਂ ਨੇ ਪਾਇਆ ਕਿ ਸਟ੍ਰੋਕ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਮਰੀਜ਼ ਭਾਵੇਂ ਬੋਲ ਨਹੀਂ ਪਾਉਂਦੇ, ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਭਾਸ਼ਾ ਸਮਝ ਆਉਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਪੁਰਾਣੇ ਗਾਣੇ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਗਾ ਸਕਦੇ ਹਨ। MIT ਇਸੇ ਸਰੀਰਕ ਅਤੇ ਮਾਨਸਿਕ ਯੋਗਤਾ ਦਾ ਲਾਭ ਉਠਾ ਕੇ ਬੋਲਣ ਨੂੰ ਸੁਧਾਰਨ ਦਾ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਪਹਿਲਾਂ ਇਹ ਥੈਰੇਪੀ ਸਿਰਫ਼ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਅਤੇ ਕੁਝ ਹੋਰ ਪੱਛਮੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਮੌਜੂਦ ਸੀ, ਪਰ ਹੁਣ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਹਿੰਦੀ ਲਈ ਇਸਦਾ ਮਾਨਕ ਅਤੇ ਪ੍ਰਮਾਣਿਤ (Validated) ਸੰਸਕਰਣ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।
ਖੋਜ ਟੀਮ ਨੇ ਇਸ ਥੈਰੇਪੀ ਨੂੰ ਸਿੱਧਾ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਤੋਂ ਹਿੰਦੀ ਵਿੱਚ ਅਨੁਵਾਦ ਕਰਨ ਦੀ ਬਜਾਏ, ਹਿੰਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਖਾਸ ਲੈਅ, ਉਚਾਰਨ ਅਤੇ ਬੋਲਣ ਦੇ ਕੁਦਰਤੀ ਢੰਗ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਕੇ ਇਸਨੂੰ ਨਵੇਂ ਸਿਰੇ ਤੋਂ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਪਾਇਲਟ ਸਟੱਡੀ ਵਿੱਚ 6 ਹਿੰਦੀ ਬੋਲਣ ਵਾਲੇ ਸਟ੍ਰੋਕ ਪੀੜਤਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ 40 ਇਲਾਜ ਸੈਸ਼ਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਲੰਘਾਇਆ ਗਿਆ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਹਰ ਇੱਕ 45 ਤੋਂ 60 ਮਿੰਟ ਤੱਕ ਚੱਲਿਆ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਾਰੇ 6 ਮਰੀਜ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਬੋਲਣ ਦੀ ਯੋਗਤਾ ਵਿੱਚ ਡਾਕਟਰੀ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਸਪੱਸ਼ਟ ਅਤੇ ਸਾਰਥਕ (clinically meaningful) ਸੁਧਾਰ ਨੋਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਮਰੀਜ਼ ਲੰਮੇ ਅਤੇ ਗੁੰਝਲਦਾਰ ਵਾਕ ਬੋਲਣ ਲੱਗੇ, ਗੱਲਬਾਤ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾਂ ਨਾਲੋਂ ਵੱਧ ਤਰਲਤਾ ਆਈ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਜੀਵਨ ਦੀ ਗੁਣਵੱਤਾ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕਾਫ਼ੀ ਸੁਧਾਰ ਹੋਇਆ।
ਇਸ ਥੈਰੇਪੀ ਦੌਰਾਨ ਕਿਸੇ ਵੀ ਮਰੀਜ਼ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਵੱਡਾ ਮਾੜਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਹੀਂ ਦੇਖਿਆ ਗਿਆ, ਜੋ ਇਸਨੂੰ ਇੱਕ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਵਿਕਲਪ ਵਜੋਂ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਖੋਜਕਰਤਾਵਾਂ ਨੇ ਇਹ ਵੀ ਸਪੱਸ਼ਟ ਕੀਤਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਇੱਕ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਅਧਿਐਨ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਸਿਰਫ਼ 6 ਮਰੀਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਹੀ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਲਈ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਹੋਰ ਅਧਿਐਨਾਂ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ ਤਾਂ ਜੋ ਇਸ ਥੈਰੇਪੀ ਦੀ ਵਿਆਪਕ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ੀਲਤਾ ਦਾ ਪਤਾ ਲਾਇਆ ਜਾ ਸਕੇ। ਖੋਜ ਟੀਮ ਹੁਣ ਡਿਜੀਟਲ ਸਾਧਨਾਂ ਨੂੰ ਵਿਕਸਤ ਕਰਨ ਦੀ ਯੋਜਨਾ 'ਤੇ ਵੀ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੋ ਇਹ ਥੈਰੇਪੀ ਮਹਾਂਨਗਰਾਂ ਦੇ ਹਸਪਤਾਲਾਂ ਤੱਕ ਸੀਮਤ ਨਾ ਰਹੇ ਅਤੇ ਦੂਰ-ਦੁਰਾਡੇ ਦੇ ਮਰੀਜ਼ਾਂ ਤੱਕ ਵੀ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਪਹੁੰਚ ਸਕੇ। ਇਸ ਖੋਜ ਦੀ ਅਗਵਾਈ IIT ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਪ੍ਰੋ. ਐੱਨ. ਐੱਮ. ਅਨੂਪ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਨ, ਪ੍ਰੋ. ਰਾਹੁਲ ਗਰਗ ਅਤੇ AIIMS ਦੀ ਪ੍ਰੋ. ਦੀਪਤੀ ਵਿਭਾ ਨੇ ਕੀਤੀ
