Last Updated :
03 August 2026, 02:55 PM IST
Courtesy: Credit: OpenAI
ਡਿਜ਼ੀਟਲ ਤਕਨਾਲੋਜੀ, ਆਰਟੀਫ਼ੀਸ਼ਲ ਇੰਟੈਲੀਜੈਂਸ ਅਤੇ ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ਦੇ ਇਸ ਯੁੱਗ ਵਿੱਚ ਵਿਰੋਧ ਦੇ ਤਰੀਕੇ ਬਦਲ ਗਏ ਹਨ, ਪਰ ਹਾਲੀਆ ਇੱਕ ਵੱਡੇ ਜਨ ਅੰਦੋਲਨ ਨੇ ਇਹ ਸਾਬਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਂਧੀ ਦੇ ਸਤਿਆਗ੍ਰਹ ਅਤੇ ਅਹਿੰਸਾ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤ ਅੱਜ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਹੀ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਹਨ। ਜੰਤਰ-ਮੰਤਰ ਤੋਂ ਰਾਜਘਾਟ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚੇ ਇਸ ਅੰਦੋਲਨ ਨੇ ਦਿਖਾਇਆ ਕਿ ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ਮੁੱਦੇ ਨੂੰ ਉਭਾਰ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਨੈਤਿਕ ਤਾਕਤ ਅੱਜ ਵੀ ਸ਼ਾਂਤੀਪੂਰਨ ਸੰਘਰਸ਼ ਤੋਂ ਹੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ।
Gen Z ਨੂੰ ਮੋਬਾਈਲ, ਇੰਟਰਨੈੱਟ ਅਤੇ ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ਦੀ ਪੀੜ੍ਹੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਪੀੜ੍ਹੀ ਆਪਣੀ ਆਵਾਜ਼ ਉਠਾਉਣ ਲਈ ਹੈਸ਼ਟੈਗ, ਰੀਲਾਂ, ਵੀਡੀਓ ਅਤੇ ਡਿਜ਼ੀਟਲ ਮੁਹਿੰਮਾਂ ਦਾ ਸਹਾਰਾ ਲੈਂਦੀ ਹੈ। ਆਮ ਧਾਰਨਾ ਇਹ ਸੀ ਕਿ ਇਸ ਪੀੜ੍ਹੀ ਦਾ ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਂਧੀ ਨਾਲ ਸਿਰਫ਼ ਕਿਤਾਬਾਂ ਤੱਕ ਹੀ ਸੀਮਿਤ ਜਾਣ-ਪਛਾਣ ਹੈ।
ਪਰ ਜਦੋਂ ਲੋਕਤੰਤਰਕ ਢੰਗ ਨਾਲ ਆਪਣੀਆਂ ਮੰਗਾਂ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤੀ ਨਾਲ ਰੱਖਣ ਦੀ ਗੱਲ ਆਈ ਤਾਂ ਇਸੇ ਪੀੜ੍ਹੀ ਨੇ ਧਰਨਾ, ਅਨਸ਼ਨ, ਸ਼ਾਂਤੀਪੂਰਨ ਵਿਰੋਧ ਅਤੇ ਸਤਿਆਗ੍ਰਹ ਵਰਗੇ ਗਾਂਧੀਵਾਦੀ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨੂੰ ਚੁਣਿਆ। ਇਸ ਨਾਲ ਸਾਬਤ ਹੋਇਆ ਕਿ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਅਤੇ ਨੈਤਿਕ ਮੁੱਲ ਇਕੱਠੇ ਚੱਲ ਸਕਦੇ ਹਨ।
ਸੋਨਮ ਵਾਂਗਚੁਕ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਤਿਆਗ੍ਰਹ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਅਤੇ ਸਮਾਪਤੀ ਦੋਵੇਂ ਰਾਜਘਾਟ ਤੋਂ ਕਰਕੇ ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਂਧੀ ਨੂੰ ਸ਼ਰਧਾਂਜਲੀ ਦਿੱਤੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਅਹਿੰਸਾ, ਸੰਜਮ ਅਤੇ ਨੈਤਿਕ ਸੰਘਰਸ਼ ਅੱਜ ਵੀ ਲੋਕਤੰਤਰ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਰਸਤਾ ਹੈ।
ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਇਸ ਕਦਮ ਨੇ ਗਾਂਧੀ ਦੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਵਾਰ ਫਿਰ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਚਰਚਾ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ। ਇਹ ਵੀ ਸਪੱਸ਼ਟ ਹੋਇਆ ਕਿ ਸ਼ਾਂਤੀਪੂਰਨ ਅੰਦੋਲਨ ਅੱਜ ਵੀ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਭਰੋਸੇ ਅਤੇ ਨੈਤਿਕ ਸਮਰਥਨ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਆਧਾਰ ਹਨ।
ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਂਧੀ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਸੀ ਕਿ ਸੰਘਰਸ਼ ਦਾ ਮਕਸਦ ਵਿਰੋਧੀ ਨੂੰ ਹਰਾਉਣਾ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਉਸ ਦੀ ਅੰਤਰਆਤਮਾ ਨੂੰ ਜਗਾਉਣਾ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਸਤਿਆਗ੍ਰਹ, ਉਪਵਾਸ ਅਤੇ ਅਹਿੰਸਕ ਵਿਰੋਧ ਇਸੇ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਸਨ।
