Last Updated :
26 August 2026, 01:57 PM IST
ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਇਹ ਧਾਰਨਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਹਫ਼ਤੇ 'ਚ ਪੰਜ ਦਿਨ ਸ਼ਰਾਬ ਨਾ ਪੀਣ ਨਾਲ ਲੀਵਰ ਨੂੰ ਆਰਾਮ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਵੀਕੈਂਡ 'ਤੇ ਸ਼ਰਾਬ ਪੀਣ ਨਾਲ ਕੋਈ ਖ਼ਾਸ ਨੁਕਸਾਨ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਪਰ ਡਾਕਟਰੀ ਮਾਹਰ ਇਸ ਧਾਰਨਾ ਨੂੰ ਖ਼ਾਰਜ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਲੀਵਰ ਨਾ ਤਾਂ ਕੈਲੰਡਰ ਵੇਖਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਘੜੀ। ਇਹ ਇੱਕ ਵਾਰ 'ਚ ਸਰੀਰ 'ਚ ਪਹੁੰਚੀ ਐਲਕੋਹਾਲ ਦੀ ਮਾਤਰਾ 'ਤੇ ਤੁਰੰਤ ਪ੍ਰਤਿਕ੍ਰਿਆ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਵੀਕੈਂਡ 'ਤੇ ਹੀ ਕਿਉਂ ਨਾ ਪੀਤੀ ਗਈ ਹੋਵੇ। ਡਾਕਟਰ ਵਿਨੀਤ ਕੇ. ਗੁਪਤਾ (ਸੀਨੀਅਰ ਡਾਇਰੈਕਟਰ, ਗੈਸਟ੍ਰੋਐਂਟਰੌਲੋਜੀ) ਮੁਤਾਬਕ, ਵੀਕੈਂਡ 'ਤੇ ਥੋੜ੍ਹੇ ਸਮੇਂ 'ਚ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਸ਼ਰਾਬ ਪੀਣ (ਬਿੰਜ ਡ੍ਰਿੰਕਿੰਗ) ਨਾਲ ਲੀਵਰ 'ਤੇ ਓਨਾ ਹੀ ਬੁਰਾ ਅਸਰ ਪੈਂਦਾ ਹੈ, ਜਿੰਨਾ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਪੀਣ ਨਾਲ — ਅਤੇ ਕਈ ਵਾਰ ਤਾਂ ਇਸ ਤੋਂ ਵੀ ਗੰਭੀਰ ਨੁਕਸਾਨ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਸੋਚਦੇ ਹਨ, "ਮੈਂ ਸਿਰਫ਼ ਵੀਕੈਂਡ 'ਤੇ ਹੀ ਪੀਂਦਾ ਹਾਂ, ਇਸ ਲਈ ਲੀਵਰ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਨਹੀਂ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ।" ਪਰ ਡਾਕਟਰ ਇਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ਖ਼ਤਰਨਾਕ ਭੁਲੇਖਾ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਲੀਵਰ ਇਸ ਗੱਲ 'ਤੇ ਧਿਆਨ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦਾ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਹਫ਼ਤੇ ਦੇ ਕਿਹੜੇ ਦਿਨ ਸ਼ਰਾਬ ਪੀ ਰਹੇ ਹੋ, ਸਗੋਂ ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਖੂਨ 'ਚ ਐਲਕੋਹਾਲ ਦੀ ਮੌਜੂਦਾ ਮਾਤਰਾ 'ਤੇ ਰਿਐਕਟ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਵੀਕੈਂਡ 'ਤੇ ਥੋੜ੍ਹੇ ਘੰਟਿਆਂ 'ਚ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਸ਼ਰਾਬ ਪੀਣ ਨਾਲ ਲੀਵਰ 'ਤੇ ਇੰਨਾ ਦਬਾਅ ਪੈ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸ 'ਚ ਸੋਜ਼ਸ਼ (ਇਨਫਲਾਮੇਸ਼ਨ), ਚਰਬੀ ਜਮ੍ਹਾਂ ਹੋਣ ਅਤੇ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ 'ਚ ਦਾਗ (ਸਕਾਰਿੰਗ) ਪੈਣ ਦਾ ਖ਼ਤਰਾ ਪੈਦਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਡਾਕਟਰੀ ਭਾਸ਼ਾ 'ਚ ਥੋੜ੍ਹੇ ਸਮੇਂ 'ਚ 4-5 ਪੈੱਗ ਜਾਂ ਇਸ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸ਼ਰਾਬ ਪੀਣ ਨੂੰ 'ਬਿੰਜ ਡ੍ਰਿੰਕਿੰਗ' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਲੀਵਰ ਲਈ ਬਹੁਤ ਖ਼ਤਰਨਾਕ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਸ ਕੋਲ ਇੰਨੀ ਜ਼ਿਆਦਾ ਮਾਤਰਾ 'ਚ ਐਲਕੋਹਾਲ ਨੂੰ ਤੋੜਨ ਲਈ ਕਾਫ਼ੀ ਸਮਾਂ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਇਸ ਨਾਲ ਲੀਵਰ ਦੇ ਸੈੱਲਾਂ 'ਤੇ ਬਹੁਤ ਦਬਾਅ ਪੈਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਫੈਟੀ ਲੀਵਰ, ਲੀਵਰ 'ਚ ਸੋਜ਼ਸ਼ ਅਤੇ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ 'ਚ ਸਿਰੋਸਿਸ (ਲੀਵਰ ਖਰਾਬ ਹੋਣ) ਦੀ ਬੀਮਾਰੀ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਖ਼ਾਸ ਗੱਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਨੁਕਸਾਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ 'ਚ ਵੀ ਬਰਾਬਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਬਾਕੀ ਹਫ਼ਤੇ ਬਿਲਕੁਲ ਸ਼ਰਾਬ ਨਹੀਂ ਪੀਂਦੇ।
