Last Updated :
27 August 2026, 03:59 PM IST
Courtesy: ai image
ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ. 26 ਅਗਸਤ ਨੂੰ ਨੇਪਾਲ ਦੇ ਰਸੁਵਾ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਅਚਾਨਕ ਹੜ੍ਹ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਬਣੀ। ਭੋਟੇ ਕੋਸ਼ੀ ਅਤੇ ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲੀ ਨਦੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਹੀ ਸਮੇਂ ਅੰਦਰ ਪਾਣੀ, ਗਾਦ, ਚੱਟਾਨਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਮਲਬੇ ਦਾ ਭਾਰੀ ਵਹਾਅ ਦੇਖਿਆ ਗਿਆ। ਪਾਣੀ ਦਾ ਪੱਧਰ ਇੰਨੀ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵਧਿਆ ਕਿ ਸਥਾਨਕ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਅਤੇ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਨੂੰ ਤੁਰੰਤ ਇਸ ਘਟਨਾ ਦੇ ਕਾਰਨਾਂ ਅਤੇ ਅਗਲੇ ਸੰਭਾਵਿਤ ਖਤਰੇ ਦਾ ਮੁਲਾਂਕਣ ਕਰਨਾ ਪਿਆ। ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਨੇਪਾਲ-ਚੀਨ ਸਰਹੱਦ ਦੇ ਨੇੜੇ ਪਹਾੜੀ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਦੇ ਰਸਤੇ ਵਿੱਚ ਬਣੀ ਰੁਕਾਵਟ ਹਾਲੇ ਵੀ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਖਤਮ ਨਹੀਂ ਹੋਈ। ਜੇਕਰ ਇਹ ਰੁਕਾਵਟ ਅਚਾਨਕ ਟੁੱਟਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਹੇਠਲੇ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵੱਲ ਮੁੜ ਤੇਜ਼ ਰਫ਼ਤਾਰ ਨਾਲ ਪਾਣੀ ਅਤੇ ਮਲਬੇ ਦਾ ਸੈਲਾਬ ਆ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ICIMOD ਦੇ ਜਲਵਾਯੂ ਅਤੇ ਵਾਤਾਵਰਣਕ ਜੋਖਮ ਵਿਭਾਗ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਵਿਗਿਆਨੀ ਕਿਯਾਂਗਗੋਂਗ ਝਾਂਗ ਨੇ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਖੇਤਰ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਨੂੰ ਗੰਭੀਰ ਦੱਸਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਮੁਤਾਬਕ ਜਿਸ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾਂ ਵੀ ਹੜ੍ਹ ਕਾਰਨ ਵੱਡਾ ਨੁਕਸਾਨ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਉਹ ਇੱਕ ਵਾਰ ਫਿਰ ਖਤਰੇ ਦੇ ਘੇਰੇ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਮੁੱਢਲੇ ਅਨੁਮਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਲ੍ਹੇਂਡੇ ਖੋਲਾ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਸੰਭਾਵਿਤ ਹਿਮਸਖਲਨ ਨੂੰ ਹੜ੍ਹ ਦਾ ਇੱਕ ਕਾਰਨ ਮੰਨਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਨੇ ਸਪੱਸ਼ਟ ਕੀਤਾ ਹੈ ਕਿ ਘਟਨਾ ਦੇ ਅਸਲ ਕਾਰਨ ਦੀ ਅਜੇ ਪੂਰੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਨਹੀਂ ਹੋਈ। ਨੇਪਾਲ-ਚੀਨ ਸਰਹੱਦ ਦੇ ਉੱਪਰੀ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਸੰਭਾਵਿਤ ਰੁਕਾਵਟ ਨੂੰ ਦੇਖਦੇ ਹੋਏ ਦੂਜੇ ਹੜ੍ਹ ਦਾ ਖਤਰਾ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਸ ਕਾਰਨ ਜ਼ਿਲੋਂਗ ਪੋਰਟ ਦੇ ਨੇੜਲੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਥਾਵਾਂ ਵੱਲ ਜਾਣ ਲਈ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ।
