Last Updated :
23 June 2026, 04:08 PM IST
Courtesy: Credit: OpenAI
ਧਾਰਮਿਕ ਮਾਨਤਾਵਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਭਗਵਾਨ ਜਗੰਨਾਥ ਨੂੰ ‘ਪਤਿਤ ਪਾਵਨ’ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਭਲਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਭਗਵਾਨ। ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਪੁਰਾਣੇ ਸਮਿਆਂ ਵਿੱਚ ਹਰ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਮੰਦਰ ਦੇ ਗਰਭ ਗ੍ਰਹਿ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਣ ਦੀ ਆਗਿਆ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ ਸੀ। ਇਸ ਲਈ ਭਗਵਾਨ ਖੁਦ ਮੰਦਰ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਆ ਕੇ ਹਰ ਵਰਗ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਦਰਸ਼ਨ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।
ਰਥ ਯਾਤਰਾ ਨੂੰ ਸਮਾਜਿਕ ਬਰਾਬਰੀ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਵੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਜਾਤ, ਧਰਮ ਜਾਂ ਸਮਾਜਿਕ ਦਰਜੇ ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਉੱਠ ਕੇ ਹਰ ਵਿਅਕਤੀ ਭਗਵਾਨ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਪਰੰਪਰਾ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਏਕਤਾ ਅਤੇ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦਾ ਸੰਦੇਸ਼ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।
ਧਾਰਮਿਕ ਕੈਲੰਡਰ ਅਨੁਸਾਰ ਸਾਲ 2026 ਵਿੱਚ ਭਗਵਾਨ ਜਗੰਨਾਥ ਦੀ ਵਿਸ਼ਵ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਰਥ ਯਾਤਰਾ 16 ਜੁਲਾਈ, ਵੀਰਵਾਰ ਨੂੰ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਵੇਗੀ। ਇਹ ਮਹਾਂਉਤਸਵ 24 ਜੁਲਾਈ 2026 ਤੱਕ ਚੱਲੇਗਾ, ਜਿਸ ਦੌਰਾਨ ਲੱਖਾਂ ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਪੁਰੀ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਇਸ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣਨਗੇ।
ਰਥ ਯਾਤਰਾ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਪੌਰਾਣਿਕ ਕਥਾ ਵੀ ਹੈ। ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਭਗਵਾਨ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੀ ਭੈਣ ਸੁਭਦਰਾ ਨੇ ਇੱਕ ਵਾਰ ਪੁਰੀ ਨਗਰੀ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਜਤਾਈ ਸੀ। ਆਪਣੀ ਭੈਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਕਰਨ ਲਈ ਭਗਵਾਨ ਜਗੰਨਾਥ ਅਤੇ ਬਲਭਦਰ ਉਸ ਨੂੰ ਰਥ ਵਿੱਚ ਬਿਠਾ ਕੇ ਨਗਰ ਭ੍ਰਮਣ ਲਈ ਨਿਕਲੇ ਸਨ।
ਇਸ ਕਥਾ ਨੂੰ ਭੈਣ-ਭਰਾ ਦੇ ਪਿਆਰ ਅਤੇ ਪਰਿਵਾਰਕ ਸਨੇਹ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਵੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹਰ ਸਾਲ ਨਿਕਲਣ ਵਾਲੀ ਰਥ ਯਾਤਰਾ ਉਸੇ ਘਟਨਾ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਮਨਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਨਾਲ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਪਰਿਵਾਰਕ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਦੀ ਮਹੱਤਤਾ ਦਾ ਸੰਦੇਸ਼ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।
ਰਥ ਯਾਤਰਾ ਦੌਰਾਨ ਭਗਵਾਨ ਜਗੰਨਾਥ, ਬਲਭਦਰ ਅਤੇ ਦੇਵੀ ਸੁਭਦਰਾ ਆਪਣੇ ਸ਼੍ਰੀ ਮੰਦਰ ਤੋਂ ਨਿਕਲ ਕੇ ਗੁੰਡੀਚਾ ਮੰਦਰ ਪਹੁੰਚਦੇ ਹਨ। ਧਾਰਮਿਕ ਮਾਨਤਾਵਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਇਸ ਮੰਦਰ ਨੂੰ ਭਗਵਾਨ ਦੀ ਮਾਸੀ ਦਾ ਘਰ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਕੁਝ ਦਿਨ ਵਿਸ਼ਰਾਮ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਗੁੰਡੀਚਾ ਮੰਦਰ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਭਗਵਾਨ ਜਗੰਨਾਥ, ਬਲਭਦਰ ਅਤੇ ਸੁਭਦਰਾ ਬਹੁਦਾ ਯਾਤਰਾ ਰਾਹੀਂ ਮੁੜ ਸ਼੍ਰੀ ਮੰਦਰ ਵਾਪਸ ਪਰਤਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਵਾਪਸੀ ਯਾਤਰਾ ਨੂੰ ਵੀ ਉਤਨੀ ਹੀ ਸ਼ਰਧਾ ਅਤੇ ਉਤਸ਼ਾਹ ਨਾਲ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸ਼ਰਧਾਲੂਆਂ ਦਾ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਹੈ ਕਿ ਰਥ ਯਾਤਰਾ ਦੌਰਾਨ ਭਗਵਾਨ ਜਗੰਨਾਥ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਜੀਵਨ ਦੇ ਦੁੱਖ-ਕਲੇਸ਼ ਦੂਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਪੁੰਨ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸੇ ਕਾਰਨ ਦੇਸ਼-ਵਿਦੇਸ਼ ਤੋਂ ਲੱਖਾਂ ਭਗਤ ਪੁਰੀ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਇਸ ਮਹਾਨ ਆਧਿਆਤਮਿਕ ਉਤਸਵ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣਦੇ ਹਨ।
