Last Updated :
04 July 2026, 01:01 PM IST
Courtesy: Credit: OpenAI
ਅੰਕੜਿਆਂ ਅਨੁਸਾਰ ਵਿੱਤੀ ਸਾਲ 2012 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੇ ਕਾਰਪੋਰੇਟ ਬਾਂਡ ਬਾਜ਼ਾਰ ਦਾ ਆਕਾਰ ਲਗਭਗ 11 ਲੱਖ ਕਰੋੜ ਰੁਪਏ ਸੀ, ਜੋ ਵਿੱਤੀ ਸਾਲ 2026 ਤੱਕ ਵਧ ਕੇ ਕਰੀਬ 59 ਲੱਖ ਕਰੋੜ ਰੁਪਏ ਹੋ ਗਿਆ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਬਾਜ਼ਾਰ ਨੇ ਲਗਭਗ 13.1 ਫ਼ੀਸਦੀ ਸਾਲਾਨਾ ਚੱਕਰਵ੍ਰਿੱਧੀ ਦਰ (CAGR) ਨਾਲ ਵਿਕਾਸ ਕੀਤਾ। ਇਹ ਵਾਧਾ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਬਾਂਡ ਬਾਜ਼ਾਰ ਹੁਣ ਪਹਿਲਾਂ ਨਾਲੋਂ ਕਾਫ਼ੀ ਵੱਡਾ ਅਤੇ ਵਧੇਰੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਪਹੁੰਚ ਵਿੱਚ ਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਬਾਂਡ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਬਦਲਾਅ ਛੋਟੇ ਨਿਵੇਸ਼ਕਾਂ ਦੀ ਵਧਦੀ ਹਿੱਸੇਦਾਰੀ ਹੈ। ਮਾਹਿਰਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਵਿੱਤੀ ਸਾਲ 2025 ਵਿੱਚ ਬਾਂਡ ਟਰੇਡ ਦੀ ਗਿਣਤੀ 11.9 ਲੱਖ ਸੀ, ਜੋ ਵਿੱਤੀ ਸਾਲ 2026 ਵਿੱਚ ਵਧ ਕੇ 28.4 ਲੱਖ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਗਈ। ਇਸੇ ਦੌਰਾਨ ਇੱਕ ਟਰੇਡ ਦਾ ਔਸਤ ਆਕਾਰ ਘਟ ਕੇ ਕਰੀਬ 78 ਲੱਖ ਰੁਪਏ ਰਹਿ ਗਿਆ। ਇਹ ਸੰਕੇਤ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਹੁਣ ਵੱਡੇ ਨਿਵੇਸ਼ਕਾਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਆਮ ਲੋਕ ਵੀ ਇਸ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿੱਚ ਨਿਵੇਸ਼ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ।
ਮਾਹਿਰਾਂ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਨਿਯਮਾਂ ਵਿੱਚ ਬਦਲਾਅ ਅਤੇ ਡਿਜ਼ਿਟਲ ਪਲੇਟਫਾਰਮਾਂ ਨੇ ਬਾਂਡ ਨਿਵੇਸ਼ ਨੂੰ ਹੋਰ ਆਸਾਨ ਬਣਾਇਆ ਹੈ। ਆਨਲਾਈਨ ਪਲੇਟਫਾਰਮਾਂ ਰਾਹੀਂ ਹੁਣ ਆਮ ਨਿਵੇਸ਼ਕ ਬਾਂਡ SIP, ਸਰਕਾਰੀ ਪ੍ਰਤੀਭੂਤੀਆਂ (Government Securities) ਅਤੇ ਹੋਰ ਫਿਕਸਡ ਇਨਕਮ ਨਿਵੇਸ਼ ਵਿਕਲਪਾਂ ਵਿੱਚ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਪੈਸਾ ਲਗਾ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਨਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਬਾਂਡ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲਾ ਕਾਫ਼ੀ ਸੌਖਾ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ।
ਬਾਜ਼ਾਰ ਦੇ ਇਸ ਵਿਸਤਾਰ ਵਿੱਚ ਨਿਯਾਮਕ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਦੀ ਵੀ ਅਹਿਮ ਭੂਮਿਕਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਨਿਵੇਸ਼ਕਾਂ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਪਾਰਦਰਸ਼ਤਾ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰਨ ਲਈ ਕਈ ਨਵੇਂ ਨਿਯਮ ਲਾਗੂ ਕੀਤੇ ਗਏ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਨਿਵੇਸ਼ਕਾਂ ਲਈ ਕੁਝ ਪਾਬੰਦੀਆਂ ਹਟਾਉਣ ਅਤੇ Fully Accessible Route (FAR) ਵਰਗੀਆਂ ਨੀਤੀਆਂ ਨਾਲ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਨਿਵੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਵੀ ਵਾਧਾ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਸੋਵਰਨ ਗ੍ਰੀਨ ਬਾਂਡ ਅਤੇ ਹੋਰ ਨਵੇਂ ਵਿੱਤੀ ਉਤਪਾਦਾਂ ਨੇ ਬਾਜ਼ਾਰ ਨੂੰ ਹੋਰ ਮਜ਼ਬੂਤੀ ਦਿੱਤੀ ਹੈ।
ਸਕਾਰਾਤਮਕ ਬਦਲਾਵਾਂ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਭਾਰਤੀ ਬਾਂਡ ਬਾਜ਼ਾਰ ਨੂੰ ਅਜੇ ਵੀ ਕਈ ਚੁਣੌਤੀਆਂ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪੈ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਕੰਪਨੀਆਂ ਅਜੇ ਵੀ ਕਰਜ਼ੇ ਲਈ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਬੈਂਕਾਂ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਹਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਘੱਟ ਰੇਟਿੰਗ ਵਾਲੇ ਬਾਂਡਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਵੇਸ਼ ਅਜੇ ਵੀ ਸੀਮਿਤ ਹੈ ਅਤੇ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਨਿਵੇਸ਼ਕਾਂ ਦੀ ਹਿੱਸੇਦਾਰੀ ਵੀ ਕਾਫ਼ੀ ਘੱਟ ਹੈ। ਮਾਹਿਰਾਂ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿੱਚ ਤਰਲਤਾ (Liquidity) ਵਧਾਉਣ ਅਤੇ ਹੋਰ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਨਿਵੇਸ਼ ਖਿੱਚਣ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ।
ਵਿੱਤੀ ਮਾਹਿਰਾਂ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ ਜਿਵੇਂ-ਜਿਵੇਂ ਨਿਯਮ ਹੋਰ ਸੌਖੇ ਹੋਣਗੇ ਅਤੇ ਡਿਜ਼ਿਟਲ ਨਿਵੇਸ਼ ਪਲੇਟਫਾਰਮਾਂ ਦਾ ਦਾਇਰਾ ਵਧੇਗਾ, ਬਾਂਡ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿੱਚ ਆਮ ਨਿਵੇਸ਼ਕਾਂ ਦੀ ਭਾਗੀਦਾਰੀ ਹੋਰ ਵਧੇਗੀ। ਇਸ ਨਾਲ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਬੈਂਕ ਫਿਕਸਡ ਡਿਪਾਜ਼ਿਟ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਇੱਕ ਹੋਰ ਭਰੋਸੇਯੋਗ ਅਤੇ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਦਾ ਨਿਵੇਸ਼ ਵਿਕਲਪ ਮਿਲ ਸਕੇਗਾ।
