Last Updated :
02 January 2026, 03:24 PM IST
ਦੇਸ਼ ਦੇ ਕਈ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਰਦੀਆਂ ਦੌਰਾਨ ਕੜਾਕੇ ਦੀ ਠੰਢ ਪੈਂਦੀ ਹੈ। ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਦਿੱਲੀ-ਐਨਸੀਆਰ ਅਤੇ ਉੱਤਰੀ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਰਾਤਾਂ ਬਹੁਤ ਠੰਢੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਗਰੀਬੀ ਜਾਂ ਸੀਮਿਤ ਸਾਧਨਾਂ ਕਾਰਨ ਲੋਕ ਹੀਟਰ ਦੀ ਥਾਂ ਅੰਗੀਠੀ ਵਰਤਦੇ ਹਨ। ਪਿੰਡਾਂ, ਝੁੱਗੀਆਂ ਅਤੇ ਛੋਟੇ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸਭ ਤੋਂ ਸਸਤਾ ਢੰਗ ਹੈ। ਅੰਗੀਠੀ ਤੁਰੰਤ ਗਰਮੀ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਪਰ ਇਹ ਆਸਾਨੀ ਕਈ ਵਾਰ ਭਾਰੀ ਪੈ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਕਿਉਂਕਿ ਗਲਤ ਢੰਗ ਨਾਲ ਵਰਤੋਂ ਜਾਨਲੇਵਾ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਜਦੋਂ ਅੰਗੀਠੀ ਵਿੱਚ ਕੋਲਾ ਜਾਂ ਲੱਕੜ ਸੜਦਾ ਹੈ, ਤਦੋਂ ਧੂੰਆ ਅਤੇ Carbon Monoxide ਗੈਸ ਨਿਕਲਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਗੈਸ ਨਜ਼ਰ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀ। ਇਸ ਦੀ ਕੋਈ ਗੰਧ ਵੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ। ਬੰਦ ਕਮਰੇ ਵਿੱਚ ਇਹ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਭਰ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਪਤਾ ਹੀ ਨਹੀਂ ਲੱਗਦਾ ਕਿ ਉਹ ਖ਼ਤਰੇ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਲ ਸਿਰ ਦਰਦ, ਚੱਕਰ, ਉਲਟੀ ਅਤੇ ਘਬਰਾਹਟ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਜ਼ਿਆਦਾ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਸੰਪਰਕ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਨਾਲ ਬੇਹੋਸ਼ੀ ਅਤੇ ਮੌਤ ਦਾ ਖ਼ਤਰਾ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਡਾਕਟਰਾਂ ਮੁਤਾਬਕ ਰਾਤ ਨੂੰ ਅੰਗੀਠੀ ਜਲਾਕੇ ਸੋ ਜਾਣਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਗਲਤੀ ਹੈ। ਨੀਂਦ ਦੌਰਾਨ ਮਨੁੱਖ ਖ਼ਤਰੇ ਦੇ ਲੱਛਣ ਮਹਿਸੂਸ ਨਹੀਂ ਕਰ ਪਾਂਦਾ। ਸਰੀਰ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਗੈਸ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕਈ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਲੋਕ ਸਵੇਰੇ ਉੱਠਦੇ ਹੀ ਨਹੀਂ। ਹਰ ਸਰਦੀ ਵਿੱਚ ਅਜਿਹੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਦੀਆਂ ਖ਼ਬਰਾਂ ਸਾਹਮਣੇ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਹਾਦਸੇ ਸਿਰਫ਼ ਇਕ ਪਲ ਦੀ ਲਾਪਰਵਾਹੀ ਕਾਰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਮਾਹਿਰਾਂ ਮੁਤਾਬਕ ਅੰਗੀਠੀ ਹਮੇਸ਼ਾ ਖੁੱਲ੍ਹੀ ਜਾਂ ਹਵਾਦਾਰ ਥਾਂ ’ਤੇ ਵਰਤਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਜੇ ਘਰ ਦੇ ਅੰਦਰ ਵਰਤਣਾ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਜਾਂ ਖਿੜਕੀ ਅੱਧੀ ਖੁੱਲ੍ਹੀ ਰੱਖੋ। ਹਵਾ ਦਾ ਆਵਾਗਮਨ ਬਹੁਤ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ। ਅੰਗੀਠੀ ਨੂੰ ਸਮਤਲ ਅਤੇ ਮਜ਼ਬੂਤ ਜਗ੍ਹਾ ’ਤੇ ਰੱਖੋ। ਇਸ ਨਾਲ ਪਲਟਣ ਦਾ ਖ਼ਤਰਾ ਘਟਦਾ ਹੈ। ਅੰਗੀਠੀ ਕੋਲ ਕੱਪੜੇ ਜਾਂ ਕੰਬਲ ਨਾ ਰੱਖੋ।
