Last Updated :
26 February 2024, 05:56 PM IST
Pankaj Udhas: ਗ਼ਜ਼ਲ ਜਗਤ ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਗਾਇਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਪੰਕਜ ਉਧਾਸ ਨਹੀਂ ਰਹੇ। ਆਪਣੀ ਮਖਮਲੀ ਆਵਾਜ਼ ਨਾਲ ਗੀਤਾਂ 'ਚ ਛੁਪੇ ਜਜ਼ਬਾਤਾਂ ਨੂੰ ਜ਼ਿੰਦਾ ਕਰ ਕੇ ਸਰੋਤਿਆਂ ਦੇ ਦਿਲਾਂ 'ਚ ਖਾਸ ਜਗ੍ਹਾ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲੇ ਪੰਕਜ ਉਧਾਸ ਨੇ ਮੁੰਬਈ 'ਚ ਆਖਰੀ ਸਾਹ ਲਿਆ। ਇਸ ਦਰਦਨਾਕ ਘਟਨਾ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਬੇਟੀ ਨਾਇਬ ਉਧਾਸ ਨੇ ਦਿੱਤੀ। ਪੰਕਜ ਉਧਾਸ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰੀਏ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਫਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ 17 ਮਈ 1951 ਨੂੰ ਗੁਜਰਾਤ ਦੇ ਜੇਤਪੁਰ ਦੇ ਇੱਕ ਜ਼ਿਮੀਦਾਰ ਪਰਿਵਾਰ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ ਸੀ।
ਪੰਕਜ ਉਧਾਸ ਆਪਣੇ ਤਿੰਨ ਭਰਾਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟੇ ਸਨ ਉਨਾਂ ਦਾ ਘਰ ਸੰਗੀਤ ਦੀਆਂ ਧੁਨਾਂ ਨਾਲ ਗੂੰਜਦਾ ਸੀ। ਪੰਕਜ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਭਰਾ, ਮਨਹਰ ਉਧਾਸ, ਇੱਕ ਮਸ਼ਹੂਰ ਥੀਏਟਰ ਅਦਾਕਾਰ ਅਤੇ ਪਲੇਬੈਕ ਗਾਇਕ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਦੂਜਾ ਭਰਾ, ਨਿਰਮਲ ਉਧਾਸ, ਇੱਕ ਮਸ਼ਹੂਰ ਗ਼ਜ਼ਲ ਗਾਇਕ ਹੈ। ਘਰ ਦੇ ਇਸ ਸੰਗੀਤਕ ਮਾਹੌਲ ਨੇ ਪੰਕਜ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਵੱਲ ਖਿੱਚ ਲਿਆ ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਬਹੁਤ ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਹੀ ਆਪਣੇ ਜਨੂੰਨ ਦਾ ਪਤਾ ਲਗਾਇਆ।
51 ਰੁਪਏ ਦੇ ਇਨਾਮ ਨੇ ਬਦਲ ਦਿੱਤੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ
ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਪੰਕਜ ਉਧਾਸ ਦੀ ਸੰਗੀਤ ਨਾਲ ਪਹਿਲੀ ਅਧਿਕਾਰਤ ਸਾਂਝ 1962 ਦੀ ਭਾਰਤ-ਚੀਨ ਜੰਗ ਦੌਰਾਨ ਹੋਈ ਸੀ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਵਰਾ ਕੋਕਿਲਾ ਲਤਾ ਮੰਗੇਸ਼ਕਰ ਦਾ ਗੀਤ ''ਐ ਮੇਰੇ ਵਤਨ ਕੇ ਲੋਗੋਂ'' ਗਾਇਆ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਸੁਣ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨਾ ਸਿਰਫ ਸਰੋਤਿਆਂ ਦਾ ਪਿਆਰ ਮਿਲਿਆ ਸਗੋਂ ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਇਨਾਮ 51 ਰੁਪਏ ਵੀ ਮਿਲਿਆ। ਇਹ ਐਵਾਰਡ ਭਾਵੇਂ ਛੋਟਾ ਲੱਗੇ ਪਰ ਇਹ ਉਸ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਅਹਿਮ ਮੋੜ ਸਾਬਤ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸੰਗੀਤ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ੇ ਵਜੋਂ ਅਪਣਾਉਣ ਲਈ ਹਮੇਸ਼ਾ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕੀਤਾ।
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਫਿਲਮਾਂ 'ਚ ਗਾਇਕੀ ਦਾ ਸਫਰ
ਰਾਜਕੋਟ ਦੀ ਸੰਗੀਤ ਨਾਟਿਆ ਅਕੈਡਮੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਸਿਖਲਾਈ ਲੈਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਪੰਕਜ ਉਧਾਸ ਨੇ ਸੇਂਟ ਜ਼ੇਵੀਅਰ ਕਾਲਜ, ਮੁੰਬਈ ਤੋਂ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਸੰਗੀਤ ਪ੍ਰਤੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਲਗਾਅ ਕਦੇ ਘੱਟ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ। ਮੁੰਬਈ ਦੀ ਹਲਚਲ ਨੇ ਉਸ ਲਈ ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਦੁਨੀਆ ਵਿਚ ਨਵੇਂ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਖੋਲ੍ਹ ਦਿੱਤੇ। ਇਹ ਉਹ ਸਮਾਂ ਸੀ ਜਦੋਂ ਊਸ਼ਾ ਖੰਨਾ ਨੇ 1972 'ਚ ਆਈ ਫਿਲਮ 'ਕਮਨਾ' 'ਚ ਉਸ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾ ਵੱਡਾ ਬ੍ਰੇਕ ਦਿੱਤਾ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਫਿਲਮ ਨੂੰ ਜ਼ਿਆਦਾ ਸਫਲਤਾ ਨਹੀਂ ਮਿਲੀ।
1980 ਤੱਕ ਸਿਖਰ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ ਸੀ ਕੈਰੀਅਰ
