ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਨੇ ਅਜ਼ਰਬੈਜਾਨ ਨੂੰ ਕਬਾੜ ਹਥਿਆਰ ਵੇਚੇ, ਦੋਸਤੀ ਦੀ ਆੜ ‘ਚ ਵੱਡਾ ਧੋਖਾ ਖੁਲ੍ਹਿਆ

ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵੱਲੋਂ ਅਜ਼ਰਬੈਜਾਨ ਨੂੰ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਹਥਿਆਰ ਜੰਗ ਦੇ ਮੈਦਾਨ ‘ਚ ਫੇਲ੍ਹ ਨਿਕਲੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਦੋਸਤੀ ਸਵਾਲਾਂ ‘ਚ ਆਈ ਹੈ ਸਗੋਂ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਹਥਿਆਰ ਉਦਯੋਗ ਦੀ ਭਰੋਸੇਯੋਗਤਾ ਵੀ ਹਿਲ ਗਈ ਹੈ।

ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵੱਲੋਂ ਅਜ਼ਰਬੈਜਾਨ ਨੂੰ ਭੇਜੇ ਗਏ ਗੋਲਾ-ਬਾਰੂਦ ਨੇ ਜੰਗੀ ਮੈਦਾਨ ‘ਚ ਉਹ ਨਹੀਂ ਦਿਖਾਇਆ ਜੋ ਕਾਗਜ਼ਾਂ ‘ਤੇ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਜਿੱਥੇ ਹਥਿਆਰਾਂ ਦੀ ਭਰੋਸੇਮੰਦ ਕਾਰਗੁਜ਼ਾਰੀ ਦੀ ਉਮੀਦ ਸੀ ਉੱਥੇ ਨਿਰਾਸ਼ਾ ਮਿਲੀ। ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਮੁਤਾਬਕ ਕਈ ਗੋਲਿਆਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਦੱਸੀ ਗਈ ਰੇਂਜ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਡਿੱਗਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਅਜ਼ਰਬੈਜਾਨੀ ਫੌਜੀ ਅਧਿਕਾਰੀ ਹੈਰਾਨ ਰਹਿ ਗਏ। ਦੋਸਤੀ ‘ਤੇ ਭਰੋਸਾ ਕਰਕੇ ਕੀਤੀ ਖਰੀਦ ਹੁਣ ਗਲਤੀ ਲੱਗ ਰਹੀ ਹੈ। ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਤਕਨੀਕੀ ਖਾਮੀ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਇਹ ਸਿੱਧੀ ਧੋਖਾਧੜੀ ਦਾ ਮਾਮਲਾ ਬਣਦਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।

ਕੀ ਪੁਰਾਣਾ ਕਬਾੜ ਨਵੇਂ ਹਥਿਆਰ ਬਣ ਕੇ ਵੇਚਿਆ ਗਿਆ?

ਮਾਹਿਰਾਂ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਨੇ ਜੋ ਗੋਲਾ-ਬਾਰੂਦ ਭੇਜਿਆ ਉਸਦਾ ਵੱਡਾ ਹਿੱਸਾ ਦਹਾਕਿਆਂ ਪੁਰਾਣੇ ਸਟਾਕ ‘ਚੋਂ ਸੀ। ਕਈ ਗੋਲਿਆਂ ‘ਤੇ ਜੰਗ ਲੱਗੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਕਈ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੋਪੈਲੈਂਟ ਦੀ ਮਾਤਰਾ ਘੱਟ ਸੀ। ਕੁਝ ਗੋਲਿਆਂ ਦੇ ਮਾਪ ਵੀ ਗਲਤ ਸਨ। ਇਹ ਉਹ ਗਲਤੀਆਂ ਹਨ ਜੋ ਨਵੇਂ ਹਥਿਆਰਾਂ ‘ਚ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀਆਂ। ਅਜ਼ਰਬੈਜਾਨ ਨੇ ਹਥਿਆਰ ਲੜਾਈ ਲਈ ਲਏ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ ਦਾ ਸਮਾਨ ਨਹੀਂ ਚਾਹੀਦਾ ਸੀ। ਇਹ ਗੱਲ ਹੁਣ ਸਾਫ਼ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਹੈ।

ਜੰਗ ‘ਚ ਕਿਉਂ ਫੇਲ੍ਹ ਹੋਏ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਗੋਲੇ?

ਜੰਗੀ ਮੈਦਾਨ ਤੋਂ ਮਿਲੇ ਫੀਡਬੈਕ ਨੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਦਾਅਵਿਆਂ ਦੀ ਪੋਲ ਖੋਲ੍ਹ ਦਿੱਤੀ। ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਨੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਗੋਲਿਆਂ ਦੀ ਰੇਂਜ ਦੱਸੀ ਸੀ ਉਹ ਸਿਰਫ਼ 40 ਤੋਂ 60 ਫ਼ੀਸਦੀ ਤੱਕ ਹੀ ਪਹੁੰਚ ਸਕੇ। ਕਈ ਗੋਲੇ ਤਾਂ ਟਾਰਗੇਟ ਦੇ ਨੇੜੇ ਵੀ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚੇ। ਕੁਝ ਨੇ ਹਵਾ ‘ਚ ਹੀ ਤਾਕਤ ਖੋ ਦਿੱਤੀ। ਅਜ਼ਰਬੈਜਾਨੀ ਫੌਜ ਲਈ ਇਹ ਗੰਭੀਰ ਸੁਰੱਖਿਆ ਖ਼ਤਰਾ ਸੀ। ਹਥਿਆਰਾਂ ਦੀ ਨਾਕਾਮੀ ਜੰਗੀ ਮੌਤਾਂ ਵਧਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਗੁੱਸਾ ਵਧਣਾ ਲਾਜ਼ਮੀ ਸੀ।

ਕੀ ਯੂਕਰੇਨ ‘ਚ ਵੀ ਇਹੀ ਕਹਾਣੀ ਦੋਹਰਾਈ ਗਈ?

ਅਜ਼ਰਬੈਜਾਨ ਪਹਿਲਾ ਦੇਸ਼ ਨਹੀਂ ਜਿੱਥੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਹਥਿਆਰ ਫੇਲ੍ਹ ਹੋਏ। ਯੂਕਰੇਨ ਵੀ ਇਹ ਦਰਦ ਸਹਿ ਚੁੱਕਾ ਹੈ। ਰੂਸ ਨਾਲ ਜੰਗ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਦੌਰ ‘ਚ ਯੂਕਰੇਨ ਨੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਤੋਂ 155 ਮਿਲੀਮੀਟਰ ਗੋਲੇ ਖਰੀਦੇ ਸਨ। ਇਹ ਗੋਲੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਫਟਣ ਲੱਗ ਪਏ। ਕਈ ਮਹਿਲਾਂ ‘ਚ M777 ਹੌਵਿਟਜ਼ਰ ਤੋਪਾਂ ਖ਼ਰਾਬ ਹੋ ਗਈਆਂ। ਯੂਕਰੇਨੀ ਫੌਜ ਨੂੰ ਵੱਡਾ ਨੁਕਸਾਨ ਝੱਲਣਾ ਪਿਆ। ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਸਪਲਾਈ ‘ਤੇ ਸਵਾਲ ਉੱਠ ਗਏ।

ਪੁਰਾਣੇ ਦੋਸਤ ਕਿਉਂ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਤੋਂ ਦੂਰ ਹੋ ਰਹੇ ਹਨ?

ਇਹ ਸੱਚ ਹੁਣ ਸਿਰਫ਼ ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਤੱਕ ਸੀਮਿਤ ਨਹੀਂ ਰਿਹਾ। ਸਾਉਦੀ ਅਰਬ ਵਰਗੇ ਪੁਰਾਣੇ ਸਾਥੀ ਵੀ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਤੋਂ ਹਟ ਰਹੇ ਹਨ। ਇੱਕ ਸਮਾਂ ਸੀ ਜਦੋਂ ਸਾਉਦੀ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਗੋਲਾ-ਬਾਰੂਦ ‘ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਸੀ। ਹੁਣ ਹਾਲਾਤ ਬਦਲ ਗਏ ਹਨ। ਸਾਉਦੀ ਅਰਬ ਨੇ ਆਪਣੀ ਖਰੀਦ ਦਾ ਰੁਖ ਭਾਰਤ ਵੱਲ ਕਰ ਲਿਆ ਹੈ। ਭਾਰਤੀ ਗੋਲਿਆਂ ਨੇ ਟੈਸਟਿੰਗ ‘ਚ ਭਰੋਸੇਯੋਗ ਨਤੀਜੇ ਦਿੱਤੇ ਹਨ। ਇਹ ਬਦਲਾਅ ਆਪਣੇ ਆਪ ‘ਚ ਵੱਡਾ ਸੰਦੇਸ਼ ਹੈ।

ਕੀ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਹਥਿਆਰ ਉਦਯੋਗ ਦਾ ਭਰੋਸਾ ਟੁੱਟ ਗਿਆ?