ਇਹ ਸੱਚ ਹੈ ਕਿ ਲੀਵਰ ਸਰੀਰ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਮਜ਼ਬੂਤ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਠੀਕ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਅੰਗ ਹੈ, ਪਰ ਇਸ ਦਾ ਇਹ ਮਤਲਬ ਨਹੀਂ ਕਿ ਉਹ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਨੁਕਸਾਨ ਦੇ ਬੇਅੰਤ ਸ਼ਰਾਬ ਬਰਦਾਸ਼ਤ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਮੋਟਾਪਾ, ਸ਼ੂਗਰ, ਜਾਂ ਫੈਟੀ ਲੀਵਰ ਦੀ ਸਮੱਸਿਆ ਹੈ, ਤਾਂ ਵੀਕੈਂਡ ਡ੍ਰਿੰਕਿੰਗ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਿਹਤ 'ਚ ਵਾਧੂ ਗਿਰਾਵਟ ਲਿਆ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਡਾਕਟਰਾਂ ਅਨੁਸਾਰ, ਲੀਵਰ ਦਾ ਨੁਕਸਾਨ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਪੜਾਅ 'ਚ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਲੱਛਣ ਰਹਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਯਾਨੀ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਉਦੋਂ ਤੱਕ ਕੋਈ ਲੱਛਣ ਮਹਿਸੂਸ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਬਹੁਤ ਦੇਰ ਨਾ ਹੋ ਜਾਵੇ।
ਡਾਕਟਰ ਇਸ ਗੱਲ 'ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਸ਼ਰਾਬ ਪੀਣ ਦਾ ਖ਼ਤਰਾ ਸਿਰਫ਼ ਉਸ ਦੀ ਮਾਤਰਾ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਨਾ ਕਿ ਉਸ ਦੇ ਦਿਨਾਂ 'ਤੇ। ਉਹ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਲੀਵਰ ਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰੱਖਣ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ — ਹਰ ਵਾਰ ਸ਼ਰਾਬ ਦੀ ਮਾਤਰਾ ਨੂੰ ਘੱਟ ਤੋਂ ਘੱਟ ਰੱਖਣਾ, ਵਾਰ-ਵਾਰ ਪਾਣੀ ਪੀਣਾ, ਸੰਤੁਲਿਤ ਖੁਰਾਕ ਅਤੇ ਸਿਹਤ ਦੀ ਨਿਯਮਤ ਜਾਂਚ। ਜੇਕਰ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਅਚਾਨਕ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਥਕਾਵਟ, ਪੇਟ ਦਰਦ, ਭਾਰ ਘਟਣਾ, ਜਾਂ ਲੀਵਰ ਫੰਕਸ਼ਨ ਟੈਸਟ 'ਚ ਕੋਈ ਅਸਧਾਰਨਤਾ ਆਵੇ, ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਤੁਰੰਤ ਡਾਕਟਰ ਨੂੰ ਮਿਲਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਾਰੇ ਖ਼ਤਰਿਆਂ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਇੱਕ ਸਕਾਰਾਤਮਕ ਪੱਖ ਇਹ ਵੀ ਹੈ ਕਿ ਨਵੀਂ ਪੀੜ੍ਹੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਰਾਬ ਪ੍ਰਤੀ ਰਵੱਈਆ ਬਦਲ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਪਿਛਲੀਆਂ ਪੀੜ੍ਹੀਆਂ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਨੌਜਵਾਨ ਹੁਣ ਸ਼ਰਾਬ ਨੂੰ ਸਿਹਤ ਲਈ ਖ਼ਤਰੇ ਵਜੋਂ ਦੇਖਣ ਲੱਗੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇਸ ਤੋਂ ਦੂਰ ਰਹਿਣ ਨੂੰ ਤਰਜੀਹ ਦੇ ਰਹੇ ਹਨ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਡਾਕਟਰਾਂ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਰੁਝਾਨ ਭਾਵੇਂ ਕੋਈ ਵੀ ਹੋਵੇ, ਮੈਡੀਕਲ ਸਾਇੰਸ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤ ਨਹੀਂ ਬਦਲਣਗੇ — ਲੀਵਰ ਸਿਰਫ਼ ਐਲਕੋਹਾਲ ਦੀ ਮਾਤਰਾ 'ਤੇ ਪ੍ਰਤਿਕ੍ਰਿਆ ਕਰੇਗਾ, ਨਾ ਕਿ ਪੀਣ ਦੇ ਪੈਟਰਨ 'ਤੇ। ਲੀਵਰ ਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰੱਖਣ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਤਰੀਕਾ ਹੈ ਕਿ ਸ਼ਰਾਬ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤਿਆਗ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ, ਜਾਂ ਘੱਟ ਤੋਂ ਘੱਟ ਇਸ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸੀਮਤ ਅਤੇ ਸੰਜਮ ਨਾਲ ਪੀਤਾ ਜਾਵੇ।
