Last Updated :
29 January 2025, 04:40 PM IST
ਮਹਾਕੁੰਭ 2025: ਮੌਨੀ ਅਮਾਵਸਿਆ ਦੇ ਮੌਕੇ 'ਤੇ ਸੋਮਵਾਰ ਨੂੰ ਆਯੋਜਿਤ ਸ਼ਾਹੀ ਇਸ਼ਨਾਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੇਰ ਰਾਤ ਪ੍ਰਯਾਗਰਾਜ 'ਚ ਭਗਦੜ ਮਚ ਗਈ। ਇਸ ਦਰਦਨਾਕ ਹਾਦਸੇ ਵਿੱਚ ਕਈ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਅਤੇ ਦਰਜਨਾਂ ਜ਼ਖਮੀ ਹੋ ਗਏ। ਘਟਨਾ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਥੇ ਖਿੱਲਰੇ ਕੱਪੜੇ, ਜੁੱਤੀਆਂ, ਚੱਪਲਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਾਮਾਨ ਖੌਫਨਾਕ ਨਜ਼ਾਰਾ ਪੇਸ਼ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ। ਇਹ ਘਟਨਾ 1954 ਦੇ ਮਹਾਕੁੰਭ ਦੀ ਤ੍ਰਾਸਦੀ ਦੀ ਯਾਦ ਦਿਵਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਮੌਨੀ ਅਮਾਵਸਿਆ ਦੇ ਦਿਨ ਮਚੀ ਭਗਦੜ ਵਿੱਚ 800 ਤੋਂ ਵੱਧ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਜਾਨ ਚਲੀ ਗਈ ਸੀ।
1954 ਦਾ ਮਹਾਕੁੰਭ – ਆਜ਼ਾਦ ਭਾਰਤ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਵੱਡੀ ਤ੍ਰਾਸਦੀ
ਤੁਹਾਨੂੰ ਦੱਸ ਦੇਈਏ ਕਿ ਸਾਲ 1954 ਵਿੱਚ ਆਜ਼ਾਦ ਭਾਰਤ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਮਹਾਕੁੰਭ ਪ੍ਰਯਾਗਰਾਜ (ਉਸ ਸਮੇਂ ਇਲਾਹਾਬਾਦ) ਵਿੱਚ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਮਹਾਕੁੰਭ ਵਿੱਚ ਮੌਨੀ ਅਮਾਵਸਿਆ ਵਾਲੇ ਦਿਨ 3 ਫਰਵਰੀ ਨੂੰ ਸੰਗਮ ਦੇ ਕੰਢੇ ਲੱਖਾਂ ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਇਸੇ ਦਿਨ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਪੰਡਿਤ ਜਵਾਹਰ ਲਾਲ ਨਹਿਰੂ ਵੀ ਮਹਾਕੁੰਭ ਵਿੱਚ ਪੁੱਜੇ ਸਨ। ਕੁਝ ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਮੁਤਾਬਕ ਨਹਿਰੂ ਨੂੰ ਦੇਖਣ ਲਈ ਇਕੱਠੀ ਹੋਈ ਭੀੜ ਕਾਰਨ ਭਗਦੜ ਮਚ ਗਈ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੀਆਂ ਅਖਬਾਰਾਂ ਅਤੇ ਕੁਝ ਹੋਰ ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਵਿੱਚ ਭਗਦੜ ਦਾ ਕਾਰਨ ਨਾਗਾ ਸਾਧੂਆਂ ਦੇ ਜਲੂਸ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।
ਘਟਨਾ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਦੋ ਮੁੱਖ ਕਾਰਨ ਹਨ
ਨਾਗਾ ਸਾਧੂਆਂ ਦਾ ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲ
3 ਫਰਵਰੀ ਨੂੰ ਸ਼ਾਹੀ ਇਸ਼ਨਾਨ ਦੌਰਾਨ ਨਾਗਾ ਸਾਧੂਆਂ ਦਾ ਜਲੂਸ ਦੇਖਣ ਲਈ ਸੰਗਮ ਦੇ ਕੰਢੇ ਲੱਖਾਂ ਲੋਕ ਮੌਜੂਦ ਸਨ। ਭੀੜ ਲਗਾਤਾਰ ਵਧ ਰਹੀ ਸੀ, ਪਰ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲਣ ਦਾ ਕੋਈ ਰਸਤਾ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਜਲੂਸ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਜਾਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਤਾਂ ਨਾਗਾ ਸਾਧੂਆਂ ਨੇ ਸ਼ਰਧਾਲੂਆਂ ਵੱਲ ਆਪਣੇ ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲ ਮੋੜ ਦਿੱਤੇ। ਇਸ ਕਾਰਨ ਲੋਕ ਡਰ ਗਏ ਅਤੇ ਭਗਦੜ ਮੱਚ ਗਈ। ਕੁਝ ਲੋਕ ਦੱਬ ਕੇ ਮਰ ਗਏ, ਜਦਕਿ ਕੁਝ ਗੰਗਾ 'ਚ ਡਿੱਗ ਕੇ ਡੁੱਬ ਗਏ।
