Last Updated :
10 July 2026, 05:19 PM IST
Courtesy: Credit: OpenAI
ਡਾਕਟਰਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਫੋਲੇਟ ਦੀ ਕਮੀ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਵਿਕਸਿਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਲੱਛਣਾਂ ਨੂੰ ਅਕਸਰ ਤਣਾਅ ਜਾਂ ਨੀਂਦ ਦੀ ਕਮੀ ਸਮਝ ਕੇ ਅਣਡਿੱਠਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਕਮੀ ਹੋਣ 'ਤੇ ਲਗਾਤਾਰ ਥਕਾਵਟ, ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਊਰਜਾ ਦੀ ਘਾਟ, ਧਿਆਨ ਕੇਂਦਰਿਤ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮੁਸ਼ਕਲ, ਚਿੜਚਿੜਾਪਣ ਅਤੇ ਮਾਨਸਿਕ ਸੁਸਤੀ ਮਹਿਸੂਸ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਕਈ ਲੋਕ ਪੂਰੀ ਨੀਂਦ ਲੈਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੀ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਥੱਕਿਆ ਹੋਇਆ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਫੋਲੇਟ ਦੀ ਕਮੀ ਦਾ ਅਸਰ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਮੂੰਹ ਦੀ ਸਿਹਤ 'ਤੇ ਵੀ ਨਜ਼ਰ ਆ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਵਾਰ-ਵਾਰ ਮੂੰਹ ਵਿੱਚ ਛਾਲੇ ਹੋਣਾ, ਜੀਭ ਦਾ ਲਾਲ ਜਾਂ ਚਿਕਣੀ ਹੋ ਜਾਣਾ, ਜੀਭ ਦੇ ਸਿਰੇ 'ਤੇ ਸੋਜ ਆਉਣਾ ਜਾਂ ਮੂੰਹ ਦੇ ਅੰਦਰ ਜਲਣ ਮਹਿਸੂਸ ਹੋਣਾ ਇਸ ਦੇ ਆਮ ਲੱਛਣ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਮਾਹਿਰਾਂ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਮੂੰਹ ਦੇ ਅੰਦਰਲੇ ਟਿਸ਼ੂ ਬਹੁਤ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਬਣਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਫੋਲੇਟ ਬਹੁਤ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਵਿਟਾਮਿਨ B9 ਦੀ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਕਮੀ ਰਹਿਣ ਨਾਲ ਮੇਗਾਲੋਬਲਾਸਟਿਕ ਅਨੀਮੀਆ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ ਲਾਲ ਖੂਨ ਦੇ ਸੈੱਲ ਆਮ ਨਾਲੋਂ ਵੱਡੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸਰੀਰ ਦੇ ਅੰਗਾਂ ਤੱਕ ਲੋੜੀਂਦੀ ਆਕਸੀਜਨ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚਾ ਸਕਦੇ। ਇਸ ਕਾਰਨ ਚੱਕਰ ਆਉਣਾ, ਸਾਹ ਚੜ੍ਹਣਾ, ਸਿਰ ਦਰਦ, ਚਿਹਰੇ 'ਤੇ ਪੀਲਾਪਣ ਅਤੇ ਕਮਜ਼ੋਰੀ ਵਰਗੀਆਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਪੈਦਾ ਹੋ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਜੇ ਇਸ ਦਾ ਸਮੇਂ ਸਿਰ ਇਲਾਜ ਨਾ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਇਹ ਸਿਹਤ ਲਈ ਗੰਭੀਰ ਸਾਬਤ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਫੋਲੇਟ ਦਿਮਾਗੀ ਸਿਹਤ ਲਈ ਵੀ ਬਹੁਤ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਕਮੀ ਨਾਲ ਯਾਦਦਾਸ਼ਤ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਧਿਆਨ ਭਟਕ ਸਕਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਮੂਡ ਵਿੱਚ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਬਦਲਾਅ ਆ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਫੋਲੇਟ ਦੀ ਕਮੀ ਹੋਣ ਨਾਲ ਖੂਨ ਵਿੱਚ ਹੋਮੋਸਿਸਟੀਨ ਦਾ ਪੱਧਰ ਵੱਧ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਦਿਲ ਦੀਆਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਅਤੇ ਖੂਨ ਦੀਆਂ ਨਾੜੀਆਂ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾਉਣ ਦਾ ਜੋਖਮ ਵਧਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਗਰਭ ਅਵਸਥਾ ਦੌਰਾਨ ਫੋਲੇਟ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਹੋਰ ਵੀ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਮਾਹਿਰਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਗਰਭ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਹਫ਼ਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਬੱਚੇ ਦੇ ਦਿਮਾਗ ਅਤੇ ਰੀੜ੍ਹ ਦੀ ਹੱਡੀ ਦੇ ਸਹੀ ਵਿਕਾਸ ਲਈ ਫੋਲੇਟ ਦਾ ਯੋਗ ਪੱਧਰ ਬਹੁਤ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਕਮੀ ਨਾਲ ਬੱਚੇ ਵਿੱਚ ਨਿਊਰਲ ਟਿਊਬ ਡਿਫੈਕਟ ਵਰਗੀਆਂ ਜਨਮਜਾਤ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਦਾ ਖਤਰਾ ਵੱਧ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਗਰਭ ਧਾਰਣ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਮਹਿਲਾਵਾਂ ਨੂੰ ਡਾਕਟਰੀ ਸਲਾਹ ਅਨੁਸਾਰ ਫੋਲੇਟ ਲੈਣ ਦੀ ਸਲਾਹ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਫੋਲੇਟ ਦੀ ਕਮੀ ਨੂੰ ਸੰਤੁਲਿਤ ਖੁਰਾਕ ਨਾਲ ਕਾਫ਼ੀ ਹੱਦ ਤੱਕ ਪੂਰਾ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਹਰੀ ਪੱਤੇਦਾਰ ਸਬਜ਼ੀਆਂ ਜਿਵੇਂ ਪਾਲਕ, ਮੇਥੀ ਅਤੇ ਬ੍ਰੋਕਲੀ, ਦਾਲਾਂ, ਰਾਜਮਾ, ਛੋਲੇ, ਖੱਟੇ ਫਲ, ਐਵੋਕਾਡੋ, ਚੁੱਕੰਦਰ, ਐਸਪੈਰਾਗਸ, ਸਾਬਤ ਅਨਾਜ, ਸੁੱਕੇ ਮੇਵੇ ਅਤੇ ਬੀਜਾਂ ਦਾ ਨਿਯਮਿਤ ਸੇਵਨ ਕਰਨਾ ਫਾਇਦੇਮੰਦ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਜੇਕਰ ਉਪਰੋਕਤ ਲੱਛਣ ਲਗਾਤਾਰ ਬਣੇ ਰਹਿਣ ਤਾਂ ਖੁਦ ਦਵਾਈ ਲੈਣ ਦੀ ਬਜਾਏ ਡਾਕਟਰ ਨਾਲ ਸੰਪਰਕ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਡਾਕਟਰ ਲੋੜ ਪੈਣ 'ਤੇ CBC, Serum Folate, Vitamin B12 ਅਤੇ Homocysteine ਵਰਗੀਆਂ ਖੂਨ ਦੀਆਂ ਜਾਂਚਾਂ ਕਰਵਾਉਣ ਦੀ ਸਲਾਹ ਦੇ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਕੁਝ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਡਾਕਟਰੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਹੇਠ ਫੋਲੇਟ ਸਪਲੀਮੈਂਟ ਵੀ ਦਿੱਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਮਾਹਿਰਾਂ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਸਮੇਂ ਸਿਰ ਪਛਾਣ ਅਤੇ ਸਹੀ ਖੁਰਾਕ ਨਾਲ ਫੋਲੇਟ ਦੀ ਕਮੀ ਨੂੰ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਕਾਬੂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।
