Last Updated :
16 June 2026, 01:22 PM IST
Courtesy: Credit: OpenAI
ਇੱਕ ਸਮਾਂ ਸੀ ਜਦੋਂ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਮਨੋਰੰਜਨ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸਾਧਨ ਦੂਰਦਰਸ਼ਨ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਸਾਰੇ ਮੈਂਬਰ ਇਕੱਠੇ ਬੈਠ ਕੇ ‘ਰਾਮਾਇਣ’ ਅਤੇ ‘ਮਹਾਭਾਰਤ’ ਵਰਗੇ ਧਾਰਮਿਕ ਸੀਰੀਅਲ ਦੇਖਦੇ ਸਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਸੀਰੀਅਲਾਂ ਦੇ ਯੁੱਧ ਵਾਲੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਨੂੰ ਖ਼ਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪਸੰਦ ਆਉਂਦੇ ਸਨ। ਤੀਰਾਂ ਦਾ ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਟਕਰਾਉਣਾ, ਦਿਵਿਆ ਅਸਤ੍ਰਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਣਾ ਅਤੇ ਅਲੌਕਿਕ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਦੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਉਸ ਸਮੇਂ ਕਿਸੇ ਚਮਤਕਾਰ ਤੋਂ ਘੱਟ ਨਹੀਂ ਲੱਗਦੇ ਸਨ। ਦਰਸ਼ਕ ਅਕਸਰ ਸੋਚਦੇ ਸਨ ਕਿ ਇਹ ਸਭ ਕਿਵੇਂ ਸੰਭਵ ਹੋਇਆ ਹੋਵੇਗਾ। ਅੱਜ ਵੀ ਉਹ ਸੀਨ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਤਾਜ਼ਾ ਹਨ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੀ ਤਕਨੀਕੀ ਸੀਮਾਵਾਂ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਨਿਰਮਾਤਾਵਾਂ ਨੇ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਇਹੀ ਕਾਰਨ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਸੀਰੀਅਲ ਅੱਜ ਵੀ ਲੋਕਪ੍ਰਿਯ ਹਨ।
ਉਸ ਦੌਰ ਵਿੱਚ VFX ਜਾਂ CGI ਵਰਗੀ ਆਧੁਨਿਕ ਤਕਨੀਕ ਮੌਜੂਦ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਇਸ ਲਈ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਇੱਕ ਖਾਸ ਤਰੀਕੇ ‘ਮਲਟੀਪਲ ਐਕਸਪੋਜ਼ਰ’ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਇਸ ਤਕਨੀਕ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਹੀ ਫਿਲਮ ਰੀਲ 'ਤੇ ਕਈ ਵਾਰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਰਿਕਾਰਡ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। ਇਸ ਨਾਲ ਕਈ ਤਸਵੀਰਾਂ ਇੱਕੋ ਫਰੇਮ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੀਆਂ ਸਨ। ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਜਾਦੂਈ ਲੱਗਦੇ ਸਨ, ਜਦਕਿ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਇਹ ਕੈਮਰਾ ਤਕਨੀਕ ਦਾ ਕਮਾਲ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਇਸ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਲਈ ਬਹੁਤ ਧੀਰਜ ਅਤੇ ਸਹੀ ਯੋਜਨਾ ਦੀ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ ਸੀ। ਹਰ ਫਰੇਮ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਗਲਤੀ ਦੀ ਕੋਈ ਗੁੰਜਾਇਸ਼ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ ਸੀ। ਇਸ ਲਈ ਟੀਮ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਮਿਹਨਤ ਕਰਨੀ ਪੈਂਦੀ ਸੀ।
ਜਦੋਂ ਯੋਧੇ ਅਸਤ੍ਰ ਜਾਂ ਤੀਰ ਛੱਡਦੇ ਹੋਏ ਦਿਖਾਏ ਜਾਂਦੇ ਸਨ, ਤਾਂ ਉਸ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਵੀ ਇੱਕ ਖਾਸ ਤਰੀਕਾ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਅਸਮਾਨ ਜਾਂ ਬੱਦਲਾਂ ਦੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਰਿਕਾਰਡ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹਥਿਆਰਾਂ ਨੂੰ ਵੱਖਰੇ ਪਿਛੋਕੜ 'ਤੇ ਫਿਲਮਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਫਿਰ ਉਹ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਉਸੇ ਫਿਲਮ ਰੀਲ 'ਤੇ ਜੋੜ ਦਿੱਤੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਨੂੰ ਲੱਗਦਾ ਸੀ ਕਿ ਹਥਿਆਰ ਅਸਮਾਨ ਵਿੱਚ ਉੱਡ ਰਹੇ ਹਨ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਹਥਿਆਰ ਆਪਣੀ ਥਾਂ 'ਤੇ ਹੀ ਰਿਕਾਰਡ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। ਬੱਦਲਾਂ ਦੀ ਗਤੀ ਕਾਰਨ ਉੱਡਣ ਦਾ ਭਰਮ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਇਹ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਰਚਨਾਤਮਕ ਤਕਨੀਕ ਸੀ। ਇਸ ਨਾਲ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਅਤੇ ਦਿਲਚਸਪ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਸਨ।
