Last Updated :
25 July 2026, 06:49 PM IST
Courtesy: Credit: OpenAI
ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਸਾਵਣ ਮਹੀਨੇ ਨੂੰ ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਭਗਤੀ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਸ਼ੁਭ ਸਮਾਂ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਸ਼ਿਵਲਿੰਗ ਦਾ ਜਲਾਭਿਸ਼ੇਕ, ਰੁਦ੍ਰਾਭਿਸ਼ੇਕ ਅਤੇ ਵਰਤ-ਉਪਵਾਸ ਦਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਮਹੱਤਵ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਧਾਰਮਿਕ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਵੀ ਜ਼ਿਕਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਪਵਿੱਤਰ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਵਿਅਕਤਿਤਵ 'ਤੇ ਸ਼ਿਵ ਤੱਤ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਧਾਰਮਿਕ ਮਾਨਤਾਵਾਂ ਮੁਤਾਬਕ ਸਾਵਣ ਵਿੱਚ ਜਨਮੇ ਬੱਚੇ ਬਹੁਤ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਇਰਾਦਿਆਂ ਵਾਲੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇੱਕ ਵਾਰ ਜੋ ਫ਼ੈਸਲਾ ਕਰ ਲੈਣ, ਉਸ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਦੀ ਪੂਰੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਸੇ ਕਾਰਨ ਕਈ ਵਾਰ ਉਹ ਜ਼ਿੱਦੀ ਵੀ ਲੱਗ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਸ਼ਾਂਤ ਸੁਭਾਅ ਦੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਗੰਭੀਰਤਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵੱਡੀ ਪਹਿਚਾਣ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸਾਵਣ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਜਨਮੇ ਬੱਚਿਆਂ ਵਿੱਚ ਆਤਮਵਿਸ਼ਵਾਸ ਦੀ ਕਮੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਟੀਚੇ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਸਪੱਸ਼ਟ ਸੋਚ ਰੱਖਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਲਈ ਲਗਾਤਾਰ ਮਿਹਨਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਚੁਣੌਤੀਆਂ ਤੋਂ ਡਰਣ ਦੀ ਬਜਾਏ ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪਸੰਦ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਧਾਰਮਿਕ ਮਾਨਤਾਵਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਸਾਵਣ ਵਿੱਚ ਜਨਮੇ ਬੱਚੇ ਭੌਤਿਕ ਸੁਖ-ਸੁਵਿਧਾਵਾਂ ਨਾਲੋਂ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਨੂੰ ਵੱਧ ਮਹੱਤਵ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਭਾਵੁਕ ਅਤੇ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਸੇ ਕਰਕੇ ਕਈ ਵਾਰ ਲੋਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਾਦਗੀ ਦਾ ਗਲਤ ਫ਼ਾਇਦਾ ਵੀ ਚੁੱਕ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਬੱਚੇ ਆਪਣੀ ਗੱਲ ਦੇ ਪੱਕੇ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਜੋ ਵਾਅਦਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਸ ਨੂੰ ਨਿਭਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਸਕੰਦ ਪੁਰਾਣ ਦੇ ਮਾਹੇਸ਼ਵਰ ਖੰਡ, ਕੇਦਾਰ ਖੰਡ ਅਤੇ ਸ਼੍ਰਾਵਣ ਮਹਾਤਮ ਵਿੱਚ ਸਾਵਣ ਮਹੀਨੇ ਦੇ ਮਹੱਤਵ ਦੇ ਨਾਲ ਇਸ ਸਮੇਂ ਜਨਮੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਗੁਣਾਂ ਦਾ ਵੀ ਵਰਣਨ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਨਿਸ਼ਚੇ, ਸ਼ਾਂਤ ਸੁਭਾਅ ਅਤੇ ਕਈ ਵਾਰ ਜ਼ਿੱਦੀ ਪ੍ਰਵਿਰਤੀ ਦਾ ਵੀ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਵਰਣਨ ਧਾਰਮਿਕ ਮਾਨਤਾਵਾਂ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ।
ਹਰ ਬੱਚੇ ਦਾ ਵਿਅਕਤਿਤਵ ਉਸ ਦੀ ਪਰਵਰਿਸ਼, ਪਰਿਵਾਰਕ ਮਾਹੌਲ, ਸਿੱਖਿਆ ਅਤੇ ਜੀਵਨ ਦੇ ਤਜਰਬਿਆਂ ਨਾਲ ਵੀ ਬਣਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਸਿਰਫ਼ ਜਨਮ ਦਾ ਮਹੀਨਾ ਕਿਸੇ ਦੇ ਸੁਭਾਅ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤੈਅ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ। ਧਾਰਮਿਕ ਮਾਨਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਆਸਥਾ ਦੇ ਨਜ਼ਰੀਏ ਨਾਲ ਹੀ ਦੇਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਕੀ ਸੱਚਮੁੱਚ ਸਾਵਣ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲੇ ਹਰ ਬੱਚੇ ਵਿੱਚ ਇਹ ਗੁਣ ਹੁੰਦੇ ਹਨ? ਜਾਂ ਫਿਰ ਇਹ ਧਾਰਮਿਕ ਮਾਨਤਾਵਾਂ ਅਤੇ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਅਨੁਭਵਾਂ 'ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਧਾਰਣਾਵਾਂ ਹਨ? ਇਸ ਦਾ ਜਵਾਬ ਹਰ ਵਿਅਕਤੀ ਦੇ ਜੀਵਨ ਅਨੁਭਵ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਢੰਗ ਨਾਲ ਦੇ ਸਕਦੇ ਹਨ।
30 ਜੁਲਾਈ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਕੇ 28 ਅਗਸਤ ਤੱਕ ਚੱਲਣ ਵਾਲਾ ਸਾਵਣ ਮਹੀਨਾ ਸ਼ਿਵ ਭਗਤਾਂ ਲਈ ਖ਼ਾਸ ਮਹੱਤਵ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਪੂਜਾ-ਅਰਚਨਾ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਸਾਵਣ ਵਿੱਚ ਜਨਮੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਇਹ ਧਾਰਮਿਕ ਮਾਨਤਾਵਾਂ ਵੀ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਖ਼ਾਸ ਦਿਲਚਸਪੀ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਬਣੀਆਂ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ।
ਸਾਵਣ ਵਿੱਚ ਜਨਮੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਕਈ ਧਾਰਮਿਕ ਮਾਨਤਾਵਾਂ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ, ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਨਿਸ਼ਚੇ ਵਾਲਾ, ਆਤਮਵਿਸ਼ਵਾਸੀ ਅਤੇ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਨੂੰ ਮਹੱਤਵ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਹ ਵਰਣਨ ਧਾਰਮਿਕ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਅਤੇ ਲੋਕ ਮਾਨਤਾਵਾਂ 'ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਹਨ। ਕਿਸੇ ਵੀ ਬੱਚੇ ਦਾ ਅਸਲ ਵਿਅਕਤਿਤਵ ਉਸ ਦੀ ਪਰਵਰਿਸ਼, ਸੰਸਕਾਰ ਅਤੇ ਜੀਵਨ ਦੇ ਅਨੁਭਵਾਂ ਨਾਲ ਹੀ ਨਿਖਰਦਾ ਹੈ।
