Last Updated :
29 January 2025, 11:06 AM IST
Science Updates : ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿੱਚ 100 ਤੋਂ ਵੱਧ ਮਾਰੂਥਲ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਛੋਟੇ ਅਤੇ ਵੱਡੇ ਮਾਰੂਥਲ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ 14 ਵੱਡੇ ਮਾਰੂਥਲ ਸਿਰਫ਼ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਹਨ। ਇੰਨਾ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਦੇ ਮਾਰੂਥਲ ਹਰ ਸਾਲ ਆਪਣਾ ਖੇਤਰ ਵਧਾਉਂਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਕਈ ਵਿਗਿਆਨੀ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਚਿੰਤਾ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰ ਚੁੱਕੇ ਹਨ ਕਿ ਜੇਕਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਮਾਰੂਥਲਾਂ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਲਈ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ ਅਜਿਹੇ ਮਾਰੂਥਲ ਦਿੱਲੀ ਤੱਕ ਫੈਲ ਜਾਣਗੇ। ਖੈਰ, ਹੁਣ ਚਿੰਤਾ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਈ ਲੋੜ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਜੇ ਵਿਗਿਆਨ ਹੈ ਤਾਂ ਸਭ ਕੁਝ ਸੰਭਵ ਹੈ, ਸਮਝੋ ਕਿ ਵਿਗਿਆਨ ਹੁਣ ਮਾਰੂਥਲ ਨੂੰ ਵੀ ਗ੍ਰੀਨਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਦੇਵੇਗਾ। ਹੁਣ ਸਵਾਲ ਉੱਠਦਾ ਹੈ, ਕਿਵੇਂ? ਅਜਿਹੀ ਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ, ਅਸੀਂ ਇਸ ਖ਼ਬਰ ਵਿੱਚ ਜਾਣਾਂਗੇ ਕਿ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਦੇ ਇਸ ਦਾਅਵੇ ਪਿੱਛੇ ਕੀ ਕਾਰਨ ਹੈ?
ਗਲੋਬਲ ਵਾਰਮਿੰਗ ਕਾਰਨ ਸਭ ਕੁਝ ਤਬਾਹ ਹੋਇਆ
ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਕਈ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਜਿੱਥੇ ਅੱਜ ਸਹਾਰਾ ਮਾਰੂਥਲ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਪਹਿਲਾਂ ਵੱਡੇ ਘਾਹ ਦੇ ਮੈਦਾਨ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਜੰਗਲ ਹੁੰਦੇ ਸਨ। ਪਰ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਗਲੋਬਲ ਵਾਰਮਿੰਗ ਕਾਰਨ ਸਭ ਕੁਝ ਤਬਾਹ ਹੋ ਗਿਆ। ਦਰਅਸਲ, ਨੇਵਾਡਾ ਮਾਰੂਥਲ ਖੋਜ ਸੰਸਥਾਨ ਦੇ ਇੱਕ ਵਾਤਾਵਰਣ ਵਿਗਿਆਨੀ, ਲਿਨ ਫੇਨਸਟਰਮੇਕਰ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਕੋਈ ਵੀ ਖੇਤਰ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਾਲ ਵਿੱਚ 10 ਇੰਚ ਤੋਂ ਘੱਟ ਮੀਂਹ ਪੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਸਨੂੰ ਮਾਰੂਥਲ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ, ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਗਲੋਬਲ ਹਵਾ ਦੇ ਗੇੜ ਦੇ ਪੈਟਰਨ ਵਿੱਚ ਗੜਬੜੀ ਕਾਰਨ ਮਾਰੂਥਲ ਬਣਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਸੂਰਜੀ ਊਰਜਾ ਸਿੱਧੀ ਧਰਤੀ ਦੇ ਭੂਮੱਧ ਰੇਖਾ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਹਵਾ ਨੂੰ ਗਰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਕਾਰਨ, ਉਸ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚੋਂ ਨਮੀ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਗਾਇਬ ਹੋਣ ਲੱਗਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਖੇਤਰ ਲਗਭਗ 30 ਡਿਗਰੀ ਅਕਸ਼ਾਂਸ਼ 'ਤੇ ਹਨ।
