Last Updated :
15 July 2026, 01:57 PM IST
Courtesy: ai image
ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ: ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਬ੍ਰਿਟੇਨ ਦਰਮਿਆਨ ਹੋਇਆ ਮੁਕਤ ਵਪਾਰ ਸਮਝੌਤਾ (Free Trade Agreement-FTA) 15 ਜੁਲਾਈ 2026 ਤੋਂ ਅਧਿਕਾਰਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਲਾਗੂ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਸਮਝੌਤੇ ਦੇ ਲਾਗੂ ਹੋਣ ਨਾਲ ਦੋਵੇਂ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਵਪਾਰ ਨੂੰ ਵੱਡਾ ਉਤਸ਼ਾਹ ਮਿਲਣ ਦੀ ਉਮੀਦ ਹੈ। ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਅਸਰ ਆਯਾਤ ਅਤੇ ਨਿਰਯਾਤ 'ਤੇ ਲੱਗਣ ਵਾਲੀਆਂ ਕਸਟਮ ਡਿਊਟੀਆਂ ਵਿੱਚ ਕਮੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲੇਗਾ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਬ੍ਰਿਟੇਨ ਤੋਂ ਭਾਰਤ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਕਈ ਉਤਪਾਦਾਂ ਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ ਵਿੱਚ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਕਮੀ ਆਵੇਗੀ।
ਪਿਛਲੇ ਮਹੀਨੇ ਵਿਦੇਸ਼ ਵਪਾਰ ਮਹਾਨਿਰਦੇਸ਼ਾਲੇ (DGFT) ਵੱਲੋਂ ਜਾਰੀ ਨੋਟੀਫਿਕੇਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਇਸ ਸਮਝੌਤੇ ਦੇ ਲਾਗੂ ਹੋਣ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਇਸ ਸਮਝੌਤੇ ਨੂੰ ਦੋਵੇਂ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਆਰਥਿਕ ਸਬੰਧਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਮੀਲ ਪੱਥਰ ਮੰਨਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਇਸ ਐਫਟੀਏ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਫਾਇਦਾ ਬ੍ਰਿਟੇਨ ਦੇ ਸਕੌਚ ਵਿਸਕੀ ਉਦਯੋਗ ਨੂੰ ਹੋਣ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਹੈ। ਇਸ ਵੇਲੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸਕੌਚ ਵਿਸਕੀ 'ਤੇ 150 ਫੀਸਦੀ ਤੱਕ ਆਯਾਤ ਡਿਊਟੀ ਲੱਗਦੀ ਹੈ।
ਨਵੇਂ ਸਮਝੌਤੇ ਤਹਿਤ ਇਹ ਡਿਊਟੀ ਪੜਾਅਵਾਰ ਢੰਗ ਨਾਲ ਘਟਾ ਕੇ 40 ਫੀਸਦੀ ਤੱਕ ਲਿਆਂਦੀ ਜਾਵੇਗੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਸਕੌਚ ਵਿਸਕੀ ਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਡੀ ਕਮੀ ਆ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਭਾਰਤੀ ਖਪਤਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਇਸ ਦਾ ਲਾਭ ਮਿਲੇਗਾ।
ਐਫਟੀਏ ਦੇ ਤਹਿਤ ਆਟੋਮੋਬਾਈਲ ਸੈਕਟਰ ਲਈ ਵੀ ਵੱਡੀ ਰਾਹਤ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਕੋਟਾ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦੇ ਅਧੀਨ ਬ੍ਰਿਟੇਨ ਤੋਂ ਆਯਾਤ ਹੋਣ ਵਾਲੀਆਂ ਕਾਰਾਂ 'ਤੇ ਲੱਗਣ ਵਾਲੀ ਡਿਊਟੀ 100 ਫੀਸਦੀ ਤੋਂ ਘਟਾ ਕੇ 10 ਫੀਸਦੀ ਤੱਕ ਲਿਆਂਦੀ ਜਾਵੇਗੀ। ਇਸ ਨਾਲ ਲੈਂਡ ਰੋਵਰ, ਜੈਗੁਆਰ, ਰੋਲਸ ਰੌਇਸ, ਐਸਟਨ ਮਾਰਟਿਨ ਅਤੇ ਡਿਫੈਂਡਰ ਵਰਗੀਆਂ ਲਗਜ਼ਰੀ ਕਾਰਾਂ ਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਕਮੀ ਆਉਣ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਹੈ।
