Last Updated :
03 August 2026, 02:50 PM IST
Courtesy: Credit: OpenAI
ਇਜ਼ਰਾਈਲ ਨੇ ਰੱਖਿਆ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਆਤਮਨਿਰਭਰ ਬਣਨ ਵੱਲ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਕਦਮ ਚੁੱਕਦਿਆਂ ਆਪਣਾ ਪੰਜਵੀਂ ਪੀੜ੍ਹੀ ਦਾ ਸਟੀਲਥ ਲੜਾਕੂ ਜਹਾਜ਼ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖ ਰਹਿਤ ਲੜਾਕੂ ਹਵਾਈ ਵਾਹਨ (UCAV) ਤਿਆਰ ਕਰਨ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਦਾ ਸੰਕੇਤ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਬੈਂਜਾਮਿਨ ਨੇਤਨਯਾਹੂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਰੱਖਿਆ ਨਿਰਭਰਤਾ ਘਟਾਉਣ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰ ਚੁੱਕੇ ਹਨ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਰੱਖਿਆ ਮਾਹਿਰਾਂ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਤਕਨੀਕ, ਇੰਜਣ, ਫੰਡਿੰਗ ਅਤੇ ਉਤਪਾਦਨ ਸਮਰੱਥਾ ਵਰਗੀਆਂ ਕਈ ਵੱਡੀਆਂ ਚੁਣੌਤੀਆਂ ਮੌਜੂਦ ਹਨ।
ਇਜ਼ਰਾਈਲ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਆਧੁਨਿਕ ਰੱਖਿਆ ਸਾਜ਼ੋ-ਸਾਮਾਨ ਲਈ ਅਮਰੀਕਾ ਅਤੇ ਯੂਰਪੀ ਦੇਸ਼ਾਂ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਹਾਲੀਆ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਹਾਲਾਤ ਅਤੇ ਹਥਿਆਰ ਸਪਲਾਈ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਅਣਸ਼ਚਿਤਤਾਵਾਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੇਸ਼ ਨੇ ਆਪਣੀ ਰੱਖਿਆ ਨੀਤੀ ਵਿੱਚ ਸਵਦੇਸ਼ੀ ਉਤਪਾਦਨ ਨੂੰ ਤਰਜੀਹ ਦੇਣੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਹੈ।
ਇਸੇ ਤਹਿਤ ਸਟੀਲਥ ਫਾਈਟਰ ਜੈੱਟ ਅਤੇ ਨਵੇਂ UCAV ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਸਰਕਾਰ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਰੱਖਿਆ ਲੋੜਾਂ ਲਈ ਬਾਹਰੀ ਦੇਸ਼ਾਂ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰਤਾ ਘਟਾਉਣਾ ਹੈ।
ਇਜ਼ਰਾਈਲ ਲਈ ਲੜਾਕੂ ਜਹਾਜ਼ ਬਣਾਉਣਾ ਕੋਈ ਨਵੀਂ ਗੱਲ ਨਹੀਂ। ਦੇਸ਼ ਪਹਿਲਾਂ ਨੇਸ਼ਰ ਅਤੇ ਕਫ਼ਿਰ ਵਰਗੇ ਲੜਾਕੂ ਜਹਾਜ਼ ਤਿਆਰ ਕਰ ਚੁੱਕਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟਾਂ ਨੂੰ ਕੁਝ ਹੱਦ ਤੱਕ ਸਫਲਤਾ ਵੀ ਮਿਲੀ ਸੀ, ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਇੰਜਣ ਅਤੇ ਕਈ ਆਯਾਤੀ ਤਕਨੀਕਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।
ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਲਾਵੀ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਨੂੰ ਵਧਦੀ ਲਾਗਤ ਕਾਰਨ ਰੱਦ ਕਰਨਾ ਪਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਤਜਰਬੇ ਕਾਰਨ ਮਾਹਿਰ ਮੰਨਦੇ ਹਨ ਕਿ ਆਧੁਨਿਕ ਸਟੀਲਥ ਜਹਾਜ਼ ਬਣਾਉਣਾ ਸਿਰਫ਼ ਤਕਨੀਕੀ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਵੱਡੀ ਆਰਥਿਕ ਚੁਣੌਤੀ ਵੀ ਹੈ।
