Last Updated :
07 January 2026, 10:48 AM IST
Indian Navy 2026 ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਇਤਿਹਾਸ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਸਾਲਾਨਾ ਵਾਧਾ ਯੋਜਨਾ ਨੂੰ ਅਮਲ ਵਿੱਚ ਲਿਆ ਰਹੀ ਹੈ। ਇੱਕ ਹੀ ਸਾਲ ਵਿੱਚ 19 ਜੰਗੀ ਜਹਾਜ਼ ਕਮੀਸ਼ਨ ਹੋਣਗੇ। ਇਹ ਗਿਣਤੀ ਹੁਣ ਤੱਕ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਦੇਖੀ ਗਈ। ਇਸ ਨਾਲ ਨੇਵੀ ਦੀ ਤਾਕਤ ਅਤੇ ਪਹੁੰਚ ਦੋਵੇਂ ਵਧਣਗੀਆਂ। ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਫੌਜੀ ਤਾਕਤ ਨਹੀਂ, ਸਵਦੇਸ਼ੀ ਉਤਪਾਦਨ ਦੀ ਕਾਮਯਾਬੀ ਵੀ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਦੀ ਸਮੁੰਦਰੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਹੋਰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਹੋਵੇਗੀ। ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਇਸ ਵਧੋਤਰੀ ਉੱਤੇ ਹੈ।
ਸਾਲ 2025 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਨੇਵੀ ਨੇ 14 ਜਹਾਜ਼ ਬੇੜੇ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤੇ ਸਨ। ਉਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪਾਣੀ ਹੇਠਾਂ ਚੱਲਣ ਵਾਲੀ ਪਨਡੁੱਬੀ ਵੀ ਸੀ। 2026 ਵਿੱਚ ਇਹ ਗਿਣਤੀ 19 ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਰਹੀ ਹੈ। ਰੱਖਿਆ ਸੂਤਰਾਂ ਮੁਤਾਬਕ ਇਹ ਉਤਪਾਦਨ ਗਤੀ ਅਭੂਤਪੂਰਵ ਹੈ। ਇਹ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਭਾਰਤੀ ਸ਼ਿਪਯਾਰਡ ਹੁਣ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤਿਆਰ ਹਨ। ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ ’ਤੇ ਜੰਗੀ ਜਹਾਜ਼ ਬਣਾਉਣਾ ਸੰਭਵ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਆਤਮਨਿਰਭਰ ਭਾਰਤ ਦੀ ਸਪਸ਼ਟ ਤਸਵੀਰ ਹੈ।
2026 ਵਿੱਚ ਨੀਲਗਿਰੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਦੇ ਮਲਟੀ ਰੋਲ ਸਟੈਲਥ ਫ੍ਰਿਗੇਟ ਨੇਵੀ ਦੀ ਤਾਕਤ ਵਧਾਉਣਗੇ। ਇਸ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਜਹਾਜ਼ ਜਨਵਰੀ 2025 ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਅਗਸਤ 2025 ਵਿੱਚ ਆਈਐਨਐਸ ਹਿਮਗਿਰੀ ਅਤੇ ਆਈਐਨਐਸ ਉਦਯਗਿਰੀ ਕਮੀਸ਼ਨ ਹੋਏ। ਹੁਣ ਇਸ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਦੇ ਹੋਰ ਜਹਾਜ਼ ਆਉਣਗੇ। ਇਸ ਨਾਲ ਸਮੁੰਦਰੀ ਲੜਾਕੂ ਸਮਰੱਥਾ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ ਹੋਵੇਗਾ। ਇਹ ਜਹਾਜ਼ ਆਧੁਨਿਕ ਹਥਿਆਰਾਂ ਨਾਲ ਲੈਸ ਹਨ। ਰਾਡਾਰ ਤੋਂ ਬਚਣ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਵੀ ਰੱਖਦੇ ਹਨ।
ਇਸ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਇක්ෂਾਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਦੇ ਸਰਵੇ ਪੋਤ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਨਿਸ਼ਤਾਰ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਦੇ ਡਾਈਵਿੰਗ ਸਹਾਇਤਾ ਜਹਾਜ਼ ਵੀ ਨੇਵੀ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣਨਗੇ। ਇਹ ਜਹਾਜ਼ ਤਕਨੀਕੀ ਅਤੇ ਸਹਾਇਕ ਮਿਸ਼ਨਾਂ ਲਈ ਬਹੁਤ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹਨ। ਇੰਨੀ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਜਹਾਜ਼ ਸਮੇਂ ਸਿਰ ਤਿਆਰ ਹੋਣਾ ਵੱਡੀ ਉਪਲਬਧੀ ਹੈ। ਆਧੁਨਿਕ ਨਿਰਮਾਣ ਤਕਨੀਕਾਂ ਨਾਲ ਇਹ ਸੰਭਵ ਹੋਇਆ। ਨੇਵੀ ਦੀ ਕਾਰਗੁਜ਼ਾਰੀ ਵਿੱਚ ਇਸ ਨਾਲ ਤੇਜ਼ੀ ਆਵੇਗੀ।
