ਪੰਜਾਬ ’ਚ ਮਾਤਾ ਸਿਹਤ ਦੀ ਕ੍ਰਾਂਤੀ, ਆਮ ਆਦਮੀ ਕਲੀਨਿਕਾਂ ਰਾਹੀਂ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਗਰਭਵਤੀ ਮਹਿਲਾਵਾਂ ਨੂੰ ਨਵੀਂ ਜ਼ਿੰਦਗੀ

ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਪ੍ਰਸੂਤੀ ਸਿਹਤ ਸੇਵਾਵਾਂ ’ਚ ਵੱਡਾ ਬਦਲਾਅ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਆਮ ਆਦਮੀ ਕਲੀਨਿਕ ਹੁਣ ਗਰਭਵਤੀ ਮਹਿਲਾਵਾਂ ਲਈ ਨੇੜੇ, ਮੁਫ਼ਤ ਅਤੇ ਭਰੋਸੇਯੋਗ ਸਿਹਤ ਸਹਾਰਾ ਬਣ ਰਹੇ ਹਨ।

ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਮਾਤਾ ਸਿਹਤ ਸੰਭਾਲ ਲਈ ਇਕ ਨਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਭਗਵੰਤ ਸਿੰਘ ਮਾਨ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਪ੍ਰਸੂਤੀ ਸੇਵਾਵਾਂ ਨੂੰ ਜ਼ਮੀਨੀ ਪੱਧਰ ਤੱਕ ਲਿਆਂਦਾ ਹੈ। ਆਮ ਆਦਮੀ ਕਲੀਨਿਕ ਹੁਣ ਗਰਭਵਤੀ ਮਹਿਲਾਵਾਂ ਲਈ ਪਹਿਲਾ ਸਹਾਰਾ ਬਣ ਰਹੇ ਹਨ। ਹਰ ਮਹੀਨੇ ਲਗਭਗ 20 ਹਜ਼ਾਰ ਮਹਿਲਾਵਾਂ ਇੱਥੋਂ ਲਾਭ ਲੈ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਦੂਰਲੇ ਹਸਪਤਾਲਾਂ ਦੀ ਦੌੜ ਮੁਕ ਰਹੀ ਹੈ। ਨੇੜੇ ਇਲਾਜ ਨਾਲ ਭਰੋਸਾ ਵਧਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਕਦਮ ਮਾਂਵਾਂ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਬਚਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।

ਚਾਰ ਮਹੀਨਿਆਂ ’ਚ ਇਹ ਯੋਜਨਾ ਕਿੰਨੀ ਕਾਮਯਾਬ ਰਹੀ?

ਸਿਰਫ਼ ਚਾਰ ਮਹੀਨਿਆਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਇਸ ਮਾਡਲ ਨੇ ਵੱਡਾ ਅਸਰ ਦਿਖਾਇਆ ਹੈ। 10 ਹਜ਼ਾਰ ਤੋਂ ਵੱਧ ਗਰਭਵਤੀ ਮਹਿਲਾਵਾਂ ਨੇ ਮੁਫ਼ਤ ਅਲਟਰਾਸਾਊਂਡ ਕਰਵਾਏ ਹਨ। ਇਹ ਸਭ ਇਕ ਵਿਲੱਖਣ ਰੈਫਰਲ ਸਿਸਟਮ ਰਾਹੀਂ ਸੰਭਵ ਹੋਇਆ। ਆਮ ਤੌਰ ’ਤੇ ਮਹਿੰਗੇ ਸਕੈਨ ਹੁਣ ਬਿਨਾਂ ਪੈਸੇ ਦੇ ਮਿਲ ਰਹੇ ਹਨ। ਇਸ ਨਾਲ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਦਾ ਆਰਥਿਕ ਬੋਝ ਘਟਿਆ ਹੈ। ਚਾਰ ਮਹੀਨਿਆਂ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ ਇਕ ਕਰੋੜ ਰੁਪਏ ਦੀ ਬਚਤ ਹੋਈ। ਇਹ ਸਿਹਤ ਨਾਲ ਨਾਲ ਆਰਥਿਕ ਰਾਹਤ ਵੀ ਹੈ।

ਮੁਫ਼ਤ ਅਲਟਰਾਸਾਊਂਡ ਕਿਵੇਂ ਮਿਲ ਰਿਹਾ ਹੈ?

ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਲਗਭਗ 500 ਨਿੱਜੀ ਡਾਇਗਨੋਸਟਿਕ ਸੈਂਟਰ ਸੂਚੀਬੱਧ ਕੀਤੇ ਹਨ। ਆਮ ਆਦਮੀ ਕਲੀਨਿਕ ਦਾ ਡਾਕਟਰ ਜਦੋਂ ਲੋੜ ਸਮਝਦਾ ਹੈ, ਤਦ ਰੈਫਰਲ ਸਲਿੱਪ ਜਾਰੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਸਲਿੱਪ ਨਾਲ ਮਹਿਲਾਵਾਂ ਮੁਫ਼ਤ ਸਕੈਨ ਕਰਵਾ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਆਮ ਤੌਰ ’ਤੇ 800 ਤੋਂ 2000 ਰੁਪਏ ਤੱਕ ਦੇ ਸਕੈਨ ਹੁਣ ਸਰਕਾਰ ਭਰ ਰਹੀ ਹੈ। ਇਹ ਵਿਵਸਥਾ ਪਾਰਦਰਸ਼ੀ ਹੈ। ਮਹਿਲਾਵਾਂ ਨੂੰ ਕੋਈ ਦਫ਼ਤਰੀ ਝੰਝਟ ਨਹੀਂ। ਇਹੀ ਸਹੀ ਅਰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਸਿਹਤ ਸੇਵਾ ਹੈ।

ਅੰਕੜੇ ਕਿਉਂ ਚਿੰਤਾਜਨਕ ਸਨ?