1980 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ, ਪੰਕਜ ਉਧਾਸ ਦਾ ਕੈਰੀਅਰ ਸਿਖਰ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ ਜਦੋਂ ਉਸਨੇ 1986 ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਆਲੋਚਨਾਤਮਕ ਫਿਲਮ 'ਨਾਮ' ਵਿੱਚ ਗਾਇਆ। ਲਕਸ਼ਮੀਕਾਂਤ-ਪਿਆਰੇਲਾਲ ਦੇ ਸੰਗੀਤ ਅਤੇ ਆਨੰਦ ਬਖਸ਼ੀ ਦੇ ਗੀਤਾਂ ਨਾਲ ਉਧਾਸ ਜੀ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਜਾਦੂਈ ਬਣ ਗਈ। ਹਰ ਭਾਰਤੀ ਦੇ ਦਿਲ ਨੂੰ ਛੂਹਣ ਵਾਲਾ ਗੀਤ "ਚਿੜੀ ਆ ਹੈ", ਅੱਜ ਦੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਇੱਕ ਸਦੀਵੀ ਕਲਾਸਿਕ ਵਾਂਗ ਖੜ੍ਹਾ ਹੈ ਅਤੇ ਵਿਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਵਸਦੇ ਹਰ ਭਾਰਤੀ ਦੇ ਦਿਲ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਬਿਆਨ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਸੰਗੀਤ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਪੰਕਜ ਉਧਾਸ ਇਨ੍ਹਾਂ ਗੱਲਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸਨ ਮਾਹਿਰ
ਸੰਗੀਤ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਪੰਕਜ ਉਧਾਸ ਸ਼ਤਰੰਜ ਦੇ ਮਾਹਿਰ ਖਿਡਾਰੀ ਵੀ ਸਨ ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਕਟ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਦੂਜਾ ਪਿਆਰ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਅਦਾਕਾਰੀ ਵਿੱਚ ਵੀ ਹੱਥ ਅਜ਼ਮਾਇਆ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਫਿਲਮ ''ਸੌਦਾਗਰ'' ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਵੀ ਕੀਤਾ। ਪੰਕਜ ਉਧਾਸ ਪਹਿਲੇ ਭਾਰਤੀ ਗਾਇਕ ਸਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਿਗਰੇਟ ਦੇ ਇਸ਼ਤਿਹਾਰ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲਈ 1 ਕਰੋੜ ਰੁਪਏ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਨੂੰ ਠੁਕਰਾ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਪੰਕਜ ਉਧਾਸ ਨੂੰ ਸੰਗੀਤ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬੇਮਿਸਾਲ ਯੋਗਦਾਨ ਲਈ 2006 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਵੱਕਾਰੀ 'ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ' ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।
ਸੰਗੀਤਕ ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕੀਤਾ
ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪੰਕਜ ਉਧਾਸ ਦਾ ਸਫ਼ਰ ਰੁਕਿਆ ਨਹੀਂ ਅਤੇ 'ਸਾਜਨ', 'ਯੇ ਦਿਲਗੀ', 'ਫਿਰ ਤੇਰੀ ਕਹਾਨੀ ਯਾਦ ਆਈ' ਵਰਗੀਆਂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ 'ਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵੱਲੋਂ ਗਾਏ ਗੀਤਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਖੂਬ ਪਸੰਦ ਕੀਤਾ। ਪੰਕਜ ਉਧਾਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸੰਗੀਤਕ ਸਫ਼ਰ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਤੋਰਿਆ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ਼ ਫ਼ਿਲਮੀ ਗੀਤ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਕਈ ਗ਼ਜ਼ਲ ਐਲਬਮਾਂ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ। "ਅਹਤ", "ਮੁਖ਼ਤਸਰ", "ਨਾਇਬ" ਅਤੇ "ਆਫ਼ਰੀਨ" ਵਰਗੇ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਉਸਦੇ ਸੰਗੀਤ ਸਮਰਾਟ ਹੋਣ ਦਾ ਸਬੂਤ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।
ਪੰਕਜ ਉਧਾਸ ਨੇ ਲਤਾ ਮੰਗੇਸ਼ਕਰ, ਜਗਜੀਤ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਤਲਤ ਅਜ਼ੀਜ਼ ਸਮੇਤ ਕਈ ਮਹਾਨ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਉਸਦੀ ਮਨਮੋਹਕ ਅਵਾਜ਼ ਉਸਨੂੰ ਵਿਸ਼ਵ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਲੈ ਗਈ, ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੇ ਵੈਂਬਲੇ ਅਰੇਨਾ ਅਤੇ ਰਾਇਲ ਅਲਬਰਟ ਹਾਲ ਵਰਗੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਸਥਾਨਾਂ 'ਤੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ।
