Last Updated :
11 July 2026, 03:29 PM IST
Courtesy: Credit: OpenAI
ਧਾਰਮਿਕ ਗ੍ਰੰਥ ਬ੍ਰਹਮਵੈਵਰਤ ਪੁਰਾਣ ਦੇ ਬ੍ਰਹਮਖੰਡ ਵਿੱਚ ਵਰਣਨ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਕਿ ਭਗਵਾਨ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੀ ਰਚਨਾ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕਾਨਪੁਰ ਤੋਂ ਲਗਭਗ 20 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ ਸਥਿਤ ਬਿਠੂਰ ਦੇ ਬ੍ਰਹਮਾਵਰਤ ਘਾਟ ਤੋਂ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਇਸ ਕਾਰਨ ਇਹ ਸਥਾਨ ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਮਹੱਤਵ ਰੱਖਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਹਰ ਸਾਲ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਇੱਥੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨ ਪਹੁੰਚਦੇ ਹਨ।
ਮਾਨਤਾ ਹੈ ਕਿ ਬ੍ਰਹਮਾਵਰਤ ਘਾਟ 'ਤੇ ਮੌਜੂਦ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਥਾਂ ਨੂੰ "ਬ੍ਰਹਮ ਖੂੰਟੀ" ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਇੱਕ ਉੱਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹਿੱਸਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਛੇਦ ਵੀ ਹੈ। ਧਾਰਮਿਕ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਇਸ ਨੂੰ ਧਰਤੀ ਦੀ ਨਾਭੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਜੀਵਨ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਨਾਭੀ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵੀ ਇਸੇ ਕੇਂਦਰ ਤੋਂ ਹੋਈ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਪੌਰਾਣਿਕ ਕਥਾਵਾਂ ਅਨੁਸਾਰ, ਭਗਵਾਨ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੀ ਰਚਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇਸੇ ਸਥਾਨ 'ਤੇ 99 ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਯੱਗ ਕੀਤੇ ਸਨ। ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਸਮੇਂ ਗੰਗਾ ਨਦੀ ਦੇ ਕੰਢੇ ਸਥਿਤ ਇਹ ਥਾਂ ਬ੍ਰਹਮਾਵਰਤ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ, ਜੋ ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਾਲ ਬਦਲ ਕੇ ਬਿਠੂਰ ਬਣ ਗਈ।
ਬ੍ਰਹਮਾਵਰਤ ਘਾਟ 'ਤੇ ਇੱਕ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਸ਼ਿਲਾ ਮੌਜੂਦ ਹੈ, ਜਿਸ 'ਤੇ ਵੱਡੇ-ਵੱਡੇ ਪੈਰਾਂ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਭਗਵਾਨ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਚਰਨ ਚਿੰਨ੍ਹ ਮੰਨਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਚਰਨ ਚਿੰਨ੍ਹ ਇਸ ਪਵਿੱਤਰ ਸਥਾਨ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਪਛਾਣ ਬਣੇ ਹੋਏ ਹਨ।
ਧਾਰਮਿਕ ਮਾਨਤਾਵਾਂ ਅਨੁਸਾਰ, ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੀ ਰਚਨਾ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮਨੁੱਖ ਜਾਤੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਲਈ ਭਗਵਾਨ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਇਸੇ ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਮਨੁ ਅਤੇ ਸ਼ਤਰੂਪਾ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਧਰਤੀ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਪੁਰਸ਼ ਅਤੇ ਪਹਿਲੀ ਇਸਤਰੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਕਾਰਨ ਇਹ ਸਥਾਨ ਮਨੁੱਖੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਨਾਲ ਵੀ ਜੋੜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਬ੍ਰਹਮਾਵਰਤ ਘਾਟ ਧਾਰਮਿਕ, ਇਤਿਹਾਸਕ ਅਤੇ ਪੌਰਾਣਿਕ ਮਹੱਤਵ ਕਰਕੇ ਦੇਸ਼ ਭਰ ਦੇ ਸ਼ਰਧਾਲੂਆਂ ਲਈ ਖਿੱਚ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਹੈ। ਗੰਗਾ ਸਨਾਨ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਲੋਕ ਇੱਥੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਖੁਸ਼ਹਾਲੀ ਤੇ ਸੁਖ-ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਲਈ ਅਰਦਾਸ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਕਈ ਧਾਰਮਿਕ ਸਮਾਗਮਾਂ ਦੌਰਾਨ ਵੀ ਇੱਥੇ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਭਗਤ ਇਕੱਠੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਬਿਠੂਰ ਦਾ ਬ੍ਰਹਮਾਵਰਤ ਘਾਟ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਧਾਰਮਿਕ ਸਥਾਨ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਹਿੰਦੂ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਅਤੇ ਪੁਰਾਣਾਂ ਵਿੱਚ ਵਰਣਿਤ ਇਤਿਹਾਸ ਨਾਲ ਵੀ ਡੂੰਘਾ ਨਾਤਾ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ, ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਯੱਗ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਦੇ ਚਰਨ ਚਿੰਨ੍ਹ ਅਤੇ ਮਨੁ-ਸ਼ਤਰੂਪਾ ਦੀ ਕਥਾ ਇਸ ਸਥਾਨ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਆਧਿਆਤਮਿਕ ਮਹੱਤਵ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਇਹ ਅੱਜ ਵੀ ਕਰੋੜਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਅਟੁੱਟ ਆਸਥਾ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
