36 ਮੌਤਾਂ ਬਾਵਜੂਦ ਇਰਾਨ ਦੀਆਂ ਸੜਕਾਂ ’ਤੇ “ਪਹਿਲਵੀ ਵਾਪਸ ਆਉਣਗੇ” ਦੀ ਗੂੰਜ

ਇਰਾਨ ਵਿੱਚ ਆਰਥਿਕ ਸੰਕਟ ਤੋਂ ਉੱਠੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਹੁਣ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਸਰਕਾਰ ਵਿਰੋਧੀ ਅੰਦੋਲਨ ਬਣ ਗਏ ਹਨ। 36 ਮੌਤਾਂ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਸੜਕਾਂ ’ਤੇ ਨਾਰੇ ਗੂੰਜ ਰਹੇ ਹਨ ਅਤੇ ਨਿਰਵਾਸਿਤ ਸ਼ਾਹਜ਼ਾਦੇ ਰਜ਼ਾ ਪਹਿਲਵੀ ਨੇ ਕਾਰਵਾਈ ਦੀ ਅਪੀਲ ਕੀਤੀ ਹੈ।

ਇਰਾਨ ਵਿੱਚ ਮਹਿੰਗਾਈ ਅਤੇ ਆਰਥਿਕ ਤੰਗੀ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਗੁੱਸਾ ਹੁਣ ਸਿੱਧਾ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਖੜ੍ਹਾ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ। ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਨਾਰਾਜ਼ਗੀ ਵਧਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ ਅਤੇ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੀਆਂ ਮੁਸ਼ਕਲਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਹੈ। ਸੜਕਾਂ ’ਤੇ ਨਿਕਲੇ ਲੋਕ ਸਿਰਫ਼ ਰੋਟੀ ਦੀ ਨਹੀਂ, ਸਿਸਟਮ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਇਹ ਅੰਦੋਲਨ ਹੁਣ ਸਿਆਸੀ ਰੂਪ ਧਾਰ ਚੁੱਕਾ ਹੈ। ਸਰਕਾਰ ਲਈ ਇਸਨੂੰ ਕਾਬੂ ਕਰਨਾ ਔਖਾ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਹਾਲਾਤ ਦਿਨੋਂ ਦਿਨ ਤਣਾਅਪੂਰਨ ਬਣਦੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ।

ਕਿੱਥੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਵਿਰੋਧ?

ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨਾਂ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ 28 ਦਸੰਬਰ ਨੂੰ Tehran ਦੇ ਮੁੱਖ ਬਾਜ਼ਾਰ ਤੋਂ ਹੋਈ। ਵਪਾਰੀਆਂ ਨੇ ਦੁਕਾਨਾਂ ਬੰਦ ਕਰਕੇ ਹੜਤਾਲ ਕੀਤੀ। ਇਰਾਨੀ ਰਿਆਲ ਡਾਲਰ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਹੱਦ ਤੱਕ ਡਿੱਗ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਅੰਦੋਲਨ ਹੋਰ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚ ਫੈਲ ਗਿਆ। ਪੱਛਮੀ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਭੀੜ ਵੱਧ ਗਈ। ਕੁੁਰਦ ਅਤੇ ਲੋਰ ਸਮੁਦਾਏ ਵਾਲੇ ਖੇਤਰ ਖ਼ਾਸ ਤੌਰ ’ਤੇ ਸਰਗਰਮ ਨਜ਼ਰ ਆਏ।

ਸੜਕਾਂ ’ਤੇ ਕਿਹੜੇ ਨਾਰੇ ਗੂੰਜੇ?

ਅਬਦਾਨਾਨ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਲੋਕ ਸੜਕਾਂ ’ਤੇ ਉਤਰੇ। ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ’ਤੇ ਵਾਇਰਲ ਵੀਡੀਓਜ਼ ਵਿੱਚ “ਜਾਵਿਦ ਸ਼ਾਹ” ਅਤੇ ਸਰਵੋਚ ਨੇਤਾ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਨਾਰੇ ਸੁਣੇ ਗਏ। “ਪਹਿਲਵੀ ਵਾਪਸ ਆਉਣਗੇ” ਦੇ ਨਾਰੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਗੂੰਜੇ। ਇਹ ਨਾਰੇ 1979 ਦੀ ਇਨਕਲਾਬੀ ਵਿਰਾਸਤ ਨੂੰ ਚੁਣੌਤੀ ਦੇਂਦੇ ਹਨ। ਮੰਨਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ 2022–23 ਦੇ ਮਹਸਾ ਅਮੀਨੀ ਅੰਦੋਲਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਉੱਠਾਣ ਹੈ। ਡਰ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਲੋਕ ਪਿੱਛੇ ਨਹੀਂ ਹਟ ਰਹੇ।

10 ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ 36 ਮੌਤਾਂ, ਕਿਵੇਂ ਹੋਇਆ ਦਮਨ?