ਸਿੰਚਾਈ ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਜ਼ਰੂਰੀ
ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ ਜੇਕਰ ਲੋਕ ਅਤੇ ਸਰਕਾਰਾਂ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਨ ਤਾਂ ਮਾਰੂਥਲਾਂ ਨੂੰ ਹਰਾ-ਭਰਾ ਅਤੇ ਰਹਿਣ ਯੋਗ ਬਣਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਇਸ ਲਈ ਵੱਡੇ ਖਰਚੇ ਅਤੇ ਯੋਜਨਾਬੱਧ ਕੰਮ ਦੀ ਲੋੜ ਹੋਵੇਗੀ। ਮਾਹਿਰਾਂ ਅਨੁਸਾਰ, ਇਸ ਸੁਪਨੇ ਨੂੰ ਸਿੰਚਾਈ ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਰਾਹੀਂ ਸਾਕਾਰ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਮਾਰੂਥਲਾਂ ਦੇ ਈਕੋ-ਸਿਸਟਮ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕਰਕੇ ਅਤੇ ਆਧੁਨਿਕ ਤਕਨਾਲੋਜੀਆਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਕੇ ਹਰੀ ਭਰੀ ਜ਼ਮੀਨ ਬਣਾਈ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਲਈ, ਮਾਰੂਥਲਾਂ ਵਿੱਚ ਰੁੱਖ ਲਗਾਉਣ ਦੀਆਂ ਮੁਹਿੰਮਾਂ ਚਲਾਉਣ ਅਤੇ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਰੁੱਖ ਲਗਾਉਣ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ। ਘੱਟ ਬਾਰਿਸ਼ ਦੀ ਭਰਪਾਈ ਨਕਲੀ ਮੀਂਹ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਇਸਦੀ ਇੱਕ ਉਦਾਹਰਣ ਮੱਕਾ ਦੇ ਅਲ-ਬਾਇਦਾ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਵਿੱਚ ਦੇਖੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਮਾਰੂਥਲ ਖੇਤੀ ਮਾਹਿਰਾਂ ਨੇ ਭਾਰੀ ਬਾਰਸ਼ ਕਰਕੇ ਸੁੱਕੀ ਅਤੇ ਬੰਜਰ ਜ਼ਮੀਨ ਨੂੰ ਦੁਬਾਰਾ ਉਪਜਾਊ ਬਣਾਇਆ।
ਸਾਊਦੀ ਅਰਬ ਵਿੱਚ ਮਾਰੂਥਲ ਵਿੱਚ ਖੇਤੀ
ਸਾਊਦੀ ਅਰਬ ਵਰਗੇ ਮਾਰੂਥਲ ਵਾਲੇ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ, ਮੀਂਹ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਪੈਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਜਦੋਂ ਇਹ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਹ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਮਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਅਪ੍ਰੈਲ 2021 ਵਿੱਚ, ਸਾਊਦੀ ਅਰਬ ਦੇ ਕਈ ਸ਼ਹਿਰ ਹੜ੍ਹਾਂ ਦੀ ਲਪੇਟ ਵਿੱਚ ਆ ਗਏ ਸਨ। ਇਸ ਚੁਣੌਤੀ ਨੂੰ ਇੱਕ ਮੌਕੇ ਵਿੱਚ ਬਦਲਦੇ ਹੋਏ, ਅਲ-ਬਾਇਦਾ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਅਤੇ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਮਾਹਰ, ਨਾਈਲ ਸਪੇਕਮੈਨ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਜੇਕਰ ਇਸ ਮੀਂਹ ਦੇ ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਜ਼ਮੀਨ ਵਿੱਚ ਸਟੋਰ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਇਹ ਇੱਕ ਟਿਕਾਊ ਪਾਣੀ ਦਾ ਸਰੋਤ ਬਣ ਸਕਦਾ ਹੈ।
