Last Updated :
16 October 2023, 04:47 PM IST
Stubble burning : ਭਾਰਤੀ ਖੇਤੀ ਖੋਜ ਸੰਸਥਾਨ ਦੇ ਅੰਕੜਿਆਂ ਅਨੁਸਾਰ 2022 ਦੇ ਇਸੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਇਸ ਸਾਲ ਸਤੰਬਰ ਤੋਂ ਅਕਤੂਬਰ ਤੱਕ ਪੰਜਾਬ ਅਤੇ ਹਰਿਆਣਾ ਰਾਜਾਂ ਵਿੱਚ ਖੇਤਾਂ ਵਿੱਚ ਅੱਗ ( burning ) ਲੱਗਣ ਦੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ ਦੇਖਿਆ ਗਿਆ। ਇਹ ਡੇਟਾ 15 ਸਤੰਬਰ ਤੋਂ 15 ਅਕਤੂਬਰ ਤੱਕ ਦੀ ਮਿਆਦ ਨੂੰ ਕਵਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਮਾਹਿਰਾਂ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਦੱਖਣ-ਪੱਛਮੀ ਮਾਨਸੂਨ ਦੇ ਛੇਤੀ ਵਾਪਸੀ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਇਸ ਸਾਲ ਵਾਢੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਨੇ ਪਰਾਲੀ ਸਾੜਨ ( burning ) ਦੀਆਂ ਤਰੀਕਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਅੱਗੇ ਵਧਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।
ਜਦੋਂ ਕਿ ਹਰਿਆਣਾ ਨੇ ਖੇਤਾਂ ਨੂੰ ਅੱਗ ਲੱਗਣ ( burning ) ਦੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਦਾ ਤਕਰੀਬਨ ਤਿੰਨ ਗੁਣਾ ਅਨੁਭਵ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਪਿਛਲੇ ਸਾਲ 168 ਮਾਮਲਿਆਂ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕੇ ਇਸ ਸਾਲ 542 ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ, ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਪਿਛਲੇ ਸਾਲ 1,238 ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਇਸ ਸਾਲ 1,388 ਖੇਤਾਂ ਵਿੱਚ ਅੱਗ ਲੱਗਣ ਦੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਮਾਮੂਲੀ ਵਾਧਾ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਦਿੱਲੀ ਦਾ ਹਵਾ ਗੁਣਵੱਤਾ ਸੂਚਕਾਂਕ ਪਿਛਲੇ ਕੁਝ ਹਫ਼ਤਿਆਂ ਤੋਂ “ਮੱਧਮ” ਤੋਂ “ਮਾੜੀ” ਸ਼੍ਰੇਣੀਆਂ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਦੇ ਮੌਸਮ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਪੱਛਮੀ ਗੜਬੜੀ ਦੇ ਨੇੜੇ ਆਉਣ ਕਾਰਨ ਤਾਪਮਾਨ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ ਹੋਣ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਹੈ, ਜੋ ਸੋਮਵਾਰ ਅਤੇ ਮੰਗਲਵਾਰ ਨੂੰ ਬਾਰਿਸ਼ ਲਿਆ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਸਿਸਟਮ ਆਫ਼ ਏਅਰ ਕੁਆਲਿਟੀ ਐਂਡ ਵੈਦਰ ਫੋਰਕਾਸਟਿੰਗ ਐਂਡ ਰਿਸਰਚ ਦੇ ਅੰਕੜਿਆਂ ਅਨੁਸਾਰ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਪੀ ਐਮ 2.5 ਵਿੱਚ ਖੇਤੀ ਦੀ ਅੱਗ ਦਾ ਸਿਖਰ ਯੋਗਦਾਨ ਆਮ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਨਵੰਬਰ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਹਫ਼ਤੇ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਪਿਛਲੇ ਸਾਲ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਖੇਤਾਂ ਵਿੱਚ ਅੱਗ ਲੱਗਣ ( burning ) ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਇੱਕ ਦਿਨ ਦਾ ਯੋਗਦਾਨ 34% ਸੀ, ਜੋ 3 ਨਵੰਬਰ ਨੂੰ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।
ਆਈ ਏ ਆਰ ਆਈ ਦੇ ਇੱਕ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਅਤੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਵਿਗਿਆਨੀ ਅਤੇ ਸਪੇਸ ‘ਤੇ ਐਗਰੋਈਕੋਸਿਸਟਮ ਮਾਨੀਟਰਿੰਗ ਅਤੇ ਮਾਡਲਿੰਗ ‘ਤੇ ਖੋਜ ਲਈ ਕੰਸੋਰਟੀਅਮ ਦੇ ਇੱਕ ਹਿੱਸੇ, ਵੀਕੇ ਸਹਿਗਲ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਕੁੱਲ ਮਿਲਾ ਕੇ, ਖੇਤ ਦੀ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਫਰਕ ਨਹੀਂ ਪਿਆ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਵਾਢੀ ਆਮ ਨਾਲੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਈ ਸੀ। ਪਿਛਲੇ ਸਾਲ ਪੰਜਾਬ ਅਤੇ ਹਰਿਆਣਾ ਦੇ ਵੱਡੇ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਅਕਤੂਬਰ ਦੇ ਦੂਜੇ ਹਫ਼ਤੇ ਤੱਕ ਮੀਂਹ ਪੈਣ ਕਾਰਨ ਵਾਢੀ ਵਿੱਚ ਦੇਰੀ ਹੋਈ ਸੀ “। ਕੇਂਦਰੀ ਵਾਤਾਵਰਣ ਮੰਤਰਾਲੇ ਅਤੇ ਏਅਰ ਕੁਆਲਿਟੀ ਮੈਨੇਜਮੈਂਟ ਕਮਿਸ਼ਨ ਨੂੰ ਭੇਜਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕ੍ਰੀਮਸ ‘ਤੇ ਹਰੇਕ ਰਾਜ ਤੋਂ ਡਾਟਾ ਇਕੱਠਾ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਹਿਗਲ ਨੇ ਅੱਗੇ ਕਿਹਾ, “ਇਹ ਅਗੇਤੀ ਵਾਢੀ ਅਤੇ ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪਰਾਲੀ ਨੂੰ ਸਾੜਨਾ ਸ਼ਾਇਦ ਇਹ ਪ੍ਰਭਾਵ ਦੇ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਵਾਰ ਜ਼ਿਆਦਾ ਅੱਗ ਲੱਗ ( burning )ਰਹੀ ਹੈ, ਪਰ ਵਧੇਰੇ ਫਸਲਾਂ ਦੀ ਕਟਾਈ ਵੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਇਹ ਗਿਣਤੀ ਵਧ ਰਹੀ ਹੈ ” ।
