Last Updated :
17 August 2026, 11:03 AM IST
Courtesy: Credit: OpenAI
ਸਾਵਣ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਪੰਚਮੀ ਤਿਥੀ ਨੂੰ ਮਨਾਇਆ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਇਹ ਤਿਉਹਾਰ ਨਾਗ ਦੇਵਤਾ ਦੀ ਆਰਾਧਨਾ ਲਈ ਖਾਸ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਭਗਤ ਇਸ ਮੌਕੇ ’ਤੇ ਸ਼ਿਵਲਿੰਗ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਨਾਗ ਦੇਵਤਾ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਧਾਰਮਿਕ ਮਾਨਤਾਵਾਂ ਮੁਤਾਬਕ ਇਸ ਦਿਨ ਕੁਝ ਖਾਸ ਚੀਜ਼ਾਂ ਘਰ ਲਿਆਉਣਾ ਵੀ ਸ਼ੁਭ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੋਤਿਸ਼ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਮਾਨਤਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਸਤੂਆਂ ਨੂੰ ਨਕਾਰਾਤਮਕ ਪ੍ਰਭਾਵ ਘਟਾਉਣ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਰਾਹੁ-ਕੇਤੂ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਦੋਸ਼ਾਂ ਤੋਂ ਰਾਹਤ ਲਈ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨ ਦੀ ਪਰੰਪਰਾ ਦੱਸੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਹ ਧਾਰਮਿਕ ਅਤੇ ਜੋਤਿਸ਼ੀ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਹਨ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵਿਗਿਆਨਕ ਤੌਰ ’ਤੇ ਸਾਬਤ ਇਲਾਜ ਨਹੀਂ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ।
ਨਾਗ ਪੰਚਮੀ ਦੇ ਮੌਕੇ ’ਤੇ ਚਾਂਦੀ, ਤਾਂਬੇ ਜਾਂ ਪਿੱਤਲ ਨਾਲ ਬਣਿਆ ਨਾਗ-ਨਾਗਿਨ ਦਾ ਜੋੜਾ ਲੈਣ ਦੀ ਪਰੰਪਰਾ ਦੱਸੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਘਰ ਦੇ ਪੂਜਾ ਸਥਾਨ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਕੇ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਪੂਜਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਜੋਤਿਸ਼ੀ ਮਾਨਤਾ ਅਨੁਸਾਰ ਇਸ ਨੂੰ ਰਾਹੁ-ਕੇਤੂ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਪਰੇਸ਼ਾਨੀਆਂ ਤੋਂ ਰਾਹਤ ਦੀ ਕਾਮਨਾ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਇਸ ਤਿਉਹਾਰ ’ਤੇ ਚਾਂਦੀ ਦੀ ਕੋਈ ਵਸਤੂ ਖਰੀਦਣਾ ਵੀ ਸ਼ੁਭ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਚਾਂਦੀ ਦਾ ਸਿੱਕਾ, ਛੋਟਾ ਗਹਿਣਾ ਜਾਂ ਹੋਰ ਧਾਰਮਿਕ ਵਸਤੂ ਘਰ ਲਿਆਂਦੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਪਰੰਪਰਾਗਤ ਜੋਤਿਸ਼ ਵਿੱਚ ਚਾਂਦੀ ਨੂੰ ਚੰਦਰਮਾ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤੀ ਤੇ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਦੀ ਪ੍ਰਤੀਕਾਤਮਕ ਕਾਮਨਾ ਨਾਲ ਦੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਪੂਜਾ ਵਿੱਚ ਤਾਂਬੇ ਦੇ ਭਾਂਡੇ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਪੁਰਾਣੀ ਪਰੰਪਰਾ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਨਾਗ ਪੰਚਮੀ ’ਤੇ ਤਾਂਬੇ ਦਾ ਲੋਟਾ ਘਰ ਲਿਆ ਕੇ ਉਸ ਨਾਲ ਸ਼ਿਵਲਿੰਗ ’ਤੇ ਜਲ ਚੜ੍ਹਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰੁਦਰਾਕਸ਼ ਨੂੰ ਵੀ ਸ਼ਿਵ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਪਵਿੱਤਰ ਵਸਤੂ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਨਾਗ ਪੰਚਮੀ ਦੇ ਦਿਨ ਗੰਗਾਜਲ ਘਰ ਲਿਆਉਣ ਦੀ ਵੀ ਧਾਰਮਿਕ ਪਰੰਪਰਾ ਹੈ। ਮਾਨਤਾ ਅਨੁਸਾਰ ਇਸ ਨੂੰ ਪੂਜਾ ਸਥਾਨ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸ਼ਰਧਾ ਮੁਤਾਬਕ ਘਰ ਵਿੱਚ ਛਿੜਕਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਅਤੇ ਸਕਾਰਾਤਮਕ ਮਾਹੌਲ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਇਸ ਦਿਨ ਭਗਤ ਸ਼ਿਵਲਿੰਗ ’ਤੇ ਜਲ, ਦੁੱਧ, ਬੇਲਪੱਤਰ, ਚੰਦਨ, ਧਤੂਰਾ ਅਤੇ ਫੁੱਲ ਚੜ੍ਹਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਕਈ ਥਾਵਾਂ ’ਤੇ ਸ਼ਹਿਦ ਜਾਂ ਗੰਨੇ ਦੇ ਰਸ ਨਾਲ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਦੀ ਵੀ ਪਰੰਪਰਾ ਹੈ। ਆਪਣੀ ਪਰੰਪਰਾ ਅਤੇ ਸ਼ਰਧਾ ਅਨੁਸਾਰ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਓਮ ਨਮਹ ਸ਼ਿਵਾਯ ਦਾ ਜਾਪ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।
