Last Updated :
08 June 2026, 10:52 AM IST
Courtesy: Credit: OpenAI
ਅਧਿਕ ਮਾਸ ਦੀ ਕਾਲਾਸ਼ਟਮੀ ਦਾ ਖ਼ਾਸ ਮਹੱਤਵ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਯੋਗ ਹਰ ਤਿੰਨ ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਬਣਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦਿਨ ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਰੌਦਰ ਸਰੂਪ ਕਾਲ ਭੈਰਵ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਭਗਤੀ ਭਾਵ ਨਾਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਵਰਤ ਅਤੇ ਪੂਜਾ ਜੀਵਨ ਦੀਆਂ ਰੁਕਾਵਟਾਂ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਕਈ ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਇਸ ਦਿਨ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਅਨੁਸ਼ਠਾਨ ਵੀ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਮੰਦਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਖ਼ਾਸ ਤਿਆਰੀਆਂ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।
ਪੰਚਾਂਗ ਅਨੁਸਾਰ ਕਾਲ ਭੈਰਵ ਦੀ ਪੂਜਾ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਉਚਿਤ ਸਮਾਂ ਪ੍ਰਦੋਸ਼ ਕਾਲ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਅੱਜ ਸ਼ਾਮ 6:30 ਵਜੇ ਤੋਂ 7:30 ਵਜੇ ਤੱਕ ਦਾ ਸਮਾਂ ਪੂਜਾ ਲਈ ਸ਼ੁਭ ਮੰਨਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਸ ਇੱਕ ਘੰਟੇ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਕੀਤੀ ਗਈ ਅਰਾਧਨਾ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਫਲਦਾਇਕ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਭਗਤ ਇਸ ਵੇਲੇ ਦੀਪ ਜਗਾ ਕੇ ਮੰਤਰ ਜਾਪ ਅਤੇ ਪਾਠ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਮਾਨਤਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਸਮੇਂ ਭੈਰਵ ਦੇਵ ਜਲਦੀ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵਰਤ ਦਾ ਸੰਕਲਪ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸ਼ਾਮ ਨੂੰ ਕਾਲ ਭੈਰਵ ਦੀ ਮੂਰਤੀ ਜਾਂ ਤਸਵੀਰ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਕੇ ਪੂਜਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਫੁੱਲ, ਤਿਲਕ ਅਤੇ ਭੋਗ ਅਰਪਿਤ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਸਰੋਂ ਦਾ ਤੇਲ, ਕਾਲੇ ਤਿਲ, ਨਾਰੀਅਲ ਅਤੇ ਲੱਡੂ ਚੜ੍ਹਾਉਣ ਦੀ ਵੀ ਪਰੰਪਰਾ ਹੈ। ਭਗਤ ਸਰੋਂ ਦੇ ਤੇਲ ਦਾ ਦੀਵਾ ਜਗਾ ਕੇ ਭੈਰਵ ਚਾਲੀਸਾ ਦਾ ਪਾਠ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਪੂਜਾ ਸੰਪੂਰਨ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਧਾਰਮਿਕ ਮਾਨਤਾਵਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਕਾਲ ਭੈਰਵ ਨੂੰ ਕੁਝ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਭੋਗ ਅਰਪਿਤ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਕਾਲੇ ਚਣੇ, ਦਹੀ-ਭੱਲੇ, ਖੀਰ, ਹਲਵਾ ਅਤੇ ਗੁਲਗੁਲੇ ਚੜ੍ਹਾਉਣ ਦੀ ਪਰੰਪਰਾ ਹੈ। ਕਈ ਥਾਵਾਂ 'ਤੇ ਮਿੱਠਾ ਪਾਨ ਵੀ ਅਰਪਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਭਗਤ ਆਪਣੀ ਸ਼ਰਧਾ ਅਨੁਸਾਰ ਭੋਗ ਤਿਆਰ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸੱਚੇ ਮਨ ਨਾਲ ਅਰਪਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਭੋਗ ਭੈਰਵ ਦੇਵ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਕਾਲਾਸ਼ਟਮੀ ਨੂੰ ਸੰਕਟਾਂ ਤੋਂ ਛੁਟਕਾਰਾ ਦਿਵਾਉਣ ਵਾਲਾ ਵਰਤ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮਾਨਤਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਦਿਨ ਕੀਤੀ ਗਈ ਅਰਾਧਨਾ ਨਾਲ ਡਰ, ਰੋਗ ਅਤੇ ਨਕਾਰਾਤਮਕ ਪ੍ਰਭਾਵ ਦੂਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਭਗਤ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਖੁਸ਼ਹਾਲੀ ਅਤੇ ਸੁਰੱਖਿਆ ਲਈ ਵੀ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਕਾਲ ਭੈਰਵ ਨੂੰ ਸਮੇਂ ਅਤੇ ਨਿਆਂ ਦੇ ਦੇਵਤਾ ਵਜੋਂ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਅਤੇ ਹਿੰਮਤ ਲਿਆਉਣ ਵਾਲੀ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਧਾਰਮਿਕ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਕਾਲਾਸ਼ਟਮੀ ਦੇ ਦਿਨ ਦਾਨ ਕਰਨਾ ਬਹੁਤ ਸ਼ੁਭ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਲੋੜਵੰਦਾਂ ਨੂੰ ਅਨਾਜ, ਕੱਪੜੇ ਜਾਂ ਹੋਰ ਜ਼ਰੂਰੀ ਵਸਤਾਂ ਦਾਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਪੁੰਨ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਕਈ ਭਗਤ ਇਸ ਦਿਨ ਗਰੀਬਾਂ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਵੀ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਮਾਨਤਾ ਹੈ ਕਿ ਦਾਨ ਅਤੇ ਭਗਤੀ ਦਾ ਮਿਲਾਪ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਸਕਾਰਾਤਮਕਤਾ ਲਿਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਕਾਰਨ ਕਾਲਾਸ਼ਟਮੀ ਨੂੰ ਆਧਿਆਤਮਿਕ ਉੱਨਤੀ ਦਾ ਵੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਦਿਨ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