ਰੱਖਿਆ ਮੰਤਰਾਲੇ ਨੇ 10–12 ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਇੰਟੀਗ੍ਰੇਟਿਡ ਕਨਸਟਰਕਸ਼ਨ ਤਰੀਕਾ ਅਪਣਾਇਆ ਸੀ। ਹੁਣ ਉਸਦੇ ਨਤੀਜੇ ਸਾਹਮਣੇ ਹਨ। ਜਹਾਜ਼ਾਂ ਨੂੰ 250 ਟਨ ਦੇ ਵੱਡੇ ਬਲੌਕਾਂ ਵਿੱਚ ਬਣਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਇਹ ਬਲੌਕ ਜੋੜੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਵੈਲਡਿੰਗ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕੇਬਲ ਅਤੇ ਪਾਈਪ ਸਿੱਧੇ ਫਿੱਟ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਨਾਲ ਸਮਾਂ ਅਤੇ ਗੁਣਵੱਤਾ ਦੋਵੇਂ ਬਿਹਤਰ ਹੋਏ ਹਨ। ਨਿਰਮਾਣ ਦੀ ਰਫ਼ਤਾਰ ਕਾਫ਼ੀ ਵਧ ਗਈ ਹੈ।
ਹੁਣ ਜਹਾਜ਼ ਨਿਰਮਾਣ ਵਿੱਚ ਆਰਟੀਫ਼ੀਸ਼ਲ ਇੰਟੈਲੀਜੈਂਸ ਦੀ ਵੀ ਵਰਤੋਂ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ। AI ਨਾਲ ਸਮੱਗਰੀ ਦੀ ਸੋਰਸਿੰਗ ਪਹਿਲਾਂ ਤੈਅ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਨਿਰਮਾਣ ਦਾ ਕ੍ਰਮ ਅਤੇ ਸਮਾਂ-ਸੀਮਾ ਵੀ ਪਹਿਲਾਂ ਪਤਾ ਲੱਗ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਨਵੇਂ ਸੌਫਟਵੇਅਰ ਮਸ਼ੀਨਰੀ ਅਤੇ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਦਾ ਅਨੁਮਾਨ ਲਗਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਪਹਿਲਾਂ ਇੱਕ ਜਹਾਜ਼ ਬਣਾਉਣ ਵਿੱਚ 8–9 ਸਾਲ ਲੱਗਦੇ ਸਨ। ਹੁਣ ਲਗਭਗ 6 ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਜਹਾਜ਼ ਤਿਆਰ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਹ ਵੱਡਾ ਬਦਲਾਅ ਹੈ।
ਰਣਨੀਤਿਕ ਤੌਰ ’ਤੇ ਇਹ ਵਾਧਾ China ਦੀ ਵਧਦੀ ਨੇਵਲ ਤਾਕਤ ਦਾ ਜਵਾਬ ਹੈ। ਚੀਨ ਇੰਡੋ–ਪੈਸਿਫਿਕ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਲਗਾਤਾਰ ਜਹਾਜ਼ ਵਧਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਸਮੁੰਦਰੀ ਰਾਹਾਂ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਉਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਕਵਾਡ ਅਤੇ ASEAN ਸਾਥੀਆਂ ਨੂੰ ਸਮਰਥਨ ਦੇਣਾ ਵੀ ਮਕਸਦ ਹੈ। ਗੁਣਵੱਤਾ ਅਤੇ ਤਕਨੀਕ ’ਤੇ ਧਿਆਨ ਕੇਂਦਰਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਲ ਖੇਤਰੀ ਸੰਤੁਲਨ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਹੋਰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਹੋਵੇਗੀ।
ਅੰਕੜਿਆਂ ਮੁਤਾਬਕ ਚੀਨ ਕੋਲ ਭਾਰਤ ਤੋਂ ਵੱਧ ਜਹਾਜ਼ ਹਨ। ਅਮਰੀਕੀ ਅਨੁਮਾਨ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ 2025 ਤੱਕ ਚੀਨ ਕੋਲ 395 ਜਹਾਜ਼ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ। 2030 ਤੱਕ ਇਹ ਗਿਣਤੀ 435 ਤੱਕ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਪਰ ਰੱਖਿਆ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਗਿਆਨ ਮੰਨਦੇ ਹਨ ਕਿ ਭਾਰਤ ਗਿਣਤੀ ਨਹੀਂ, ਸਮਰੱਥਾ ’ਤੇ ਧਿਆਨ ਦੇ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਆਧੁਨਿਕ ਤਕਨੀਕ ਅਤੇ ਰਿਕਾਰਡ ਕਮੀਸ਼ਨਿੰਗ ਨਾਲ ਨੇਵੀ ਹੋਰ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਬਣੇਗੀ। ਸਮੁੰਦਰੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੀ ਪਕੜ ਮਜ਼ਬੂਤ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ।
