Last Updated :
27 August 2026, 07:32 PM IST
ਨੇਪਾਲ ਦੀ ਭੋਟੇਕੋਸ਼ੀ ਨਦੀ ਵਿੱਚ ਬੁੱਧਵਾਰ ਨੂੰ ਆਏ ਅਚਾਨਕ ਹੜ੍ਹ ਨੇ ਭਾਰੀ ਤਬਾਹੀ ਮਚਾਈ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸੈਂਕੜੇ ਲੋਕ ਮਾਰੇ ਜਾ ਚੁੱਕੇ ਹਨ ਅਤੇ 1500 ਤੋਂ ਵੱਧ ਲਾਪਤਾ ਹਨ। ਲਗਭਗ 15 ਅਰਬ ਰੁਪਏ ਦਾ ਬੁਨਿਆਦੀ ਢਾਂਚਾ ਤਬਾਹ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਇਸ ਆਫ਼ਤ ਦੇ ਕਾਰਨਾਂ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਨੇਪਾਲ ਅਤੇ ਚੀਨ ਵਿਚਕਾਰ ਦੋਸ਼ਾਂ ਦਾ ਦੌਰ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ। ਨੇਪਾਲ ਨੇ ਜਿੱਥੇ ਚੀਨ 'ਤੇ ਲਾਪਰਵਾਹੀ ਅਤੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਲੁਕਾਉਣ ਦਾ ਦੋਸ਼ ਲਗਾਇਆ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਚੀਨ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਵੀ ਪੀੜਤ ਦੱਸ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਆਓ ਸਮਝਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਇਸ ਭਿਆਨਕ ਹੜ੍ਹ ਦੀ ਅਸਲ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਕਿਸ ਦੀ ਹੈ।
ਭੋਟੇਕੋਸ਼ੀ ਹੜ੍ਹ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਅਤੇ ਮਾਹਿਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਤਿੰਨ ਸੰਭਾਵਨਾਵਾਂ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾ ਰਹੀਆਂ ਹਨ:
• ਪਹਿਲੀ ਸੰਭਾਵਨਾ: ਤਿੱਬਤ ਵਿੱਚ ਗਿਓਰਿੰਗ ਨੇੜੇ ਵਾਪਰੀ ਲੈਂਡਸਲਾਈਡ ਕਾਰਨ ਗਲੇਸ਼ੀਅਰ ਟੁੱਟਿਆ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਨਦੀ ਵਿੱਚ ਭਾਰੀ ਪਾਣੀ ਆ ਗਿਆ।
• ਦੂਜੀ ਸੰਭਾਵਨਾ: ਭੂਚਾਲ ਕਾਰਨ ਲੈਂਡਸਲਾਈਡ ਹੋਈ, ਜਿਸ ਨੇ ਝੀਲ ਦੇ ਡੈਮ ਨੂੰ ਤੋੜ ਕੇ ਜਲ-ਵਿਸਫੋਟ ਪੈਦਾ ਕੀਤਾ।
• ਤੀਜੀ ਸੰਭਾਵਨਾ: ਪਹਿਲਾਂ ਨੇਪਾਲ ਵਿੱਚ ਭੂਚਾਲ ਆਇਆ, ਫਿਰ ਲੈਂਡਸਲਾਈਡ ਨੇ ਨਦੀ ਦਾ ਰਸਤਾ ਰੋਕ ਕੇ ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਹੜ੍ਹ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ।
ਨੇਪਾਲ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਚੀਨ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਹੜ੍ਹ ਦੀ ਸੂਚਨਾ 45 ਮਿੰਟ ਦੀ ਦੇਰੀ ਨਾਲ ਦਿੱਤੀ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਲੋਕ ਸਮੇਂ ਸਿਰ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਥਾਵਾਂ 'ਤੇ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕੇ। ਨੇਪਾਲ ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਪ੍ਰਚੰਡ ਨੇ ਚੀਨ-ਨੇਪਾਲ ਸੂਚਨਾ ਸਾਂਝੀਕਰਨ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰਨ ਦੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਨੇਪਾਲ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਪਾਰਟੀਆਂ ਨੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਕੇ ਇੱਕ ਸਾਂਝੇ ਮੌਸਮ ਪੂਰਵ-ਅਨੁਮਾਨ ਚੈਨਲ ਦੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ, ਚੀਨ ਅਤੇ ਨੇਪਾਲ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ।
ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਏਕੀਕ੍ਰਿਤ ਪਰਬਤੀ ਵਿਕਾਸ ਕੇਂਦਰ (ICIMOD) ਅਤੇ UNDP ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਮੁਤਾਬਕ ਨੇਪਾਲ-ਚੀਨ ਸਰਹੱਦ ਨੇੜੇ 3,624 ਹਿਮਨਦ ਝੀਲਾਂ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ 47 ਖ਼ਤਰਨਾਕ ਮੰਨੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ 8 ਨੂੰ ਵਿਸਫੋਟਕ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਸਾਰੀਆਂ ਖ਼ਤਰਨਾਕ ਝੀਲਾਂ ਚੀਨ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਮਾਹਿਰਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਫਟਣ ਵਾਲੀਆਂ ਝੀਲਾਂ ਵੀ ਚੀਨ ਦੀਆਂ ਹੀ ਸਨ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਚੀਨ ਨੇ ਇਸ ਸਬੰਧੀ ਕੋਈ ਅਧਿਕਾਰਤ ਜਾਣਕਾਰੀ ਸਾਂਝੀ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ।
ਨੇਪਾਲ ਦੇ ਵਿਦੇਸ਼ ਮੰਤਰੀ ਸ਼ਿਸ਼ਿਰ ਖਨਾਲ ਨੇ ਭੂਚਾਲ ਅਤੇ ਲੈਂਡਸਲਾਈਡ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ, ਪਰ ਭੂਚਾਲ ਦਾ ਸਥਾਨ ਸਪੱਸ਼ਟ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ। ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ, ਚੀਨੀ ਦੂਤਾਵਾਸ ਨੇ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਕਿ ਭੂਚਾਲ ਅਤੇ ਲੈਂਡਸਲਾਈਡ ਦੋਵੇਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਨੇਪਾਲ ਵਿੱਚ ਵਾਪਰੀਆਂ। ਨੇਪਾਲ ਟਾਈਮਜ਼ ਮੁਤਾਬਕ, 7,245 ਮੀਟਰ ਉੱਚੇ ਲਾਂਗਟਾਂਗ ਲਿਰੁੰਗ ਪਰਬਤ ਦੇ ਉੱਤਰੀ ਹਿੱਸੇ 'ਤੇ ਹਿਮਸਖਲਾਣ ਹੋਇਆ, ਜੋ ਨੇਪਾਲ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਲਹਿੰਦੇ ਨਦੀ ਦਾ ਰਸਤਾ ਬੰਦ ਹੋ ਗਿਆ। ਇਸ ਘਟਨਾ ਦੀ ਸੂਚਨਾ ਨੇਪਾਲ ਨੂੰ ਚੀਨ ਰਾਹੀਂ ਹੀ ਮਿਲੀ ਸੀ।
ਨੇਪਾਲ ਸਰਕਾਰ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਆਫ਼ਤ ਗਲੋਬਲ ਵਾਰਮਿੰਗ ਅਤੇ ਪ੍ਰਕਿਰਤਿਗਤ ਕਾਰਨਾਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਚੀਨ ਦੀਆਂ ਝੀਲਾਂ ਦੇ ਖ਼ਤਰੇ ਨੂੰ ਵੀ ਉਜਾਗਰ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਨੇਪਾਲੀ ਅਧਿਕਾਰੀ ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ ਅਜਿਹੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਲਈ ਚੀਨ ਨਾਲ ਸਾਂਝੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਅਤੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਚੇਤਾਵਨੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀ 'ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦੇ ਰਹੇ ਹਨ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਇਸ ਵਿਨਾਸ਼ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਅਜੇ ਵੀ ਬਹਿਸ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਬਣੀ ਹੋਈ ਹੈ।