ਕਈ ਲੋਕ ਠੰਢ ਤੋਂ ਬਚਣ ਲਈ ਬੰਦ ਕਮਰੇ ਵਿੱਚ ਅੰਗੀਠੀ ਜਲਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਭੁੱਲ ਹੈ। ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਅੰਗੀਠੀ ਦੇ ਬਿਲਕੁਲ ਨੇੜੇ ਬੈਠਣਾ ਵੀ ਨੁਕਸਾਨਦਾਇਕ ਹੈ। ਬਿਨਾਂ ਵੈਂਟੀਲੇਸ਼ਨ ਦੇ ਵਰਤੋਂ ਖ਼ਤਰਾ ਵਧਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਜੇ ਅੰਗੀਠੀ ਵਰਤਦਿਆਂ ਸਿਰ ਭਾਰੀ ਲੱਗੇ ਜਾਂ ਸਾਹ ਲੈਣ ਵਿੱਚ ਦਿੱਕਤ ਆਵੇ, ਤਾਂ ਤੁਰੰਤ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲੋ। ਖੁੱਲ੍ਹੀ ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਜਾਓ ਅਤੇ ਲੋੜ ਪਏ ਤਾਂ ਡਾਕਟਰ ਨਾਲ ਸੰਪਰਕ ਕਰੋ।
ਬੱਚੇ ਅਤੇ ਬੁਜ਼ੁਰਗ ਅੰਗੀਠੀ ਨਾਲ ਜ਼ਿਆਦਾ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਰੀਰਕ ਸਮਰਥਾ ਘੱਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਗੈਸ ਦਾ ਅਸਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ’ਤੇ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅੰਗੀਠੀ ਤੋਂ ਦੂਰ ਰੱਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਖ਼ਾਸ ਧਿਆਨ ਰੱਖੋ ਕਿ ਉਹ ਅੰਗੀਠੀ ਕੋਲ ਨਾ ਬੈਠਣ। ਰਾਤ ਨੂੰ ਸੌਂਦਿਆਂ ਸਮੇਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕਮਰੇ ਵਿੱਚ ਅੰਗੀਠੀ ਕਦੇ ਨਾ ਜਲਾਓ।
ਅੰਗੀਠੀ ਬੰਦ ਕਮਰੇ ਵਿੱਚ ਕਦੇ ਨਾ ਜਲਾਓ। ਸੌਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇਸਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬੁਝਾ ਦਿਓ। ਘਰ ਵਿੱਚ ਹਵਾ ਦੇ ਆਉਣ-ਜਾਣ ਦਾ ਰਾਹ ਖੁੱਲ੍ਹਾ ਰੱਖੋ। ਬੱਚਿਆਂ ਅਤੇ ਬੁਜ਼ੁਰਗਾਂ ’ਤੇ ਖ਼ਾਸ ਨਜ਼ਰ ਰੱਖੋ। ਕਿਸੇ ਵੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਬੇਚੈਨੀ ਮਹਿਸੂਸ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਤੁਰੰਤ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲੋ। ਇਹ ਛੋਟੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਵੱਡੀ ਜਾਨ ਬਚਾ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ।
ਅੰਗੀਠੀ ਸਰਦੀਆਂ ਵਿੱਚ ਆਰਾਮ ਜ਼ਰੂਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਪਰ ਬਿਨਾਂ ਜਾਣਕਾਰੀ ਵਰਤੋਂ ਖ਼ਤਰਨਾਕ ਹੈ। ਥੋੜ੍ਹੀ ਜਿਹੀ ਸਾਵਧਾਨੀ ਨਾਲ ਵੱਡੇ ਹਾਦਸੇ ਤੋਂ ਬਚਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਠੰਢ ਤੋਂ ਬਚਾਅ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ। ਪਰ ਸੁਰੱਖਿਆ ਉਸ ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਧ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ। ਸਹੀ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਅੰਗੀਠੀ ਵਰਤ ਕੇ ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰੱਖ ਸਕਦੇ ਹੋ।
