Last Updated :
02 January 2026, 02:59 PM IST
ਕਰਨਾਟਕ ਵਿੱਚ ਲੋਕ ਸਭਾ ਚੋਣ 2024 ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਚੋਣ ਕਮਿਸ਼ਨ ਸਮਰਥਿਤ ਇਕ ਵਿਸਥਾਰਕ ਅਧਿਐਨ ਨੇ ਸਿਆਸਤ ਨੂੰ ਨਵਾਂ ਮੋੜ ਦੇ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਇਸ ਰਿਪੋਰਟ ਨੇ ਕਾਂਗਰਸ ਨੇਤਾ Rahul Gandhi ਵੱਲੋਂ ਲਗਾਏ ਗਏ ‘ਵੋਟ ਚੋਰੀ’ ਦੇ ਦੋਸ਼ਾਂ ’ਤੇ ਸਿੱਧਾ ਸਵਾਲ ਖੜ੍ਹਾ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਰਿਪੋਰਟ ਮੁਤਾਬਕ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਵੋਟਿੰਗ ਦਰ ਇਤਿਹਾਸਕ ਤੌਰ ’ਤੇ ਕਾਫ਼ੀ ਉੱਚੀ ਰਹੀ। ਵੋਟਰਾਂ ਦੀ ਵੱਡੀ ਭਾਗੀਦਾਰੀ ਨੇ ਚੋਣ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ’ਤੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਭਰੋਸੇ ਨੂੰ ਦਰਸਾਇਆ ਹੈ। ਇਹ ਨਤੀਜੇ ਉਸ ਸਮੇਂ ਆਏ ਹਨ ਜਦੋਂ ਚੋਣੀ ਪਾਰਦਰਸ਼ਤਾ ’ਤੇ ਚਰਚਾ ਚੱਲ ਰਹੀ ਹੈ। ਅਧਿਐਨ ਨੇ ਕਈ ਸਿਆਸੀ ਦਾਅਵਿਆਂ ਨੂੰ ਕਮਜ਼ੋਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।
ਇਹ ਅਧਿਐਨ Election Commission of India ਵੱਲੋਂ ਕਰਵਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਵੋਟਰ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਯੋਜਨਾ SVEEP ਦੀ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ੀਲਤਾ ਦੀ ਜਾਂਚ ਲਈ ਇਹ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਕਰਨਾਟਕ ਮਾਨੀਟਰਿੰਗ ਐਂਡ ਇਵੈਲੂਏਸ਼ਨ ਅਥਾਰਟੀ ਨੂੰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ। ਇਸ ਦਾ ਮਕਸਦ ਇਹ ਸਮਝਣਾ ਸੀ ਕਿ ਲੋਕ ਚੋਣੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਨੂੰ ਕਿੰਨਾ ਭਰੋਸੇਯੋਗ ਮੰਨਦੇ ਹਨ। ਅਧਿਐਨ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਗਿਆਨਿਕ ਢੰਗ ਨਾਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ਹਿਰੀ ਅਤੇ ਪੇਂਡੂ ਦੋਵੇਂ ਇਲਾਕੇ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ। ਰਿਪੋਰਟ ਨੂੰ ਹੁਣ ਤੱਕ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵਿਸ਼ਾਲ ਚੋਣ ਉਪਰਾਂਤ ਸਟਡੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਇਹ ਸਰਵੇ Karnataka ਦੇ ਬੈਂਗਲੁਰੂ, ਬੇਲਗਾਵੀ, ਕਲਬੁਰਗੀ ਅਤੇ ਮੈਸੂਰੂ ਡਿਵੀਜ਼ਨਾਂ ਦੇ 102 ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਕੁੱਲ 5,100 ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਸਿੱਧੀ ਗੱਲਬਾਤ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਹਰ ਵਰਗ ਦੇ ਵੋਟਰਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਨੌਜਵਾਨ, ਮਹਿਲਾ, ਪੇਂਡੂ ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਰੀ ਵੋਟਰ ਸਭ ਇਸਦਾ ਹਿੱਸਾ ਸਨ। ਇਸ ਵੱਡੇ ਡਾਟੇ ਨੇ ਨਤੀਜਿਆਂ ਨੂੰ ਹੋਰ ਭਰੋਸੇਯੋਗ ਬਣਾਇਆ। ਇਹ ਸਰਵੇ ਸਿਰਫ਼ ਅੰਕੜੇ ਨਹੀਂ, ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸੋਚ ਵੀ ਦੱਸਦਾ ਹੈ।
ਰਿਪੋਰਟ ਮੁਤਾਬਕ 95.75 ਫ਼ੀਸਦੀ ਉੱਤਰਦਾਤਾਵਾਂ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਵੋਟ ਪਾਈ। 83.61 ਫ਼ੀਸਦੀ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਚੋਣੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਅਤੇ Electronic Voting Machine ’ਤੇ ਭਰੋਸਾ ਜਤਾਇਆ। ਬਹੁਤਰੇ ਵੋਟਰਾਂ ਨੇ ਮੰਨਿਆ ਕਿ ਈਵੀਐੱਮ ਸਹੀ ਅਤੇ ਪਾਰਦਰਸ਼ੀ ਨਤੀਜੇ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਸਾਰੇ ਡਿਵੀਜ਼ਨਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਭਰੋਸਾ ਲਗਭਗ ਇਕੋ ਜਿਹਾ ਰਿਹਾ। ਇਹ ਅੰਕੜੇ ‘ਵੋਟ ਚੋਰੀ’ ਦੇ ਦੋਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਕਮਜ਼ੋਰ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸੋਚ ਸਾਫ਼ ਤੌਰ ’ਤੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਈ ਹੈ।
