Last Updated :
22 July 2026, 11:25 AM IST
Courtesy: Credit: OpenAI
ਇਨਸਾਨ ਦੀ ਸੋਚਣ, ਯਾਦ ਰੱਖਣ, ਬੋਲਣ, ਤੁਰਨ-ਫਿਰਨ ਅਤੇ ਫ਼ੈਸਲੇ ਲੈਣ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਦਿਮਾਗ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਸੇ ਲਈ ਦਿਮਾਗ ਨੂੰ ਸਰੀਰ ਦਾ ਕੰਟਰੋਲ ਸੈਂਟਰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮੈਡੀਕਲ ਜਰਨਲ ਦ ਲੈਂਸੇਟ ਨਿਊਰੋਲੋਜੀ ਅਤੇ ਵਰਲਡ ਫੈਡਰੇਸ਼ਨ ਆਫ਼ ਨਿਊਰੋਲੋਜੀ (WFN) ਅਨੁਸਾਰ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿੱਚ 3.4 ਅਰਬ ਤੋਂ ਵੱਧ ਲੋਕ ਕਿਸੇ ਨਾ ਕਿਸੇ ਨਿਊਰੋਲੋਜੀਕਲ ਬਿਮਾਰੀ ਨਾਲ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹਨ। ਇਹ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਵਿਸ਼ਵ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਅਪੰਗਤਾ (Disability) ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਕਾਰਨ ਬਣਦੀਆਂ ਜਾ ਰਹੀਆਂ ਹਨ।
ਵਰਲਡ ਬ੍ਰੇਨ ਡੇ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵਰਲਡ ਫੈਡਰੇਸ਼ਨ ਆਫ਼ ਨਿਊਰੋਲੋਜੀ (WFN) ਨੇ ਸਾਲ 2014 ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਸਾਲ 2026 ਲਈ ਇਸ ਦਿਵਸ ਦਾ ਥੀਮ "Brain Health: Access for All" ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਸੰਦੇਸ਼ ਹੈ ਕਿ ਦਿਮਾਗ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਦੀ ਜਾਂਚ ਅਤੇ ਇਲਾਜ ਹਰ ਵਿਅਕਤੀ ਦਾ ਹੱਕ ਹੈ, ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਕਿਸੇ ਵੀ ਦੇਸ਼, ਉਮਰ ਜਾਂ ਆਰਥਿਕ ਵਰਗ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਹੋਵੇ।
ਭਾਰਤੀ ਆਯੁਰਵਿਗਿਆਨ ਖੋਜ ਪਰਿਸ਼ਦ (ICMR) ਦੀਆਂ ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਸਟ੍ਰੋਕ, ਸਿਰਦਰਦ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ (Headache Disorders) ਅਤੇ ਮਿਰਗੀ (Epilepsy) ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਲਗਾਤਾਰ ਵੱਧ ਰਹੇ ਹਨ। ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਪੇਂਡੂ ਅਤੇ ਦੂਰ-ਦਰਾਜ਼ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਊਰੋਲੋਜਿਸਟ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸਿਹਤ ਸੇਵਾਵਾਂ ਦੀ ਘਾਟ ਵੀ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਚੁਣੌਤੀ ਹੈ। ਅਜਿਹੇ ਵਿੱਚ ਵਰਲਡ ਬ੍ਰੇਨ ਡੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਜਾਗਰੂਕ ਕਰਨ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਸਿਹਤ ਨੀਤੀਆਂ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਦਾ ਧਿਆਨ ਵੀ ਇਸ ਵੱਲ ਖਿੱਚਦਾ ਹੈ।
ਡਿਜ਼ੀਟਲ ਸੰਸਦ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਅਨੁਸਾਰ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਹਰ 10 ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਬਾਲਗ ਕਿਸੇ ਨਾ ਕਿਸੇ ਮਾਨਸਿਕ ਸਮੱਸਿਆ ਨਾਲ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੈ। ਮਾਹਿਰਾਂ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਦਿਮਾਗ ਦੀ ਸਿਹਤ ਦਾ ਧਿਆਨ ਰੱਖ ਕੇ ਸਟ੍ਰੋਕ, ਡਿਮੈਂਸ਼ੀਆ, ਪਾਰਕਿੰਸਨ ਅਤੇ ਹੋਰ ਮਾਨਸਿਕ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਦੇ ਖ਼ਤਰੇ ਨੂੰ ਕਾਫ਼ੀ ਹੱਦ ਤੱਕ ਘਟਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਸਿਹਤ ਮਾਹਿਰਾਂ ਅਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਖੋਜਾਂ ਮੁਤਾਬਕ ਦਿਮਾਗ ਨੂੰ ਤੰਦਰੁਸਤ ਰੱਖਣ ਲਈ ਕੁਝ ਚੰਗੀਆਂ ਆਦਤਾਂ ਅਪਣਾਉਣੀਆਂ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹਨ।
ਮਾਹਿਰਾਂ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਲੋਕ ਦਿਲ, ਗੁਰਦਿਆਂ ਅਤੇ ਫੇਫੜਿਆਂ ਦੀ ਸਿਹਤ ਦਾ ਧਿਆਨ ਤਾਂ ਰੱਖਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਦਿਮਾਗ ਨੂੰ ਅਕਸਰ ਨਜ਼ਰਅੰਦਾਜ਼ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਜਦਕਿ ਸਿਹਤਮੰਦ ਦਿਮਾਗ ਹੀ ਚੰਗੀ ਯਾਦਦਾਸ਼ਤ, ਸਹੀ ਸੋਚ ਅਤੇ ਫ਼ੈਸਲਾ ਲੈਣ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਦੀ ਨੀਂਹ ਹੈ। ਸਿਹਤਮੰਦ ਜੀਵਨ ਸ਼ੈਲੀ, ਨਿਯਮਿਤ ਜਾਂਚ ਅਤੇ ਸਮੇਂ ਸਿਰ ਇਲਾਜ ਨਾਲ ਡਿਮੈਂਸ਼ੀਆ, ਅਲਜ਼ਾਈਮਰ ਅਤੇ ਹੋਰ ਦਿਮਾਗੀ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਦੇ ਖ਼ਤਰੇ ਨੂੰ ਕਾਫ਼ੀ ਹੱਦ ਤੱਕ ਘਟਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਦਿਮਾਗ ਦੀ ਸੰਭਾਲ ਬੁਢਾਪੇ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਤੋਂ ਹੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