ਨਹਿਰੂ ਨੂੰ ਦੇਖਣ ਲਈ ਮੁਕਾਬਲਾ
ਕੁਝ ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਉਸ ਦਿਨ ਸਵੇਰੇ ਕਰੀਬ 10 ਵਜੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਜਵਾਹਰ ਲਾਲ ਨਹਿਰੂ ਅਤੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਡਾ: ਰਾਜੇਂਦਰ ਪ੍ਰਸਾਦ ਤ੍ਰਿਵੇਣੀ ਰੋਡ ਤੋਂ ਲੰਘ ਰਹੇ ਸਨ। ਇਹ ਖਬਰ ਫੈਲਦੇ ਹੀ ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਬੈਰੀਕੇਡ ਤੋੜ ਕੇ ਅੱਗੇ ਵਧਣ ਲੱਗੇ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਨਾਗਾ ਸਾਧੂਆਂ ਦਾ ਜਲੂਸ ਵੀ ਲੰਘ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਭਾਰੀ ਭੀੜ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਲੋਕ ਬਾਹਰ ਨਹੀਂ ਆ ਸਕੇ ਅਤੇ ਕੁਝ ਹੀ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਹਫੜਾ-ਦਫੜੀ ਵਿੱਚ ਸੈਂਕੜੇ ਲੋਕ ਕੁਚਲ ਕੇ ਮੌਤ ਦੇ ਮੂੰਹ ਵਿੱਚ ਚਲੇ ਗਏ।
800 ਤੋਂ 1000 ਲੋਕ ਮਾਰੇ ਗਏ ਸਨ
ਦੱਸ ਦਈਏ ਕਿ ਇਸ ਹਾਦਸੇ 'ਚ 800 ਤੋਂ 1000 ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਮਾਰੇ ਜਾਣ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਦਕਿ 2000 ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਲੋਕ ਜ਼ਖਮੀ ਹੋਏ ਸਨ। ਆਜ਼ਾਦ ਭਾਰਤ ਦੀ ਇਹ ਪਹਿਲੀ ਵੱਡੀ ਭਗਦੜ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਪੂਰੇ ਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਹਿਲਾ ਕੇ ਰੱਖ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਕੁਝ ਦਿਨਾਂ ਬਾਅਦ ਬਜਟ ਸੈਸ਼ਨ ਦੌਰਾਨ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਨਹਿਰੂ ਨੇ ਸੰਸਦ 'ਚ ਇਸ ਹਾਦਸੇ 'ਤੇ ਦੁੱਖ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਤੁਹਾਨੂੰ ਦੱਸ ਦੇਈਏ ਕਿ ਮਹਾਕੁੰਭ ਵਰਗੇ ਵੱਡੇ ਧਾਰਮਿਕ ਸਮਾਗਮਾਂ ਵਿੱਚ ਭੀੜ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਬਹੁਤ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
1954 ਦੇ ਇਸ ਦੁਖਾਂਤ ਨੇ ਦਿਖਾਇਆ ਕਿ ਥੋੜ੍ਹੀ ਜਿਹੀ ਲਾਪਰਵਾਹੀ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਜਾਨ ਲੈ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਅੱਜ ਵੀ ਅਜਿਹੇ ਸਮਾਗਮਾਂ ਲਈ ਸਖ਼ਤ ਸੁਰੱਖਿਆ ਪ੍ਰਬੰਧਾਂ ਅਤੇ ਟ੍ਰੈਫਿਕ ਪ੍ਰਬੰਧਾਂ ਦੀ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਜੋ ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਆਪਣੀਆਂ ਧਾਰਮਿਕ ਰਸਮਾਂ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਢੰਗ ਨਾਲ ਨਿਭਾ ਸਕਣ।
