Last Updated :
24 July 2026, 08:14 PM IST
Courtesy: Credit: OpenAI
ਦਿਨ ਦੌਰਾਨ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਨੀਂਦ ਆਉਣਾ ਜਾਂ ਹਰ ਸਮੇਂ ਝਪਕੀ ਲੈਣ ਦਾ ਮਨ ਕਰਨਾ Excessive Daytime Sleepiness (EDS) ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਆਲਸ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਅਜਿਹੀ ਸਥਿਤੀ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਵਿਅਕਤੀ ਜਾਗਦਾ ਹੋਇਆ ਵੀ ਥੱਕਿਆ ਅਤੇ ਸੁਸਤ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਕਾਰਨ ਧਿਆਨ ਕੇਂਦਰਿਤ ਕਰਨ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਘੱਟ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਕੰਮ ਦੀ ਕਾਰਗੁਜ਼ਾਰੀ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਹਾਦਸਿਆਂ ਦਾ ਖ਼ਤਰਾ ਵੀ ਵੱਧ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਰਾਤ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਜਾਂ ਚੰਗੀ ਨੀਂਦ ਨਾ ਲੈਣਾ ਇਸ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਆਮ ਕਾਰਨ ਹੈ। ਦੇਰ ਰਾਤ ਤੱਕ ਮੋਬਾਈਲ ਜਾਂ ਲੈਪਟਾਪ ਵਰਤਣਾ, ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ਸਕ੍ਰੋਲ ਕਰਨਾ ਜਾਂ ਅਨਿਯਮਿਤ ਸਮੇਂ 'ਤੇ ਸੌਣਾ ਸਰੀਰ ਦੀ ਕੁਦਰਤੀ ਨੀਂਦ ਦੀ ਲਹਿਰ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਤਣਾਅ, ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਥਕਾਵਟ, ਕੁਝ ਦਵਾਈਆਂ ਦੇ ਸਾਈਡ ਇਫੈਕਟ, ਸਲੀਪ ਐਪਨੀਆ ਜਾਂ ਸ਼ੂਗਰ ਵਰਗੀਆਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਵੀ ਦਿਨ ਦੌਰਾਨ ਨੀਂਦ ਆਉਣ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ।
ਚੰਗੀ ਨੀਂਦ ਲਈ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਇੱਕੋ ਸਮੇਂ ਸੌਣ ਅਤੇ ਉੱਠਣ ਦੀ ਆਦਤ ਬਣਾਓ। ਸੌਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਮੋਬਾਈਲ, ਲੈਪਟਾਪ ਜਾਂ ਹੋਰ ਸਕ੍ਰੀਨਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਘੱਟ ਕਰੋ ਅਤੇ ਬੈੱਡਰੂਮ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ, ਠੰਢਾ ਅਤੇ ਹਨੇਰਾ ਰੱਖੋ। ਨਿਯਮਿਤ ਸਲੀਪ ਰੂਟੀਨ ਨਾਲ ਨੀਂਦ ਦੀ ਗੁਣਵੱਤਾ ਸੁਧਰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਦਿਨ ਦੌਰਾਨ ਸੁਸਤੀ ਘੱਟ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ।
ਰਾਤ ਦੇਰ ਤੱਕ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਸਰੀਰ ਦੀ ਬਾਇਲੋਜੀਕਲ ਕਲਾਕ (Circadian Rhythm) ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਲ ਮੇਲਾਟੋਨਿਨ ਹਾਰਮੋਨ ਦਾ ਸੰਤੁਲਨ ਵਿਗੜਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਨੀਂਦ ਦੀ ਗੁਣਵੱਤਾ ਘਟ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਤੁਹਾਡਾ ਸੌਣ ਅਤੇ ਜਾਗਣ ਦਾ ਸਮਾਂ ਨਿਯਮਿਤ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਤਾਂ ਦਿਨ ਦੌਰਾਨ ਥਕਾਵਟ ਅਤੇ ਨੀਂਦ ਮਹਿਸੂਸ ਹੋਣਾ ਆਮ ਗੱਲ ਹੈ।
ਕੁਝ ਐਂਟੀਹਿਸਟਾਮਿਨ, ਐਂਟੀਡਿਪ੍ਰੈੱਸੈਂਟ ਅਤੇ ਦਰਦ ਘਟਾਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਦਵਾਈਆਂ ਸੁਸਤੀ ਅਤੇ ਨੀਂਦ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਦਵਾਈ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਤੁਹਾਨੂੰ ਦਿਨ ਭਰ ਨੀਂਦ ਆਉਣ ਲੱਗੇ, ਤਾਂ ਬਿਨਾਂ ਸਲਾਹ ਦਵਾਈ ਨਾ ਛੱਡੋ, ਸਗੋਂ ਆਪਣੇ ਡਾਕਟਰ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕਰੋ।
ਸੌਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੌਲਾ ਅਤੇ ਮਨਪਸੰਦ ਸੰਗੀਤ ਸੁਣਨ ਨਾਲ ਮਨ ਸ਼ਾਂਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਤਣਾਅ ਘੱਟ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਤੁਸੀਂ ਆਰਾਮਦਾਇਕ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦੇ ਹੋ, ਤਾਂ ਇਸ ਨਾਲ ਨੀਂਦ ਦੀ ਗੁਣਵੱਤਾ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸੁਧਾਰ ਆ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਅਸਰ ਅਗਲੇ ਦਿਨ ਦੀ ਤਾਜ਼ਗੀ 'ਤੇ ਵੀ ਪੈਂਦਾ ਹੈ।
ਜੇਕਰ ਤੁਸੀਂ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਇੱਕੋ ਥਾਂ ਬੈਠ ਕੇ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹੋ, ਤਾਂ ਹਰ ਘੰਟੇ 2 ਤੋਂ 5 ਮਿੰਟ ਲਈ ਉੱਠ ਕੇ ਟਹਿਲੋ ਜਾਂ ਹਲਕੀ ਸਟਰੈਚਿੰਗ ਕਰੋ। ਹਲਕੀ ਸਰੀਰਕ ਗਤੀਵਿਧੀ ਖੂਨ ਦਾ ਸੰਚਾਰ ਵਧਾਉਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਦਿਨ ਦੌਰਾਨ ਆਉਣ ਵਾਲੀ ਸੁਸਤੀ ਨੂੰ ਘੱਟ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ।
ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਨੀਂਦ ਭਜਾਉਣ ਲਈ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਕੌਫੀ ਪੀਂਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਕੈਫੀਨ ਰਾਤ ਦੀ ਨੀਂਦ ਨੂੰ ਖਰਾਬ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼ਰਾਬ ਭਾਵੇਂ ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਲਈ ਨੀਂਦ ਲਿਆਉਂਦੀ ਲੱਗੇ, ਪਰ ਇਹ ਡੂੰਘੀ ਅਤੇ ਆਰਾਮਦਾਇਕ ਨੀਂਦ ਵਿੱਚ ਰੁਕਾਵਟ ਪਾ ਸਕਦੀ ਹੈ।
ਜੇਕਰ ਚੰਗੀ ਨੀਂਦ ਲੈਣ ਅਤੇ ਜੀਵਨਸ਼ੈਲੀ ਵਿੱਚ ਬਦਲਾਅ ਕਰਨ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਵੀ ਦਿਨ ਦੌਰਾਨ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਨੀਂਦ ਆਉਂਦੀ ਰਹੇ, ਤਾਂ ਇਸ ਨੂੰ ਨਜ਼ਰਅੰਦਾਜ਼ ਨਾ ਕਰੋ।
ਲਗਾਤਾਰ ਸੁਸਤੀ ਸਲੀਪ ਐਪਨੀਆ, ਸ਼ੂਗਰ, ਹਾਰਮੋਨਲ ਗੜਬੜ ਜਾਂ ਹੋਰ ਸਿਹਤ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਦਾ ਸੰਕੇਤ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਅਜਿਹੀ ਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ ਡਾਕਟਰ ਦੀ ਸਲਾਹ ਲੈਣਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਦਿਨ ਦੌਰਾਨ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਨੀਂਦ ਆਉਣਾ ਸਿਰਫ਼ ਥਕਾਵਟ ਦਾ ਨਤੀਜਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਇਹ ਖਰਾਬ ਸਲੀਪ ਹਾਈਜੀਨ, ਗਲਤ ਜੀਵਨਸ਼ੈਲੀ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਸਿਹਤ ਸਮੱਸਿਆ ਦਾ ਸੰਕੇਤ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਸਮੇਂ 'ਤੇ ਨੀਂਦ ਲੈਣਾ, ਸਕ੍ਰੀਨ ਟਾਈਮ ਘਟਾਉਣਾ, ਨਿਯਮਿਤ ਕਸਰਤ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਸੰਤੁਲਿਤ ਜੀਵਨਸ਼ੈਲੀ ਅਪਣਾਉਣਾ ਇਸ ਸਮੱਸਿਆ ਤੋਂ ਬਚਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਸਮੱਸਿਆ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਬਣੀ ਰਹੇ, ਤਾਂ ਮਾਹਿਰ ਡਾਕਟਰ ਨਾਲ ਜ਼ਰੂਰ ਸੰਪਰਕ ਕਰੋ।
