Last Updated :
14 August 2026, 08:33 PM IST
Courtesy: Credit: OpenAI
ਭਾਰਤ ਦੀ ਵੱਡੀ ਵਰਕਫੋਰਸ ਇਸ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਵਜ੍ਹਾ ਮੰਨੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਕਰੋੜਾਂ ਲੋਕ ਅਜਿਹੇ ਕੰਮਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਤੁਰੰਤ ਮਸ਼ੀਨਾਂ ਜਾਂ AI ਨਾਲ ਬਦਲਣਾ ਆਸਾਨ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਅਰਥਵਿਵਸਥਾ ਦੇ ਵੱਡੇ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਨਿਰਮਾਣ ਅਤੇ ਰਿਟੇਲ ਵਰਗੇ ਕੰਮ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਅੰਦਾਜ਼ੇ ਮੁਤਾਬਕ ਭਾਰਤ ਦੀ ਲਗਭਗ 40 ਫੀਸਦੀ ਵਰਕਫੋਰਸ ਕਨਸਟਰਕਸ਼ਨ ਅਤੇ ਰਿਟੇਲ ਟ੍ਰੇਡ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ AI ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਇਸ ਵੇਲੇ ਸੀਮਤ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ AI ਕਾਰਨ ਤੁਰੰਤ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ ’ਤੇ ਬੇਰੋਜ਼ਗਾਰੀ ਪੈਦਾ ਹੋਣ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਘੱਟ ਮੰਨੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ।
AI ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪ੍ਰਭਾਵ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੰਮਾਂ ’ਤੇ ਪੈ ਸਕਦਾ ਹੈ ਜੋ ਕੰਪਿਊਟਰ ਅਤੇ ਡਿਜ਼ੀਟਲ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆਵਾਂ ’ਤੇ ਜ਼ਿਆਦਾ ਨਿਰਭਰ ਹਨ। IT, ਕਾਲ ਸੈਂਟਰ ਅਤੇ ਕੁਝ ਹੋਰ ਸਰਵਿਸ ਸੈਕਟਰਾਂ ਵਿੱਚ AI ਕਈ ਕੰਮ ਮਨੁੱਖਾਂ ਨਾਲੋਂ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਕਾਰਨ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਇਨ੍ਹਾਂ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਨੌਕਰੀਆਂ ਦਾ ਰੂਪ ਬਦਲਣ ਦੇ ਨਾਲ ਕੁਝ ਅਹੁਦਿਆਂ ਦੀ ਲੋੜ ਵੀ ਘੱਟ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ।
ਗੋਲਡਮੈਨ ਸੈਕਸ ਦੇ ਅਨੁਮਾਨ ਮੁਤਾਬਕ ਜੇ ਭਾਰਤ AI ਨੂੰ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਅਤੇ ਸਹੀ ਯੋਜਨਾ ਨਾਲ ਅਪਣਾਉਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਇਸ ਤੋਂ ਹੋਣ ਵਾਲਾ ਆਰਥਿਕ ਫਾਇਦਾ ਨੌਕਰੀਆਂ ’ਤੇ ਪੈਣ ਵਾਲੇ ਨੁਕਸਾਨ ਨਾਲੋਂ ਵੱਡਾ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਅਗਲੇ 10 ਸਾਲਾਂ ਦੌਰਾਨ AI ਭਾਰਤ ਦੀ ਕੁੱਲ ਉਤਪਾਦਕਤਾ ਵਿੱਚ ਕਰੀਬ 0.4 ਫੀਸਦੀ ਅੰਕ ਦਾ ਵਾਧਾ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ।
AI ਤੋਂ ਫਾਇਦਾ ਲੈਣ ਵਾਲੇ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਫਾਇਨੈਂਸ, ਹੈਲਥਕੇਅਰ, ਐਜੂਕੇਸ਼ਨ ਅਤੇ ਬਿਜ਼ਨਸ ਸਰਵਿਸਿਜ਼ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ AI ਡਾਟਾ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ, ਰਿਸਰਚ, ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਅਤੇ ਕਈ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਦੇ ਕੰਮ ਤੇਜ਼ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਲ ਕਰਮਚਾਰੀਆਂ ਦੀ ਉਤਪਾਦਕਤਾ ਵਧਣ ਦੀ ਉਮੀਦ ਹੈ।
ਰਿਪੋਰਟ ਮੁਤਾਬਕ ਪੋਸਟਲ ਅਤੇ ਟੈਲੀਕਾਮ ਸਰਵਿਸਿਜ਼ ਵਿੱਚ ਵੀ AI ਅਤੇ ਆਟੋਮੇਸ਼ਨ ਦਾ ਅਸਰ ਦੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ IT ਅਤੇ ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਕਾਲ ਸੈਂਟਰ ਵਾਲੀਆਂ ਨੌਕਰੀਆਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਹਨ ਜਿੱਥੇ ਮਨੁੱਖੀ ਕੰਮ ਦੀ ਥਾਂ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਲੈਣ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੈ।
ਗੋਲਡਮੈਨ ਸੈਕਸ ਦੇ ਅਰਥਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸ਼ਾਂਤਨੂ ਸੇਨਗੁਪਤਾ ਮੁਤਾਬਕ ਭਾਰਤ ਦੀ ਅਰਥਵਿਵਸਥਾ ਨੇ ਕਈ ਚੁਣੌਤੀਆਂ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਮਜ਼ਬੂਤ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਕੱਚੇ ਤੇਲ ਦੀ ਦਰਾਮਦ ’ਤੇ ਨਿਰਭਰਤਾ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਦੇਸ਼ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵਧ ਰਹੀਆਂ ਵੱਡੀਆਂ ਅਰਥਵਿਵਸਥਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। ਗੱਡੀਆਂ ਦੀ ਰਿਕਾਰਡ ਵਿਕਰੀ, ਵਧਦਾ ਕਰਜ਼ਾ ਅਤੇ GST ਕਲੈਕਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਦੋਹਰੇ ਅੰਕਾਂ ਦੀ ਵਾਧਾ ਦਰ ਘਰੇਲੂ ਮੰਗ ਮਜ਼ਬੂਤ ਹੋਣ ਦਾ ਸੰਕੇਤ ਦੇ ਰਹੇ ਹਨ।
ਸੇਨਗੁਪਤਾ ਦੇ ਮੁਤਾਬਕ RBI ਦਸੰਬਰ ਤੋਂ ਵਿਆਜ ਦਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਮਹਿੰਗਾਈ ਦੀ ਰਫ਼ਤਾਰ ’ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਇਹ ਕਦਮ ਫਰਵਰੀ ਜਾਂ ਅਪ੍ਰੈਲ ਤੱਕ ਵੀ ਟਲ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ ਵਿਆਜ ਦਰਾਂ ਵਧਾਉਣ ਦਾ ਇਹ ਦੌਰ ਬਹੁਤ ਸੀਮਤ ਰਹਿਣ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਹੈ।