ਭਾਰਤ ਦੇ ਕਈ ਇਤਿਹਾਸਕ ਅੰਦੋਲਨਾਂ ਨੇ ਵੀ ਇਸੇ ਰਸਤੇ ਨੂੰ ਅਪਣਾਇਆ। ਵਿਨੋਬਾ ਭਾਵੇ ਦਾ ਭੂਦਾਨ ਅੰਦੋਲਨ, ਜੈ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਨਾਰਾਇਣ ਦੀ ਸੰਪੂਰਨ ਕ੍ਰਾਂਤੀ, ਅੰਨਾ ਹਜ਼ਾਰੇ ਦਾ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰ ਵਿਰੋਧੀ ਅਭਿਆਨ ਅਤੇ ਇਰੋਮ ਸ਼ਰਮੀਲਾ ਦਾ ਲੰਬਾ ਅਹਿੰਸਕ ਸੰਘਰਸ਼ ਇਸ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਉਦਾਹਰਨਾਂ ਹਨ।
ਮਾਹਿਰਾਂ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ ਅੱਜ ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ਕੁਝ ਘੰਟਿਆਂ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਵੀ ਮੁੱਦੇ ਨੂੰ ਦੇਸ਼-ਪੱਧਰੀ ਚਰਚਾ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਬਣਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਹੈਸ਼ਟੈਗ ਲੋਕਾਂ ਤੱਕ ਸੰਦੇਸ਼ ਪਹੁੰਚਾ ਸਕਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਡਿਜ਼ੀਟਲ ਪਲੇਟਫਾਰਮ ਜਨਮਤ ਤਿਆਰ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ।
ਪਰ ਸਮਾਜ ਦਾ ਸਥਾਈ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਅਤੇ ਨੈਤਿਕ ਸਵੀਕਾਰਤਾ ਸਿਰਫ਼ ਸ਼ਾਂਤੀਪੂਰਨ, ਅਨੁਸ਼ਾਸਿਤ ਅਤੇ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਅੰਦੋਲਨਾਂ ਨਾਲ ਹੀ ਹਾਸਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਅਤੇ ਨੈਤਿਕਤਾ ਦਾ ਮੇਲ ਅੱਜ ਦੇ ਲੋਕਤੰਤਰ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਲੋੜ ਬਣਦਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਰਾਜਘਾਟ ਸਿਰਫ਼ ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਂਧੀ ਦੀ ਸਮਾਧੀ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਸੱਚ, ਅਹਿੰਸਾ ਅਤੇ ਲੋਕਤੰਤਰਕ ਮੁੱਲਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਵੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਅੰਦੋਲਨਕਾਰੀ ਉੱਥੋਂ ਆਪਣੇ ਸੰਘਰਸ਼ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਜਾਂ ਸਮਾਪਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਇਹ ਸੰਦੇਸ਼ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਦਾ ਰਸਤਾ ਹਿੰਸਾ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਨੈਤਿਕ ਤਾਕਤ ਅਤੇ ਸੰਵਾਦ ਹੈ।
ਅੱਜ ਜਦੋਂ ਜਨ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਅਸਹਿਮਤੀ ਕਈ ਵਾਰ ਟਕਰਾਅ ਅਤੇ ਧ੍ਰੁਵੀਕਰਨ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਦੋਂ ਗਾਂਧੀ ਦਾ ਸੱਚ, ਅਹਿੰਸਾ ਅਤੇ ਸ਼ਾਂਤੀਪੂਰਨ ਸੰਵਾਦ ਦਾ ਸੰਦੇਸ਼ ਪਹਿਲਾਂ ਨਾਲੋਂ ਵੀ ਵੱਧ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਮਹਿਸੂਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਲਈ AI ਅਤੇ ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ਦੇ ਯੁੱਗ ਵਿੱਚ ਵੀ ਨਵੀਂ ਪੀੜ੍ਹੀ ਲੋੜ ਪੈਣ 'ਤੇ ਗਾਂਧੀ ਦੇ ਸਤਿਆਗ੍ਰਹ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਭਰੋਸੇਯੋਗ ਲੋਕਤੰਤਰਕ ਹਥਿਆਰ ਮੰਨਦੀ ਨਜ਼ਰ ਆ ਰਹੀ ਹੈ।
