Last Updated :
25 December 2025, 06:01 PM IST
ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਵਿੱਚ ਵੱਡਾ ਬਦਲਾਅ ਕਰਨ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ Bhagwant Singh Mann ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ ਇਹ ਕਦਮ ਚੁੱਕਿਆ ਗਿਆ। ਸਰਕਾਰ ਦਾ ਮਕਸਦ ਨਵੀਂ ਪੀੜ੍ਹੀ ਨੂੰ ਮਾਂ ਬੋਲੀ ਨਾਲ ਜੋੜਨਾ ਹੈ। 2026–27 ਦੇ ਸੈਸ਼ਨ ਤੋਂ ਹਰ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਕਿਤਾਬ ਵਿੱਚ ਗੁਰਮੁਖੀ ਵਰਣਮਾਲਾ ਹੋਵੇਗੀ। ਚਾਹੇ ਕਿਤਾਬ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਦੀ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਹਿੰਦੀ ਦੀ। ਪਹਿਲੀ ਤੋਂ ਬਾਰ੍ਹਵੀਂ ਕਲਾਸ ਤੱਕ ਇਹ ਨਿਯਮ ਲਾਗੂ ਹੋਵੇਗਾ। ਇਹ ਫੈਸਲਾ ਸਿਰਫ਼ ਕਿਤਾਬਾਂ ਤੱਕ ਸੀਮਤ ਨਹੀਂ।
ਸਰਕਾਰ ਮੰਨਦੀ ਹੈ ਕਿ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਮੀਡਿਅਮ ਦੇ ਵਧਦੇ ਰੁਝਾਨ ਨਾਲ ਬੱਚੇ ਆਪਣੀ ਲਿਪੀ ਤੋਂ ਦੂਰ ਹੋ ਰਹੇ ਸਨ। ਕਈ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਬੱਚੇ ਗੁਰਮੁਖੀ ਪੜ੍ਹਨ ਵਿੱਚ ਹਿੱਕ ਚੁੱਕਦੇ ਦਿਖੇ। ਇਹੀ ਗੱਲ ਸਰਕਾਰ ਲਈ ਚਿੰਤਾ ਬਣੀ। ਹੁਣ ਜਦੋਂ ਵੀ ਬੱਚਾ ਕਿਤਾਬ ਖੋਲ੍ਹੇਗਾ। ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਸ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਗੁਰਮੁਖੀ ਅੱਖਰਾਂ ’ਤੇ ਪਵੇਗੀ। ਇਸ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਪੰਜਾਬੀ ਬੱਚੇ ਦੀ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣੇਗੀ। ਇਹ ਸੋਚ ਬਹੁਤ ਦੂਰਗਾਮੀ ਹੈ।
ਇਹ ਨਵੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ Punjab School Education Board ਵੱਲੋਂ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਲਗਭਗ 60 ਲੱਖ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਣਗੀਆਂ। ਸਰਕਾਰੀ ਸਕੂਲ। ਸਹਾਇਕ ਸਕੂਲ। ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਸਕੂਲ। ਸਭ ਇਸ ਦੇ ਦਾਇਰੇ ਵਿੱਚ ਆਉਣਗੇ। ਪਹਿਲਾਂ ਗੁਰਮੁਖੀ ਸਿਰਫ਼ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਸ਼ੇ ਤੱਕ ਸੀਮਤ ਸੀ। ਹੁਣ ਹਰ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਕਿਤਾਬ ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਹੋਵੇਗੀ। ਇਹ ਫੈਸਲਾ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਹਾਲੀਆ ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਅਤੇ ਸਰਵੇਖਣਾਂ ਨੇ ਖਤਰੇ ਦੀ ਘੰਟੀ ਵਜਾਈ ਸੀ। Pratham ਦੇ ASER ਸਰਵੇਖਣਾਂ ਵਿੱਚ ਸਾਹਮਣੇ ਆਇਆ ਕਿ ਕਈ ਬੱਚੇ ਗੁਰਮੁਖੀ ਠੀਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਹੀਂ ਪੜ੍ਹ ਸਕਦੇ। ਇਹ ਗੱਲ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਗੰਭੀਰਤਾ ਨਾਲ ਲਈ। ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਨੇ ਸਿੱਖਿਆ ਵਿਭਾਗ ਨੂੰ ਸਾਫ਼ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤੇ। ਪੰਜਾਬੀ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਇਕ ਵਿਸ਼ਾ ਨਾ ਬਣਾਓ। ਇਸਨੂੰ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣਾਓ। ਇਹੀ ਸੋਚ ਇਸ ਫੈਸਲੇ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਹੈ।
ਪੰਜਾਬੀ ਦੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਵਿੱਚ ਗੁਰਮੁਖੀ ਅੱਖਰ ਪਹਿਲਾਂ ਵੀ ਹੁੰਦੇ ਸਨ। ਪਰ ਹੁਣ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਅਤੇ ਹਿੰਦੀ ਦੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਇਹ ਹੋਣਗੇ। ਅੱਖਰ ਹਿੰਦੀ ਅਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਰਣਮਾਲਾ ਦੇ ਨਾਲ ਜਾਂ ਹੇਠਾਂ ਛਪੇ ਹੋਣਗੇ। ਜਿੱਥੇ ਬੱਚਾ A-B-C ਜਾਂ ਕ-ਖ-ਗ ਵੇਖੇਗਾ। ਉੱਥੇ ਹੀ ਓ-ਅੜ੍ਹਾ ਵੀ ਵੇਖੇਗਾ। ਸਰਕਾਰ ਇਹ ਸੰਦੇਸ਼ ਦੇਣਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਗੁਰਮੁਖੀ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਥਾਂ ਰੱਖਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਪ੍ਰਤੀਕ ਨਹੀਂ।
ਕਈ ਮਾਪੇ ਅਤੇ ਵੱਡੇ ਬੁਜ਼ੁਰਗ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਚਿੰਤਤ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਲੱਗਦਾ ਸੀ ਕਿ ਬੱਚੇ ਆਪਣੀ ਮਿੱਟੀ ਤੋਂ ਦੂਰ ਹੋ ਰਹੇ ਹਨ। ਇਹ ਫੈਸਲਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਸੁਖ ਦੀ ਖ਼ਬਰ ਬਣ ਕੇ ਆਇਆ। ਹੁਣ ਮਾਂ ਬੋਲੀ ਘਰ ਤੱਕ ਆਪਣੇ ਆਪ ਪਹੁੰਚੇਗੀ। ਬੱਚੇ ਗੁਰਮੁਖੀ ਨੂੰ ਅਣਜਾਣ ਨਹੀਂ ਸਮਝਣਗੇ। ਇਹ ਕਦਮ ਮਾਪਿਆਂ ਦੇ ਮਨ ਨੂੰ ਵੀ ਤਸੱਲੀ ਦੇਵੇਗਾ। ਪੰਜਾਬੀ ਹੋਣ ’ਤੇ ਮਾਣ ਵਧੇਗਾ।
ਇਸ ਫੈਸਲੇ ਨਾਲ ਸੂਬੇ ਵਿੱਚ ਭਾਸ਼ਾਈ ਸਮਝ ਵਧੇਗੀ। ਬੱਚੇ ਸਿਰਫ਼ ਪੜ੍ਹਨਾ ਨਹੀਂ। ਆਪਣੀ ਪਛਾਣ ਸਮਝਣਾ ਵੀ ਸਿੱਖਣਗੇ। ਸਰਕਾਰ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਆਧੁਨਿਕ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇ ਨਾਲ ਸੰਸਕਾਰ ਵੀ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹਨ। ਇਹ ਕਦਮ ਦੋਹਾਂ ਨੂੰ ਜੋੜਦਾ ਹੈ। ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਹਰ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਬੋਲੀ ਦਾ ਰੱਖਵਾਲਾ ਬਣੇਗਾ। ਇਹੀ ਇਸ ਫੈਸਲੇ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਕਾਮਯਾਬੀ ਹੋਵੇਗੀ।