ਪਿਛਲੇ ਸਾਲ ਵੀ ਇਸੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਤਬਾਹੀ ਆਈ ਸੀ। ਹੁਣ ਮੌਜੂਦਾ ਹੜ੍ਹ ਨੇ ਪਿਛਲੇ ਸਾਲ ਵਾਪਰੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਦੀ ਯਾਦ ਤਾਜ਼ਾ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਦੇ ਮੁਤਾਬਕ ਉਹੀ ਬੇਸਿਨ ਖੇਤਰ, ਜਿੱਥੇ ਪਹਿਲਾਂ ਵੀ ਭਿਆਨਕ ਹੜ੍ਹ ਆ ਚੁੱਕਾ ਹੈ, ਇੱਕ ਵਾਰ ਫਿਰ ਕੁਦਰਤੀ ਆਫ਼ਤ ਦੇ ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਨੁਆਕੋਟ ਅਤੇ ਧਾਦਿੰਗ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਦੇ ਹੇਠਲੇ ਇਲਾਕਿਆਂ 'ਤੇ ਵੀ ਨਜ਼ਰ ਰੱਖੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਨਦੀਆਂ ਦੇ ਪਾਣੀ ਦਾ ਪੱਧਰ ਵਧਣ ਅਤੇ ਉੱਪਰੀ ਇਲਾਕਿਆਂ ਤੋਂ ਮਲਬਾ ਹੇਠਾਂ ਆਉਣ ਕਾਰਨ ਖਤਰਾ ਪੈਦਾ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਮੁਲਾਂਕਣ ਵਿੱਚ ਇਹ ਵੀ ਸਾਹਮਣੇ ਆਇਆ ਹੈ ਕਿ ਹੜ੍ਹ ਨੇ ਖੇਤਰ ਦੇ ਬੁਨਿਆਦੀ ਢਾਂਚੇ ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਦੇ ਪੱਧਰ ਦੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਸਿਸਟਮਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਲ ਨਦੀ ਘਾਟੀਆਂ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲੀਆਂ ਬਸਤੀਆਂ ਲਈ ਸਥਿਤੀ ਹੋਰ ਚਿੰਤਾਜਨਕ ਬਣ ਗਈ ਹੈ।
ਨੇਪਾਲ ਦੇ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਆਈ ਹੜ੍ਹ ਤ੍ਰਾਸਦੀ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਮੁੱਢਲੀ ਜਾਂਚ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸੰਭਾਵਨਾ ਇਹ ਸਾਹਮਣੇ ਆ ਰਹੀ ਹੈ ਕਿ ਉੱਚੇ ਪਹਾੜੀ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਬਰਫ਼ ਅਤੇ ਚੱਟਾਨਾਂ ਦਾ ਵੱਡਾ ਹਿਮਸਖਲਨ ਹੋਇਆ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਖੇਤਰਾਂ ਤੋਂ ਮਿਲੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਅਤੇ ਵੀਡੀਓਜ਼ ਦੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ ਮੰਨਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਬਰਫ਼ ਅਤੇ ਚੱਟਾਨਾਂ ਦਾ ਵੱਡਾ ਹਿੱਸਾ ਭੋਟੇ ਕੋਸ਼ੀ ਨਦੀ ਦੀ ਸਹਾਇਕ ਨਦੀ ਲ੍ਹੇਂਡੇ ਖੋਲਾ ਵਿੱਚ ਆ ਡਿੱਗਿਆ ਹੋਵੇਗਾ। ਜੇਕਰ ਵੱਡੀ ਮਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਬਰਫ਼, ਪੱਥਰ ਅਤੇ ਮਲਬਾ ਨਦੀ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਇਸ ਨਾਲ ਪਾਣੀ ਦਾ ਕੁਦਰਤੀ ਵਹਾਅ ਰੁਕ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪਿੱਛੇ ਪਾਣੀ ਇਕੱਠਾ ਹੋ ਕੇ ਦਬਾਅ ਵਧਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਇਹ ਰੁਕਾਵਟ ਟੁੱਟਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਪਾਣੀ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਲਹਿਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਹੇਠਲੇ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵੱਲ ਵਧ ਸਕਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਮਿੱਟੀ, ਚੱਟਾਨਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਮਲਬਾ ਵੀ ਲੈ ਕੇ ਆ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਵਿਗਿਆਨੀ ਇਹ ਵੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਜਤਾ ਰਹੇ ਹਨ ਕਿ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਹਿਮਸਖਲਨ ਜਾਂ ਭੂਸਖਲਨ ਤੋਂ ਆਇਆ ਮਲਬਾ ਨਦੀ ਦੇ ਕਿਸੇ ਤੰਗ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਇਕੱਠਾ ਹੋ ਕੇ ਅਸਥਾਈ ਕੁਦਰਤੀ ਬੰਨ੍ਹ ਬਣ ਗਿਆ ਹੋਵੇ। ਅਜਿਹੀ ਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ ਬੰਨ੍ਹ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਪਾਣੀ ਲਗਾਤਾਰ ਇਕੱਠਾ ਹੁੰਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਇਹ ਕੁਦਰਤੀ ਰੁਕਾਵਟ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋ ਕੇ ਅਚਾਨਕ ਟੁੱਟ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਪਾਣੀ ਬਹੁਤ ਤੇਜ਼ ਰਫ਼ਤਾਰ ਨਾਲ ਹੇਠਾਂ ਵੱਲ ਵਹਿ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਲ ਪਹਿਲੇ ਹੜ੍ਹ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇੱਕ ਹੋਰ ਵੱਡੇ ਹੜ੍ਹ ਦੀ ਲਹਿਰ ਪੈਦਾ ਹੋਣ ਦਾ ਖਤਰਾ ਹੈ।
ਹੜ੍ਹ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਖੇਤਰ ਦੇ ਨੇੜੇ ਕੁਝ ਅਸਧਾਰਨ ਭੂਚਾਲੀ ਸੰਕੇਤ ਵੀ ਰਿਕਾਰਡ ਕੀਤੇ ਗਏ। ਵਿਗਿਆਨੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸੰਕੇਤਾਂ ਦਾ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ ਤਾਂ ਜੋ ਇਹ ਪਤਾ ਲਗਾਇਆ ਜਾ ਸਕੇ ਕਿ ਕੀ ਇਹ ਕਿਸੇ ਵੱਡੇ ਹਿਮਸਖਲਨ ਜਾਂ ਪਹਾੜੀ ਢਲਾਣ ਦੇ ਟੁੱਟਣ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹੋਏ ਸਨ।
ਜਿਲੋਂਗ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ ਇੱਕ ਨਿਗਰਾਨੀ ਕੇਂਦਰ ਅਤੇ ਝਾਂਗਮੂ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਹੋਰ ਸਟੇਸ਼ਨ ਨੇ ਅਸਧਾਰਨ ਗਤੀਵਿਧੀ ਦਰਜ ਕੀਤੀ। ਇਹ ਸਟੇਸ਼ਨ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਖੇਤਰ ਦੇ ਨੇੜੇ ਸਥਿਤ ਹਨ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ICIMOD ਨੇ ਇਹ ਸਪੱਸ਼ਟ ਕੀਤਾ ਹੈ ਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਭੂਚਾਲੀ ਸੰਕੇਤਾਂ ਅਤੇ ਹੜ੍ਹ ਵਿਚਕਾਰ ਸਿੱਧਾ ਕਾਰਨ-ਪ੍ਰਭਾਵ ਸਬੰਧ ਹਾਲੇ ਸਥਾਪਤ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ।
