Last Updated :
11 July 2026, 03:37 PM IST
Courtesy: Credit: OpenAI
ਨਿਊਰੋਲੋਜੀ ਮਾਹਿਰਾਂ ਮੁਤਾਬਕ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਸਿਰਦਰਦ 'ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਹੈਡੇਕ' ਦੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਟੈਂਸ਼ਨ ਹੈਡੇਕ, ਮਾਈਗ੍ਰੇਨ ਜਾਂ ਕਲੱਸਟਰ ਹੈਡੇਕ। ਅਜਿਹੇ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਡਾਕਟਰ ਮਰੀਜ਼ ਦੇ ਲੱਛਣਾਂ, ਮੈਡੀਕਲ ਇਤਿਹਾਸ ਅਤੇ ਸਰੀਰਕ ਜਾਂਚ ਦੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ ਇਲਾਜ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਹਾਲਾਤਾਂ ਵਿੱਚ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ MRI ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ ਪੈਂਦੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਦਿਮਾਗ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਗੰਭੀਰ ਸਮੱਸਿਆ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਘੱਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
MRI (Magnetic Resonance Imaging) ਇੱਕ ਆਧੁਨਿਕ ਜਾਂਚ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਚੁੰਬਕੀ ਤਰੰਗਾਂ ਅਤੇ ਰੇਡੀਓ ਵੇਵਜ਼ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ ਦਿਮਾਗ ਅਤੇ ਉਸ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਤ ਅੰਗਾਂ ਦੀ ਵਿਸਥਾਰਪੂਰਵਕ ਤਸਵੀਰ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਜਾਂਚ ਵਿੱਚ ਐਕਸ-ਰੇ ਵਾਂਗ ਰੇਡੀਏਸ਼ਨ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ। ਜੇ ਡਾਕਟਰ ਨੂੰ ਸ਼ੱਕ ਹੋਵੇ ਕਿ ਸਿਰਦਰਦ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਕੋਈ ਗੰਭੀਰ ਕਾਰਨ ਹੈ, ਤਾਂ MRI ਰਾਹੀਂ ਉਸ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ।
ਜੇਕਰ ਅਚਾਨਕ ਬਹੁਤ ਤੇਜ਼ ਸਿਰਦਰਦ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਜਾਵੇ ਜਾਂ ਕੁਝ ਹੀ ਮਿੰਟਾਂ ਵਿੱਚ ਅਸਹਿਣਯੋਗ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਇਹ ਚਿੰਤਾ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਜੇ ਸਿਰਦਰਦ ਦੇ ਨਾਲ ਬੁਖ਼ਾਰ, ਦੌਰੇ, ਬੇਹੋਸ਼ੀ, ਸਰੀਰ ਦੇ ਕਿਸੇ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਕਮਜ਼ੋਰੀ, ਬੋਲਣ ਵਿੱਚ ਦਿੱਕਤ ਜਾਂ ਨਜ਼ਰ ਧੁੰਦਲੀ ਹੋਣ ਵਰਗੇ ਲੱਛਣ ਹੋਣ, ਤਾਂ ਡਾਕਟਰ MRI ਕਰਵਾਉਣ ਦੀ ਸਲਾਹ ਦੇ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਅਜਿਹੇ ਸੰਕੇਤ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮੈਡੀਕਲ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ "ਰੇਡ ਫਲੈਗ" ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਜੇ ਕਿਸੇ ਵਿਅਕਤੀ ਦਾ ਸਿਰਦਰਦ ਲਗਾਤਾਰ ਵਧ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ, ਦਵਾਈਆਂ ਨਾਲ ਠੀਕ ਨਾ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਉਸ ਦੇ ਸਿਰਦਰਦ ਦਾ ਪੈਟਰਨ ਅਚਾਨਕ ਬਦਲ ਗਿਆ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਹੋਰ ਜਾਂਚ ਦੀ ਲੋੜ ਪੈ ਸਕਦੀ ਹੈ। 50 ਸਾਲ ਤੋਂ ਵੱਧ ਉਮਰ ਦੇ ਵਿਅਕਤੀ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਹੋਇਆ ਸਿਰਦਰਦ, ਸਿਰ ਦੀ ਸੱਟ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਦਰਦ ਜਾਂ ਕੈਂਸਰ ਅਤੇ ਕਮਜ਼ੋਰ ਇਮਿਊਨ ਸਿਸਟਮ ਵਾਲੇ ਮਰੀਜ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ MRI ਦੀ ਸਿਫ਼ਾਰਸ਼ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ।
ਬੱਚਿਆਂ ਵਿੱਚ ਜੇ ਸਿਰਦਰਦ ਦੇ ਨਾਲ ਨਿਊਰੋਲੋਜੀਕਲ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ, ਵਿਕਾਸ ਵਿੱਚ ਰੁਕਾਵਟ ਜਾਂ ਡਾਕਟਰੀ ਜਾਂਚ ਦੌਰਾਨ ਕੋਈ ਅਸਧਾਰਨ ਗੱਲ ਸਾਹਮਣੇ ਆਵੇ, ਤਾਂ MRI ਕਰਵਾਉਣ ਦੀ ਸਲਾਹ ਦਿੱਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਲ ਸੰਭਾਵਿਤ ਗੰਭੀਰ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਦਾ ਸਮੇਂ ਸਿਰ ਪਤਾ ਲਗਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਮਾਹਿਰਾਂ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਹਰ ਸਿਰਦਰਦ 'ਤੇ MRI ਕਰਵਾਉਣਾ ਸਹੀ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਗੈਰ-ਜ਼ਰੂਰੀ ਜਾਂਚਾਂ ਨਾਲ ਇਲਾਜ ਦਾ ਖ਼ਰਚ ਵੱਧਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕਈ ਵਾਰ ਅਜਿਹੀਆਂ ਛੋਟੀਆਂ-ਮੋਟੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਸਾਹਮਣੇ ਆ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਮਰੀਜ਼ ਬੇਵਜ੍ਹਾ ਘਬਰਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ MRI ਕਰਵਾਉਣ ਦਾ ਫ਼ੈਸਲਾ ਹਮੇਸ਼ਾ ਡਾਕਟਰ ਦੀ ਸਲਾਹ ਅਤੇ ਕਲੀਨਿਕਲ ਮੁਲਾਂਕਣ ਦੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ ਹੀ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਜੇ ਸਿਰਦਰਦ ਦੇ ਨਾਲ ਬਾਰ-ਬਾਰ ਉਲਟੀਆਂ ਆਉਣ, ਬੇਹੋਸ਼ੀ, ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਕਮਜ਼ੋਰੀ, ਬੋਲਣ ਵਿੱਚ ਦਿੱਕਤ, ਨਜ਼ਰ ਧੁੰਦਲੀ ਹੋਣਾ ਜਾਂ ਸੰਤੁਲਨ ਬਣਾਉਣ ਵਿੱਚ ਮੁਸ਼ਕਲ ਆਉਣ ਲੱਗੇ, ਤਾਂ ਤੁਰੰਤ ਨਿਊਰੋਲੋਜਿਸਟ ਨਾਲ ਸੰਪਰਕ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਸਮੇਂ ਸਿਰ ਸਹੀ ਜਾਂਚ ਅਤੇ ਇਲਾਜ ਨਾਲ ਗੰਭੀਰ ਜਟਿਲਤਾਵਾਂ ਤੋਂ ਬਚਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਦਿਮਾਗ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਦਾ ਇਲਾਜ ਵੀ ਸਮੇਂ 'ਤੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।
