Last Updated :
29 July 2026, 08:10 AM IST
ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਜੰਤਰ-ਮੰਤਰ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ 20 ਜੁਲਾਈ ਨੂੰ ਹੋਏ ਵਿਰੋਧ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਦੌਰਾਨ ਭੀੜ ਨੂੰ ਕਾਬੂ ਕਰਨ ਲਈ ਪੈਲੇਟ ਗਨ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਜਿਸ ਦਾ ਹੁਕਮ ਦਿੱਲੀ ਪੁਲਿਸ ਦੇ ਡੀਸੀਪੀ ਰਾਜਾ ਬਾਂਠੀਆ ਵੱਲੋਂ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਸੀਆਰਪੀਐਫ ਦੀ ਰੈਪਿਡ ਐਕਸ਼ਨ ਫੋਰਸ (ਆਰਏਐਫ) ਨੇ ਇਸ ਹੁਕਮ 'ਤੇ 70 ਤੋਂ ਵੱਧ ਪੈਲੇਟ ਸ਼ੈੱਲ ਦਾਗੇ, ਜਦਕਿ ਪੰਜ ਸਮੋਕ ਗ੍ਰੇਨੇਡ ਅਤੇ ਹੋਰ ਦੰਗਾਰੋਧੀ ਸਾਜ਼ੋ-ਸਾਮਾਨ ਦਾ ਵੀ ਇਸਤੇਮਾਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਇਹ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੱਲੀ ਪੁਲਿਸ ਦੇ ਇੱਕ ਅੰਦਰੂਨੀ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਵਿੱਚ ਸਾਹਮਣੇ ਆਈ ਹੈ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਪੁਲਿਸ ਵੱਲੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇਸ ਹਥਿਆਰ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਰਿਹਾ ਸੀ।
ਜੰਤਰ-ਮੰਤਰ 'ਤੇ ਹੋਈ ਹਿੰਸਕ ਝੜਪ ਵਿੱਚ ਆਰਏਐਫ ਵੱਲੋਂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਦੰਗਾਰੋਧੀ ਕਾਰਵਾਈ ਇਸ ਸਮੇਂ ਸਿਆਸੀ ਅਤੇ ਕਾਨੂੰਨੀ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਵਿਵਾਦਾਂ ਵਿੱਚ ਘਿਰੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਵਿਰੋਧੀ ਧਿਰ ਨੇ ਪੈਲੇਟ ਗਨ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਸਰਕਾਰ 'ਤੇ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਸਾਧਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਲੋਕ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਨੇਤਾ ਪ੍ਰਤੀਰੋਧ ਰਾਹੁਲ ਗਾਂਧੀ ਨੇ ਵੀ ਇਸ ਮੁੱਦੇ ਨੂੰ ਉਠਾਇਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇੱਕ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨਕਾਰੀ ਨੂੰ ਮੀਡੀਆ ਸਾਹਮਣੇ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਪੈਲੇਟ ਗਨ ਦੇ ਛਰੇ ਲੱਗੇ ਸਨ। ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਇਸ ਹਥਿਆਰ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਪਾਬੰਦੀਆਂ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਆਮ ਗੱਲ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਇੱਕ ਸ਼ੈੱਲ ਵਿੱਚ 30-40 ਛਰੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜੋ ਗੰਭੀਰ ਸੱਟਾਂ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣ ਸਕਦੇ ਹਨ।
ਦਿੱਲੀ ਪੁਲਿਸ ਦੇ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਮੁਤਾਬਕ 20 ਜੁਲਾਈ ਨੂੰ ਆਰਏਐਫ ਦੇ ਡਿਪਟੀ ਕਮਾਂਡੈਂਟ ਸਤੀਸ਼ ਸਾਂਗਵਾਨ ਡਿਊਟੀ 'ਤੇ ਸਨ ਅਤੇ ਬੀ-208 ਯੂਨਿਟ ਦੀ ਕਮਾਨ ਸੰਭਾਲ ਰਹੇ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਡੀਓ ਰੂਮ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਉਹ ਜ਼ੋਨ-1 ਵਿੱਚ ਨੌਰਥ ਡੀਸੀਪੀ ਰਾਜਾ ਬਾਂਠੀਆ ਨਾਲ ਤਾਇਨਾਤ ਸਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਆਦੇਸ਼ 'ਤੇ ਭੀੜ ਨੂੰ ਖਿੱਲਰਾਉਣ ਲਈ ਐਂਟੀ-ਰਾਇਟ ਗਨ (ਏਆਰਜੀ) ਸਮੇਤ ਕਈ ਦੰਗਾਰੋਧੀ ਸਾਧਨਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਯੋਗ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਏਆਰਜੀ ਨੂੰ ਘੱਟ ਜਾਨਲੇਵਾ ਹਥਿਆਰ ਦੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ ਸਾਵਧਾਨੀ ਨਾਲ ਵਰਤਿਆ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਘਾਤਕ ਨਹੀਂ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ।
ਹੁਣ ਇਸ ਮਾਮਲੇ ਨੇ ਕਾਨੂੰਨੀ ਰੂਪ ਵੀ ਲੈ ਲਿਆ ਹੈ। ਸਾਬਕਾ ਆਈਪੀਐਸ ਅਧਿਕਾਰੀ ਯਸ਼ੋਵਰਧਨ ਆਜ਼ਾਦ, ਕਲਾਕਾਰ ਪ੍ਰਸ਼ਾਂਤ ਕੁਮਾਰ ਅਤੇ ਸ਼ੇਖ ਇਰਸ਼ਾਦ ਮੰਸੂਰੀ ਵੱਲੋਂ ਪਾਈ ਪਟੀਸ਼ਨ 'ਤੇ ਸੁਣਵਾਈ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪੁਲਿਸ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸੁਰੱਖਿਆ ਬਲਾਂ ਨੂੰ ਪੈਲੇਟ ਗਨ ਅਤੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹੋਰ ਹਥਿਆਰਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਤੋਂ ਰੋਕਣ ਦੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਪਟੀਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ 20 ਜੁਲਾਈ ਨੂੰ 'ਸੰਸਦ ਚਲੋ' ਮਾਰਚ ਦੌਰਾਨ ਪ੍ਰਸ਼ਾਂਤ ਕੁਮਾਰ ਅਤੇ ਸ਼ੇਖ ਇਰਸ਼ਾਦ ਮੰਸੂਰੀ ਪੈਲੇਟ ਲੱਗਣ ਕਾਰਨ ਜ਼ਖ਼ਮੀ ਹੋਏ ਸਨ। ਇਸ ਘਟਨਾ ਨੇ ਪੈਲੇਟ ਗਨ ਦੀ ਵਰਤੋਂ 'ਤੇ ਮੁੜ ਤੋਂ ਬਹਿਸ ਛੇੜ ਦਿੱਤੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਗੈਰ-ਕਾਨੂੰਨੀ ਐਲਾਨਣ ਦੀਆਂ ਮੰਗਾਂ ਤੇਜ਼ ਹੋ ਗਈਆਂ ਹਨ।