ਮਾਨਵ ਅਧਿਕਾਰ ਸੰਗਠਨ HRANA ਮੁਤਾਬਕ 10 ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ 34 ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨਕਾਰੀ ਅਤੇ ਦੋ ਸੁਰੱਖਿਆ ਕਰਮਚਾਰੀ ਮਾਰੇ ਗਏ। ਕੁੱਲ ਮੌਤਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ 36 ਦੱਸੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਸੁਰੱਖਿਆ ਬਲਾਂ ਨੇ ਭੀੜ ’ਤੇ ਆਂਸੂ ਗੈਸ ਵਰਤੀ। ਕਈ ਥਾਵਾਂ ’ਤੇ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰੀਆਂ ਹੋਈਆਂ। ਕੁਝ ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਦੱਸਦੀਆਂ ਹਨ ਕਿ ਇਰਾਨ ਸਮਰਥਿਤ ਇਰਾਕੀ ਮਿਲੀਸ਼ੀਆ ਵੀ ਦਮਨ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। ਦਾਅਵਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਲੜਾਕੇ ਤੀਰਥ ਯਾਤਰਾ ਦੇ ਬਹਾਨੇ ਆਏ ਸਨ।

ਰਜ਼ਾ ਪਹਿਲਵੀ ਨੇ ਕੀ ਅਪੀਲ ਕੀਤੀ?

ਇਰਾਨ ਦੇ ਆਖ਼ਰੀ ਸ਼ਾਹ ਦੇ ਪੁੱਤਰ Reza Pahlavi ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਨਿਰਵਾਸਨ ਵਿੱਚ ਹਨ। ਇਸ ਅੰਦੋਲਨ ਦੌਰਾਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਸਿੱਧਾ ਸੰਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ 8 ਅਤੇ 9 ਜਨਵਰੀ ਦੀ ਰਾਤ 8 ਵਜੇ ਨਾਰੇ ਲਗਾਉਣ ਦੀ ਅਪੀਲ ਕੀਤੀ। ਘਰ ਹੋਣ ਜਾਂ ਸੜਕ ’ਤੇ, ਆਵਾਜ਼ ਉਠਾਉਣ ਲਈ ਕਿਹਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਤੀਕਿਰਿਆ ਦੇਖ ਕੇ ਅਗਲੇ ਕਦਮਾਂ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇਗਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਮਰਥਕ ਪਹਿਲਵੀ ਦੀ ਵਾਪਸੀ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ।

ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਕੀ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ?

ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਮਸੂਦ ਪੇਜ਼ੇਸ਼ਕੀਆਂਨ ਨੇ ਆਰਥਿਕ ਸੁਧਾਰਾਂ ਦਾ ਵਾਅਦਾ ਕੀਤਾ ਹੈ। 10 ਜਨਵਰੀ ਤੋਂ ਸਬਸਿਡੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਵਿੱਚ ਬਦਲਾਅ ਕਰਕੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸਿੱਧੀ ਨਕਦ ਮਦਦ ਦੇਣ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਹੈ। ਕੇਂਦਰੀ ਬੈਂਕ ਦੇ ਗਵਰਨਰ ਨੂੰ ਵੀ ਬਦਲਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਸਰਕਾਰ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਨਾਲ ਮੁਦਰਾ ਸਥਿਰ ਹੋਵੇਗੀ। ਪਰ ਨਿਆਂਪਾਲਿਕਾ ਨੇ ਚੇਤਾਵਨੀ ਦਿੱਤੀ ਹੈ ਕਿ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨਕਾਰੀਆਂ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਸਖ਼ਤੀ ਜਾਰੀ ਰਹੇਗੀ। ਇਰਾਨ ਵਿੱਚ ਟਕਰਾਅ ਹੁਣ ਖੁੱਲ੍ਹਾ ਦਿਖਾਈ ਦੇ ਰਿਹਾ ਹੈ।