Last Updated :
20 August 2026, 10:46 PM IST
Courtesy: Credit: OpenAI
F&O ਯਾਨੀ ਫਿਊਚਰਜ਼ ਐਂਡ ਆਪਸ਼ਨਜ਼ ਨੂੰ ਅਕਸਰ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਪੈਸਾ ਕਮਾਉਣ ਵਾਲੇ ਸੈਗਮੈਂਟ ਵਜੋਂ ਦੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਰਿਟੇਲ ਟ੍ਰੇਡਰਾਂ ਦੇ ਅੰਕੜੇ ਇਸਦੀ ਬਿਲਕੁਲ ਵੱਖਰੀ ਤਸਵੀਰ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ। SEBI ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਮੁਤਾਬਕ ਵਿੱਤੀ ਸਾਲ 2026 ਦੌਰਾਨ ਡੈਰੀਵੇਟਿਵਜ਼ ਮਾਰਕੀਟ ਵਿੱਚ ਛੋਟੇ ਨਿਵੇਸ਼ਕਾਂ ਨੂੰ ਵੱਡਾ ਝਟਕਾ ਲੱਗਾ। ਇਸ ਸੈਗਮੈਂਟ ਵਿੱਚ ਕੁੱਲ 88 ਫੀਸਦੀ ਰਿਟੇਲ ਟ੍ਰੇਡਰ ਘਾਟੇ ਵਿੱਚ ਰਹੇ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲਾ ਕੇ ਨੁਕਸਾਨ ਦੀ ਰਕਮ ₹91,685 ਕਰੋੜ ਦੱਸੀ ਗਈ ਹੈ। ਇਸਦਾ ਵੱਡਾ ਹਿੱਸਾ ਆਪਸ਼ਨ ਟ੍ਰੇਡਿੰਗ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਰਿਹਾ। ਇਸਦੇ ਉਲਟ ਮੁਨਾਫਾ ਕਮਾਉਣ ਵਾਲੇ ਰਿਟੇਲ ਟ੍ਰੇਡਰਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਸਿਰਫ਼ 12 ਫੀਸਦੀ ਰਹੀ।
SEBI ਦੇ ਅੰਕੜਿਆਂ ਮੁਤਾਬਕ F&O ਵਿੱਚ ਪੈਸਾ ਲਗਾਉਣ ਵਾਲੇ ਲਗਭਗ ਹਰ 10 ਰਿਟੇਲ ਟ੍ਰੇਡਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ 9 ਨੂੰ ਨੈੱਟ ਨੁਕਸਾਨ ਹੋਇਆ। ਔਸਤਨ ਪ੍ਰਤੀ ਵਿਅਕਤੀ ਨੁਕਸਾਨ ਲਗਭਗ ₹1.10 ਲੱਖ ਤੋਂ ₹1.25 ਲੱਖ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਰਿਹਾ। ਇਸ ਤੋਂ ਪਤਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਡੈਰੀਵੇਟਿਵਜ਼ ਵਿੱਚ ਛੋਟੇ ਨਿਵੇਸ਼ਕਾਂ ਲਈ ਜੋਖਮ ਕਿੰਨਾ ਵੱਡਾ ਹੈ।
ਰਿਟੇਲ ਨਿਵੇਸ਼ਕਾਂ ਦੇ ਨੁਕਸਾਨ ਨੂੰ ਘਟਾਉਣ ਲਈ SEBI ਵੱਲੋਂ ਕਈ ਨਿਯਮ ਸਖ਼ਤ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ। ਲਾਟ ਸਾਈਜ਼ ਵਿੱਚ ਬਦਲਾਅ, ਹਫ਼ਤਾਵਾਰੀ ਐਕਸਪਾਇਰੀ ਦੇ ਵਿਕਲਪਾਂ ਵਿੱਚ ਕਮੀ ਅਤੇ ਮਾਰਜਿਨ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਸਖ਼ਤ ਸ਼ਰਤਾਂ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਨੁਕਸਾਨ ਜਾਰੀ ਰਿਹਾ। ਇਸਦੇ ਪਿੱਛੇ ਟ੍ਰੇਡਿੰਗ ਦੀ ਗਲਤ ਰਣਨੀਤੀ ਅਤੇ ਵੱਧ ਜੋਖਮ ਲੈਣ ਨੂੰ ਵੱਡਾ ਕਾਰਨ ਮੰਨਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਕਈ ਰਿਟੇਲ ਟ੍ਰੇਡਰ ਐਕਸਪਾਇਰੀ ਦੇ ਦਿਨ ਥੋੜ੍ਹੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਵੱਡਾ ਮੁਨਾਫਾ ਕਮਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਲੀਵਰੇਜ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਅਤੇ ਬਿਨਾਂ ਪੂਰੀ ਰਿਸਕ ਮੈਨੇਜਮੈਂਟ ਦੇ ਟ੍ਰੇਡਿੰਗ ਨੁਕਸਾਨ ਨੂੰ ਹੋਰ ਵਧਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਬਾਜ਼ਾਰ ਦੀ ਛੋਟੀ ਜਿਹੀ ਹਿਲਜੁਲ ਵੀ ਆਪਸ਼ਨ ਦੀ ਕੀਮਤ ‘ਤੇ ਵੱਡਾ ਅਸਰ ਪਾ ਸਕਦੀ ਹੈ।
ਰਿਟੇਲ ਨਿਵੇਸ਼ਕਾਂ ਦਾ ਮੁਕਾਬਲਾ ਵੱਡੇ ਸੰਸਥਾਗਤ ਅਤੇ ਪ੍ਰੋਫੈਸ਼ਨਲ ਟ੍ਰੇਡਰਾਂ ਨਾਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਐਲਗੋਰਿਦਮਿਕ ਟ੍ਰੇਡਿੰਗ, ਤੇਜ਼ ਡਾਟਾ ਅਤੇ ਵਧੀਆ ਤਕਨੀਕੀ ਸਾਧਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਸਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਤਜਰਬੇ ਅਤੇ ਰਿਸਕ ਮੈਨੇਜਮੈਂਟ ਦੀ ਕਮੀ ਛੋਟੇ ਟ੍ਰੇਡਰਾਂ ਲਈ ਨੁਕਸਾਨਦਾਇਕ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ।
ਆਪਸ਼ਨ ਖਰੀਦਣ ਵਾਲੇ ਨਿਵੇਸ਼ਕਾਂ ਲਈ ਸਮਾਂ ਬੀਤਣ ਨਾਲ ਪ੍ਰੀਮੀਅਮ ਦੀ ਕੀਮਤ ਘਟਣ ਦਾ ਖਤਰਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਉਮੀਦ ਮੁਤਾਬਕ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿੱਚ ਹਿਲਜੁਲ ਨਾ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਆਪਸ਼ਨ ਬਾਇਰ ਦਾ ਪੈਸਾ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਘਟ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਕਾਰਨ ਸਿਰਫ਼ ਘੱਟ ਪ੍ਰੀਮੀਅਮ ਦੇਖ ਕੇ ਵੱਡਾ ਦਾਅ ਲਗਾਉਣਾ ਖਤਰਨਾਕ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।
F&O ਵਿੱਚ ਬਿਨਾਂ ਸਮਝ ਅਤੇ ਰਿਸਕ ਮੈਨੇਜਮੈਂਟ ਦੇ ਦਾਖਲ ਹੋਣਾ ਭਾਰੀ ਪੈ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਦੌਲਤ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲੇ ਨਿਵੇਸ਼ਕ ਇਕਵਿਟੀ ਕੈਸ਼ ਮਾਰਕੀਟ ਜਾਂ ਮਿਊਚੁਅਲ ਫੰਡ SIP ਵਰਗੇ ਵਿਕਲਪਾਂ ‘ਤੇ ਵੀ ਵਿਚਾਰ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ। F&O ਵਿੱਚ ਉਹੀ ਪੈਸਾ ਲਗਾਉਣਾ ਸਮਝਦਾਰੀ ਹੈ, ਜਿਸਦੇ ਨੁਕਸਾਨ ਨੂੰ ਨਿਵੇਸ਼ਕ ਸਹਿਣ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਰੱਖਦਾ ਹੋਵੇ।