ਸਭ ਤੋਂ ਦਿਲਚਸਪ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਉਹ ਹੁੰਦੇ ਸਨ ਜਦੋਂ ਦੋ ਦਿਵਿਆ ਅਸਤ੍ਰ ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਟਕਰਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਦਿਖਾਏ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। ਅਜਿਹੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਕਈ ਲੇਅਰਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਪਹਿਲਾਂ ਇੱਕ ਹਥਿਆਰ ਦਾ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਜੋੜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਫਿਰ ਦੂਜੇ ਦਾ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਧਮਾਕੇ ਜਾਂ ਚਮਕ ਵਰਗੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। ਜਦੋਂ ਇਹ ਸਾਰੇ ਤੱਤ ਇਕੱਠੇ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ ਤਾਂ ਟੱਕਰ ਦਾ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਤਿਆਰ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਇਹ ਕੰਮ ਕਾਫ਼ੀ ਸਮਾਂ ਲੈਂਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਸਾਵਧਾਨੀ ਦੀ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ ਸੀ। ਛੋਟੀ ਜਿਹੀ ਗਲਤੀ ਪੂਰੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਨੂੰ ਖ਼ਰਾਬ ਕਰ ਸਕਦੀ ਸੀ। ਇਸ ਲਈ ਤਕਨੀਕੀ ਟੀਮ ਅਤੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕਾਂ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਬਹੁਤ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੁੰਦੀ ਸੀ। ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਅਨੁਭਵ ਮਿਲਦਾ ਸੀ।
ਆਧੁਨਿਕ ਯੁੱਗ ਵਿੱਚ ਜਿੱਥੇ ਕੰਪਿਊਟਰ ਅਤੇ ਸਾਫਟਵੇਅਰ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ ਕੁਝ ਮਿੰਟਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਜ਼ੂਅਲ ਇਫੈਕਟ ਤਿਆਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉੱਥੇ ਉਸ ਸਮੇਂ ਹਰ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਲਈ ਬਹੁਤ ਮਿਹਨਤ ਕਰਨੀ ਪੈਂਦੀ ਸੀ। ਹਰ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨੂੰ ਕੈਮਰੇ ਅਤੇ ਫਿਲਮ ਰੀਲ ਦੇ ਜ਼ਰੀਏ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਕੋਈ ਡਿਜ਼ਿਟਲ ਐਡੀਟਿੰਗ ਸਹੂਲਤ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਇਸ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਨਿਰਮਾਤਾਵਾਂ ਨੇ ਅਜਿਹੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਬਣਾਏ ਜੋ ਅੱਜ ਵੀ ਯਾਦ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਕਈ ਵਾਰ ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਜਿਹਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਬਣਾਉਣ ਵਿੱਚ ਘੰਟਿਆਂ ਜਾਂ ਦਿਨਾਂ ਦਾ ਸਮਾਂ ਲੱਗ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਇਸ ਲਈ ਪੁਰਾਣੇ ਦੌਰ ਦੇ ਤਕਨੀਕੀ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਦੀ ਕਾਬਲੀਅਤ ਨੂੰ ਅੱਜ ਵੀ ਸਲਾਮ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾਤਮਕਤਾ ਨੇ ਸੀਮਿਤ ਸਾਧਨਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕਮਾਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਇਹੀ ਕਾਰਨ ਹੈ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕੰਮ ਅੱਜ ਵੀ ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
‘ਰਾਮਾਇਣ’ ਅਤੇ ‘ਮਹਾਭਾਰਤ’ ਸਿਰਫ਼ ਟੀਵੀ ਸੀਰੀਅਲ ਨਹੀਂ ਸਨ, ਸਗੋਂ ਇੱਕ ਪੂਰਾ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਅਨੁਭਵ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਪ੍ਰਭਾਵ ਭਾਵੇਂ ਅੱਜ ਦੇ ਮਿਆਰਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਸਧਾਰਨ ਲੱਗ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਉਸ ਸਮੇਂ ਉਹ ਬੇਹੱਦ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਸਨ। ਦਰਸ਼ਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ ਮੰਤਰਮੁਗਧ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। ਇਹ ਸੀਰੀਅਲ ਅੱਜ ਵੀ ਨਵੀਂ ਪੀੜ੍ਹੀ ਵੱਲੋਂ ਦੇਖੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਤਕਨੀਕੀ ਪ੍ਰਯੋਗ ਵੀ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਆਕਰਸ਼ਿਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਪੁਰਾਣੀ ਤਕਨੀਕ ਨਾਲ ਬਣੇ ਇਹ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਅੱਜ ਦੇ ਡਿਜ਼ਿਟਲ ਯੁੱਗ ਵਿੱਚ ਵੀ ਖ਼ਾਸ ਮਹੱਤਵ ਰੱਖਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਸਾਬਤ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਵਧੀਆ ਕਲਪਨਾ ਅਤੇ ਮਿਹਨਤ ਨਾਲ ਹਰ ਯੁੱਗ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਹੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸੀਰੀਅਲਾਂ ਦੀ ਅਸਲੀ ਵਿਰਾਸਤ ਹੈ।