ਹਥਿਆਰ ਸਿਰਫ਼ ਵਪਾਰ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ। ਇਹ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਦੇਸ਼ ਘੱਟੀਆ ਸਮਾਨ ਵੇਚਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਉਹ ਸਿਰਫ਼ ਸੌਦਾ ਨਹੀਂ ਤੋੜਦਾ ਉਹ ਭਰੋਸਾ ਵੀ ਤੋੜਦਾ ਹੈ। ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਹਥਿਆਰਾਂ ਦੀਆਂ ਖਾਮੀਆਂ ਨੇ ਉਸਦੀ ਗਲੋਬਲ ਛਵੀ ਨੂੰ ਝਟਕਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਜੋ ਦੇਸ਼ ਅਜੇ ਖਰੀਦ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਬਣਾ ਰਹੇ ਸਨ ਉਹ ਹੁਣ ਦੋ ਵਾਰ ਸੋਚ ਰਹੇ ਹਨ। ਇਹ ਨੁਕਸਾਨ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਹੈ।

ਕੀ ਦੋਸਤੀ ਦੀ ਆੜ ‘ਚ ਕੀਤਾ ਧੋਖਾ ਭੁੱਲਿਆ ਜਾਵੇਗਾ?

ਅਜ਼ਰਬੈਜਾਨ ਲਈ ਇਹ ਸਬਕ ਕੜਵਾ ਹੈ। ਦੋਸਤੀ ਦੇ ਨਾਂ ‘ਤੇ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸੌਦੇ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਸਹੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ। ਹਥਿਆਰਾਂ ‘ਚ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਨਹੀਂ ਸਿਰਫ਼ ਕਾਰਗੁਜ਼ਾਰੀ ਦੇਖੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਲਈ ਇਹ ਚੇਤਾਵਨੀ ਹੈ ਕਿ ਜੇ ਗੁਣਵੱਤਾ ਨਹੀਂ ਸੁਧਾਰੀ ਗਈ ਤਾਂ ਹਥਿਆਰ ਬਾਜ਼ਾਰ ‘ਚ ਉਸਦੀ ਥਾਂ ਖਤਰੇ ‘ਚ ਪੈ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਦੋਸਤੀ ਭਾਸ਼ਣਾਂ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਟਿਕਦੀ। ਦੋਸਤੀ ਸੱਚੀ ਨੀਅਤ ਨਾਲ ਹੀ ਬਚਦੀ ਹੈ।

• 

  ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਨਕਸ਼ੇ ਨੇ ਕਸ਼ਮੀਰ ਮਸਲੇ ’ਚ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀ ਨੀਂਦ ਉਡਾ ਕੇ ਰੱਖ ਦਿੱਤੀ

  International

• 

  ਅਮਰੀਕਾ ਨੇ ਚੀਨ ਦੇ ਰੇਅਰ ਅਰਥ ਕਬਜ਼ੇ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਪੰਜਾਹ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦਾ ਵੱਡਾ ਘੇਰਾ ਬਣਾਇਆ

  International

• 

  ਵਿਦੇਸ਼ ਮੰਤਰੀ ਐਸ. ਜੈਸ਼ੰਕਰ ਅਮਰੀਕਾ ਦੌਰੇ 'ਤੇ, ਵਪਾਰ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਰੱਖਿਆ ਤੱਕ ਕਈ ਮੁੱਦਿਆਂ 'ਤੇ ਹੋਈ ਉੱਚ ਪੱਧਰੀ ਮੀਟਿੰਗ

  International

• 

  ਇਜ਼ਰਾਈਲ ਨੇ ਮੋਦੀ ਦੀ ਸੋਚ ਨੂੰ ਧਰਤੀ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਇਕ ਰੁੱਖ ਮਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਪਹਿਲ ਨੇ ਦਿੱਤਾ ਨਵਾਂ ਸੰਦੇਸ਼

  International

• 

  ਭਾਰਤ ਅਮਰੀਕਾ ਵਪਾਰ ਸੌਦਾ ਕਿਸ ਦੇ ਹੱਕ ਵਿਚ ਹੈ ਸਰਕਾਰ ਚੁੱਪ ਕਿਉਂ ਕਾਂਗਰਸ ਪੁੱਛਦੀ

  International