ਸਰਵੇ ਵਿੱਚ ਪਤਾ ਲੱਗਿਆ ਕਿ 85.31 ਫ਼ੀਸਦੀ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਵੋਟਰ ਲਿਸਟ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਸੀ। ਪਰ ਆਨਲਾਈਨ ਰਜਿਸਟ੍ਰੇਸ਼ਨ, ਘਰੋਂ ਵੋਟਿੰਗ ਅਤੇ ਸ਼ਿਕਾਇਤ ਨਿਵਾਰਨ ਸਿਸਟਮ ਬਾਰੇ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਘੱਟ ਰਹੀ। ਸਿਰਫ਼ 30.39 ਫ਼ੀਸਦੀ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਵੋਟਰ ਦਿਵਸ ਦੀ ਸਹੀ ਤਾਰੀਖ ਪਤਾ ਸੀ। ਡਿਜ਼ੀਟਲ ਸਾਧਨਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਹਾਲੇ ਵੀ ਸੀਮਤ ਹੈ। ਇਹ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਮੁਹਿੰਮਾਂ ਨੂੰ ਹੋਰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰਨ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ।
SVEEP ਯੋਜਨਾ 2009 ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਇਸ ਦਾ ਮਕਸਦ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਵੋਟ ਪਾਉਣ ਵਾਲਿਆਂ, ਮਹਿਲਾਵਾਂ, ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਅਤੇ ਹਾਸ਼ੀਏ ’ਤੇ ਰਹਿੰਦੇ ਵਰਗਾਂ ਨੂੰ ਜਾਗਰੂਕ ਕਰਨਾ ਹੈ। ਕਰਨਾਟਕ ਵਿੱਚ ਇਸ ਯੋਜਨਾ ਦਾ ਸਪੱਸ਼ਟ ਅਸਰ ਵੇਖਿਆ ਗਿਆ। 2019 ਵਿੱਚ ਵੋਟਿੰਗ ਦਰ 68.81 ਫ਼ੀਸਦੀ ਸੀ। 2024 ਵਿੱਚ ਇਹ ਵੱਧ ਕੇ 71.98 ਫ਼ੀਸਦੀ ਹੋ ਗਈ। ਇਹ ਵਾਧਾ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਵਧਦੀ ਦਿਲਚਸਪੀ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ।
ਰਿਪੋਰਟ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਦਿਲਚਸਪ ਨਤੀਜਾ ਕਲਬੁਰਗੀ ਡਿਵੀਜ਼ਨ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਈਵੀਐੱਮ ’ਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਭਰੋਸਾ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਇਹ ਉਹੀ ਖੇਤਰ ਹੈ ਜਿੱਥੋਂ ‘ਵੋਟ ਚੋਰੀ’ ਦੇ ਦੋਸ਼ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਸਾਹਮਣੇ ਆਏ ਸਨ। ਪੇਂਡੂ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਚੋਣ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਨੂੰ ਨਿਰਪੱਖ ਮੰਨਿਆ। ਇਸ ਦਾ ਸਹਿਰ ਬੂਥ ਲੈਵਲ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਦੀ ਸਰਗਰਮੀ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਸ਼ਹਿਰੀ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਸ਼ੰਕਾ ਵੀ ਸਾਹਮਣੇ ਆਈ।
ਇਸ ਰਿਪੋਰਟ ਦਾ ਨਿਸ਼ਕਰਸ਼ ਸਾਫ਼ ਹੈ। ਕਰਨਾਟਕ ਨੇ ਵੋਟਰ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਅਤੇ ਭਾਗੀਦਾਰੀ ਵਿੱਚ ਵੱਡੀ ਪ੍ਰਗਤੀ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਕੁਝ ਖਾਮੀਆਂ ਹਾਲੇ ਵੀ ਮੌਜੂਦ ਹਨ। ਇਸ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਉੱਚ ਵੋਟਿੰਗ ਦਰ ਅਤੇ ਈਵੀਐੱਮ ’ਤੇ ਭਰੋਸਾ ਚੋਣੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਦੀ ਭਰੋਸੇਯੋਗਤਾ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਅਧਿਐਨ ਸਿਆਸੀ ਦੋਸ਼ਾਂ ਤੋਂ ਵੱਧ ਅੰਕੜਿਆਂ ’ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਸੱਚ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ।