ਨਵੇਂ ਪ੍ਰਬੰਧ ਅਨੁਸਾਰ ਪਹਿਲੇ ਸਾਲ 20,000 ਕਾਰਾਂ ਘੱਟ ਡਿਊਟੀ 'ਤੇ ਭਾਰਤ ਆ ਸਕਣਗੀਆਂ।
3000cc ਤੋਂ ਵੱਧ ਪੈਟਰੋਲ ਅਤੇ 2500cc ਤੋਂ ਵੱਧ ਡੀਜ਼ਲ ਇੰਜਣ ਵਾਲੀਆਂ 10,000 ਕਾਰਾਂ 'ਤੇ ਕਸਟਮ ਡਿਊਟੀ 110 ਫੀਸਦੀ ਤੋਂ ਘਟਾ ਕੇ 30 ਫੀਸਦੀ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇਗੀ।
1500cc ਤੋਂ 3000cc ਇੰਜਣ ਸਮਰੱਥਾ ਵਾਲੀਆਂ 5,000 ਕਾਰਾਂ 'ਤੇ ਡਿਊਟੀ 66 ਫੀਸਦੀ ਤੋਂ ਘਟਾ ਕੇ 50 ਫੀਸਦੀ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਜਾਵੇਗੀ।
ਅਗਲੇ 15 ਸਾਲਾਂ ਦੌਰਾਨ ਇਹ ਡਿਊਟੀ ਹੋਰ ਘਟਾ ਕੇ 10 ਫੀਸਦੀ ਤੱਕ ਲਿਆਂਦੀ ਜਾਵੇਗੀ।
ਸਮਝੌਤੇ ਦੇ ਤਹਿਤ ਬਿਊਟੀ ਉਤਪਾਦਾਂ ਸਮੇਤ ਕਈ ਹੋਰ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਸਮਾਨ 'ਤੇ ਲੱਗਣ ਵਾਲੀ 22 ਫੀਸਦੀ ਤੱਕ ਦੀ ਡਿਊਟੀ ਜਾਂ ਤਾਂ ਤੁਰੰਤ ਖਤਮ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਜਾਵੇਗੀ ਜਾਂ ਫਿਰ 10 ਸਾਲਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਪੜਾਅਵਾਰ ਹਟਾਈ ਜਾਵੇਗੀ। ਇਸ ਨਾਲ ਇਹ ਉਤਪਾਦ ਵੀ ਭਾਰਤੀ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾਂ ਨਾਲੋਂ ਵਧੇਰੇ ਮੁਕਾਬਲੇਬਾਜ਼ ਕੀਮਤਾਂ 'ਤੇ ਉਪਲਬਧ ਹੋਣਗੇ।
ਇਹ ਸਮਝੌਤਾ ਸਿਰਫ਼ ਬ੍ਰਿਟੇਨ ਦੇ ਉਤਪਾਦਾਂ ਲਈ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਭਾਰਤੀ ਨਿਰਯਾਤਕਾਰਾਂ ਲਈ ਵੀ ਫਾਇਦੇਮੰਦ ਸਾਬਤ ਹੋਵੇਗਾ। ਐਫਟੀਏ ਤਹਿਤ ਭਾਰਤ ਤੋਂ ਬ੍ਰਿਟੇਨ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਉਤਪਾਦਾਂ 'ਤੇ ਡਿਊਟੀ ਖਤਮ ਜਾਂ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਜਾਵੇਗੀ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੱਪੜੇ, ਜੁੱਤੇ, ਖਾਦ ਪਦਾਰਥ, ਟੈਕਸਟਾਈਲ, ਗਾਰਮੈਂਟਸ, ਕੈਮੀਕਲ ਅਤੇ ਬੇਸ ਮੈਟਲ ਵਰਗੇ ਖੇਤਰ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।
ਜਿੱਥੇ ਪਹਿਲਾਂ ਬ੍ਰਿਟੇਨ ਵਿੱਚ ਟੈਕਸਟਾਈਲ ਅਤੇ ਗਾਰਮੈਂਟ 'ਤੇ 12 ਫੀਸਦੀ, ਕੈਮੀਕਲ 'ਤੇ 8 ਫੀਸਦੀ ਅਤੇ ਬੇਸ ਮੈਟਲ 'ਤੇ 10 ਫੀਸਦੀ ਡਿਊਟੀ ਲੱਗਦੀ ਸੀ, ਉੱਥੇ ਹੁਣ ਲਗਭਗ 99 ਫੀਸਦੀ ਭਾਰਤੀ ਉਤਪਾਦਾਂ ਨੂੰ ਜ਼ੀਰੋ ਟੈਰਿਫ ਦਾ ਲਾਭ ਮਿਲੇਗਾ।
ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਅਨੁਮਾਨ ਅਨੁਸਾਰ, ਇਸ ਮੁਕਤ ਵਪਾਰ ਸਮਝੌਤੇ ਨਾਲ ਬ੍ਰਿਟੇਨ ਦੀ ਅਰਥਵਿਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਕਰੀਬ 4.8 ਅਰਬ ਪਾਊਂਡ ਦਾ ਵਾਧਾ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜਦਕਿ ਅਸਲ ਤਨਖਾਹਾਂ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 2.2 ਅਰਬ ਪਾਊਂਡ ਦਾ ਵਾਧਾ ਹੋਣ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਜਤਾਈ ਗਈ ਹੈ।
ਬ੍ਰਿਟੇਨ ਇਸ ਸਮਝੌਤੇ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਹੁਣ ਤੱਕ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਅਤੇ ਵਿਸਤ੍ਰਿਤ ਵਪਾਰਕ ਸਮਝੌਤਾ ਮੰਨ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਮਾਹਿਰਾਂ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਨਾਲ ਦੋਵੇਂ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਵਪਾਰ, ਨਿਵੇਸ਼ ਅਤੇ ਉਦਯੋਗਿਕ ਸਹਿਯੋਗ ਨੂੰ ਨਵੀਂ ਰਫ਼ਤਾਰ ਮਿਲੇਗੀ।