ਸਰਕਾਰੀ ਅੰਕੜੇ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ 70 ਫ਼ੀਸਦੀ ਤੋਂ ਘੱਟ ਮਹਿਲਾਵਾਂ ਪਹਿਲਾ ਐਂਟੇ-ਨੇਟਲ ਚੈੱਕਅਪ ਕਰਵਾਉਂਦੀਆਂ ਸਨ। ਸਿਫ਼ਾਰਸ਼ੀ ਚਾਰ ਚੈੱਕਅਪ 60 ਫ਼ੀਸਦੀ ਤੋਂ ਘੱਟ ਨੇ ਪੂਰੇ ਕੀਤੇ। ਮਾਤਾ ਮੌਤ ਦਰ ਵੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਔਸਤ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਸੀ। ਇਹ ਹਾਲਾਤ ਤੁਰੰਤ ਕਾਰਵਾਈ ਮੰਗਦੇ ਸਨ। ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਸਮੱਸਿਆ ਨੂੰ ਮੰਨਿਆ। ਹੱਲ ਲਈ ਪਹੁੰਚਯੋਗ ਮਾਡਲ ਬਣਾਇਆ। ਆਮ ਆਦਮੀ ਕਲੀਨਿਕ ਇਸਦਾ ਜਵਾਬ ਬਣੇ।

ਉੱਚ-ਖ਼ਤਰੇ ਵਾਲੀਆਂ ਗਰਭਾਵਸਥਾਵਾਂ ਕਿਵੇਂ ਸੰਭਾਲੀਆਂ ਜਾ ਰਹੀਆਂ ਹਨ?

ਹਰ ਮਹੀਨੇ ਲਗਭਗ 5 ਹਜ਼ਾਰ ਮਹਿਲਾਵਾਂ ਨੂੰ ਉੱਚ-ਖ਼ਤਰੇ ਵਾਲੀ ਗਰਭਾਵਸਥਾ ਵਜੋਂ ਪਛਾਣਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਨਿਰੰਤਰ ਨਿਗਰਾਨੀ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਸਮੇਂ ’ਤੇ ਵੱਡੇ ਹਸਪਤਾਲਾਂ ਵੱਲ ਰੈਫਰਲ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਲ ਜਟਿਲਤਾਵਾਂ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਬਚਾਅ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਮਾਂ ਅਤੇ ਬੱਚੇ ਦੋਵਾਂ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਯਕੀਨੀ ਬਣਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਸਿਸਟਮ ਜਾਨਾਂ ਬਚਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਪ੍ਰਸੂਤੀ ਮੌਤਾਂ ਘਟਾਉਣਾ ਮੁੱਖ ਟੀਚਾ ਹੈ।

ਮਹਿਲਾਵਾਂ ਲਈ ਤਜਰਬਾ ਕਿਵੇਂ ਬਦਲਿਆ?

ਹੁਣ ਮਹਿਲਾਵਾਂ ਨੂੰ ਛੋਟੇ ਟੈਸਟਾਂ ਲਈ ਵੱਡੇ ਹਸਪਤਾਲ ਨਹੀਂ ਜਾਣਾ ਪੈਂਦਾ। ਘਰ ਦੇ ਨੇੜੇ ਹੀ ਖੂਨ, ਸ਼ੁਗਰ, ਥਾਇਰਾਇਡ, ਐਚਆਈਵੀ ਅਤੇ ਹੋਰ ਟੈਸਟ ਹੋ ਰਹੇ ਹਨ। ਲੰਬੀਆਂ ਲਾਈਨਾਂ ਤੋਂ ਛੁਟਕਾਰਾ ਮਿਲਿਆ ਹੈ। ਸਮਾਂ ਵੀ ਬਚਦਾ ਹੈ। ਖਰਚਾ ਵੀ ਨਹੀਂ। ਡਾਕਟਰੀ ਸਲਾਹ ਤੁਰੰਤ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਗਰਭਾਵਸਥਾ ਹੁਣ ਡਰ ਨਹੀਂ, ਸੰਭਾਲ ਬਣ ਗਈ ਹੈ।

ਸਿਹਤ ਮੰਤਰੀ ਨੇ ਇਸਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਵੇਖਿਆ?

ਸਿਹਤ ਮੰਤਰੀ ਡਾ. ਬਲਬੀਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਇਸਨੂੰ ਬਦਲਾਅਕਾਰੀ ਕਦਮ ਦੱਸਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਇਹ ਯੋਜਨਾ ਮਾਂ ਤੇ ਬੱਚੇ ਦੀ ਸਿਹਤ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਨਿਵੇਸ਼ ਹੈ। ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਦੀ ਦੂਰਦਰਸ਼ੀ ਸੋਚ ਨਾਲ ਇਹ ਸੰਭਵ ਹੋਇਆ। ਹਰ ਮਾਂ ਨੂੰ ਨੇੜੇ ਮਿਆਰੀ ਇਲਾਜ ਮਿਲ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਸਾਲਾਨਾ 4.3 ਲੱਖ ਗਰਭਾਵਸਥਾਵਾਂ ਲਈ ਇਹ ਮਾਡਲ ਮਿਸਾਲ ਬਣੇਗਾ। ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਯੋਜਨਾ ਨਹੀਂ। ਇਹ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਭਵਿੱਖ ਦੀ ਨੀਂਹ ਹੈ।