ਰੱਖਿਆ ਮਾਹਿਰਾਂ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਪੰਜਵੀਂ ਪੀੜ੍ਹੀ ਦਾ ਲੜਾਕੂ ਜਹਾਜ਼ ਬਣਾਉਣਾ ਦੁਨੀਆ ਦੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਮੁਸ਼ਕਲ ਰੱਖਿਆ ਪਰਿਯੋਜਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਸਟੀਲਥ ਡਿਜ਼ਾਇਨ, ਉੱਚ ਸਮਰੱਥਾ ਵਾਲੇ ਇੰਜਣ, ਆਧੁਨਿਕ ਸੈਂਸਰ, ਅਗਲੀ ਪੀੜ੍ਹੀ ਦੀ ਐਵੀਓਨਿਕਸ ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਤ੍ਰਿਮ ਬੁੱਧੀ ਆਧਾਰਿਤ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਦੀ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਤੁਰਕੀ ਦਾ KAAN ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਦਾ AMCA ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਵੀ ਇੰਜਣ, ਤਕਨੀਕ ਅਤੇ ਫੰਡਿੰਗ ਵਰਗੀਆਂ ਚੁਣੌਤੀਆਂ ਨਾਲ ਜੂਝ ਰਹੇ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ ਇਜ਼ਰਾਈਲ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਵੀ ਰਾਹ ਆਸਾਨ ਨਹੀਂ ਮੰਨੀ ਜਾ ਰਹੀ।
ਰੱਖਿਆ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਕਾਂ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ ਇੱਕੋ ਸਮੇਂ ਨਵਾਂ ਸਟੀਲਥ ਫਾਈਟਰ ਅਤੇ UCAV ਵਿਕਸਤ ਕਰਨ ਲਈ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਨਿਵੇਸ਼, ਉੱਚ ਪੱਧਰੀ ਨਿਰਮਾਣ ਢਾਂਚਾ ਅਤੇ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਖੋਜ ਦੀ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਕੁਝ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮਾਹਿਰਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਇਜ਼ਰਾਈਲ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਚੁਣੌਤੀ ਵਿੱਤੀ ਸਰੋਤਾਂ ਅਤੇ ਉਦਯੋਗਿਕ ਸਮਰੱਥਾ ਦੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਸੰਭਾਵਨਾ ਜਤਾਈ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ ਕਿ ਦੇਸ਼ ਨਵੇਂ ਜਹਾਜ਼ ਦੀ ਬਜਾਏ ਮੌਜੂਦਾ ਪਲੇਟਫਾਰਮਾਂ ਨੂੰ ਹੋਰ ਅਧੁਨਿਕ ਬਣਾਉਣ 'ਤੇ ਵੀ ਧਿਆਨ ਦੇ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਬੈਂਜਾਮਿਨ ਨੇਤਨਯਾਹੂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਸੰਕੇਤ ਦੇ ਚੁੱਕੇ ਹਨ ਕਿ ਇਸ ਮਹੱਤਵਾਕਾਂਖੀ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਹੋਣ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ ਦਸ ਸਾਲ ਲੱਗ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਰੱਖਿਆ ਮਾਹਿਰ ਵੀ ਮੰਨਦੇ ਹਨ ਕਿ ਸਵਦੇਸ਼ੀ ਪੰਜਵੀਂ ਪੀੜ੍ਹੀ ਦਾ ਲੜਾਕੂ ਜਹਾਜ਼ ਤਿਆਰ ਕਰਨਾ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਜੇਕਰ ਇਜ਼ਰਾਈਲ ਇਸ ਯੋਜਨਾ ਨੂੰ ਸਫਲਤਾਪੂਰਵਕ ਪੂਰਾ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਚੁਣਿੰਦੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਆਪਣੀ ਸਟੀਲਥ ਲੜਾਕੂ ਤਕਨੀਕ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਸ ਦੀ ਸਫਲਤਾ ਇਸ ਗੱਲ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰੇਗੀ ਕਿ ਦੇਸ਼ ਤਕਨੀਕੀ ਸਮਰੱਥਾ, ਵਿੱਤੀ ਨਿਵੇਸ਼ ਅਤੇ ਰੱਖਿਆ ਉਦਯੋਗ ਵਿਚਕਾਰ ਕਿੰਨਾ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਸੰਤੁਲਨ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ।
