Last Updated :
19 May 2023, 04:26 PM IST
ਕਿੰਗ ਚਾਰਲਸ ਤੀਜੇ ਦੀ ਤਾਜਪੋਸ਼ੀ ‘ਤੇ ਦੱਖਣੀ ਅਫਰੀਕਾ ਦੇ ਕੁਲੀਨਨ ਹੀਰੇ ਤੋਂ ਕੱਟੇ ਗਏ ਪੱਥਰ ਵੀ ਮੌਜੂਦ ਸਨ ਜੋ ਕਿ ਹੁਣ ਤੱਕ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਰਤਨ-ਗੁਣਵੱਤਾ ਵਾਲਾ ਹੀਰਾ ਹੈ। ਇਸਦਾ ਕੁਲੀਨਨ ਨਾਮ ਉਸ ਮਾਈਨਿੰਗ ਕੰਪਨੀ ਦੇ ਚੇਅਰਮੈਨ ਥਾਮਸ ਕੁਲੀਨਨ ਦੇ ਨਾਮ ਤੇ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਇਸਨੂੰ ਦੱਖਣੀ ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਲੱਭਿਆ ਸੀ। ਇਸਨੂੰ ਟ੍ਰਾਂਸਵਾਲ ਕਲੋਨੀ ਦੀ ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ 1907 ਵਿੱਚ ਰਾਜਾ ਐਡਵਰਡ ਸੱਤਵੇਂ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕਰਨ ਲਈ ਖਰੀਦਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸਨੂੰ ਨੌਂ ਪੱਥਰਾਂ ਵਿੱਚ ਕੱਟਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ 97 ਹੋਰ ਟੁਕੜੇ ਕੀਤੇ ਗਏ।
ਤਾਜਪੋਸ਼ੀ ਨੇ ਦੱਖਣੀ ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਦੁਆਰਾ ਇਹਨਾਂ ਹੀਰਿਆਂ ਦੀ ਵਾਪਸੀ ਲਈ ਨਵੇਂ ਸਿਰੇ ਤੋਂ ਮੰਗ ਨੂੰ ਉਜਾਗਰ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਆਓ ਇਸਦੀ ਵਾਪਸੀ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਬਾਰੇ ਸਮਝੀਏ।
ਤਾਜਪੋਸ਼ੀ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੱਖਣੀ ਅਫਰੀਕਾ ਨੂੰ ਹੀਰਿਆਂ ਦੀ ਵਾਪਸੀ ਦੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਆਰਥਿਕ ਆਜ਼ਾਦੀ ਘੁਲਾਟੀਆਂ ਸਮੇਤ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਤੀਜੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਪਾਰਟੀ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਘਰ ਲਿਆਉਣ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ। ਮੋਥੁਸੀ ਕਮਾਂਗਾ, ਜੋਹਾਨਸਬਰਗ ਦੇ ਵਕੀਲ ਅਤੇ ਕਾਰਕੁਨ ਨੇ ਹੀਰਿਆਂ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਕਰਨ ਲਈ ਇੱਕ ਔਨਲਾਈਨ ਪਟੀਸ਼ਨ ਦਾ ਪ੍ਰਚਾਰ ਕੀਤਾ ਜਿਸ ’ਤੇ ਜਲਦੀ ਹੀ 8,000 ਹਸਤਾਖਰ ਕੀਤੇ ਗਏ।
1907 ਵਿੱਚ ਜਦੋਂ ਲੂਈ ਬੋਥਾ ਟ੍ਰਾਂਸਵਾਲ ਦਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਸੀ, ਦੋ ਬੋਅਰ ਗਣਰਾਜਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਜੋ ਦੱਖਣੀ ਅਫ਼ਰੀਕੀ ਯੁੱਧ 1899-1902 ਵਿੱਚ ਬਰਤਾਨੀਆ ਤੋਂ ਹਾਰ ਗਿਆ ਸੀ, ਪਰ ਜਿਸ ਨੂੰ ਰਾਜ ਵਾਪਸ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਟਰਾਂਸਵਾਲ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਰਾਜੇ ਪ੍ਰਤੀ ਵਫ਼ਾਦਾਰੀ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀਕ ਵਜੋਂ ਐਡਵਰਡ ਸੱਤਵੇਂ ਨੂੰ ਕੁਲੀਨਨ ਹੀਰਾ ਭੇਂਟ ਕੀਤਾ। ਸ਼ਾਇਦ ਇਹ ਸਵੈ-ਸ਼ਾਸਨ ਦੇਣ ਲਈ ਜਾਂ ਦੱਖਣੀ ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਪ੍ਰਤੀ ਬ੍ਰਿਟੇਨ ਦੀ ਸਦਭਾਵਨਾ ਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰੱਖਣ ਲਈ ਸਿਰਫ਼ ਸ਼ੁਕਰਗੁਜ਼ਾਰੀ ਸੀ। ਇਸ ਤਰਾਂ ਕਾਨੂੰਨੀ ਤੌਰ ‘ਤੇ, ਕੁਲੀਨਨ ਹੀਰੇ ਦੱਖਣੀ ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਦੀ ਇੱਕ ਅਗਾਊਂ ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਸਨ, ਨਾ ਕਿ ‘ਲੁਟਿਆ’ ਗਿਆ ਸੀ।
ਹੀਰਿਆਂ ਦਾ ਦੱਖਣੀ ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਦੀ ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਅਧਿਕਾਰਤ ਬੇਨਤੀ ਤੋਂ ਬਿਨ੍ਹਾਂ ਮਿਲਣਾ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਤੋਂ ਬਿਨ੍ਹਾਂ ਲੰਡਨ ’ਤੇ ਕੋਈ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਹੀਂ ਪੈਣਾ। ਭਾਵੇਂ ਕਿ ਹਿਰੇ ਦੀ ਭੇਂਟ ਪਿਛੇ ਅਫਰੀਕੀ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸਲਾਹ ਨਹੀਂ ਸੀ ਅਤੇ ਹੁਣ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਸਰਕਾਰਾਂ ਦੇ ਇਸ ਗੱਲ ‘ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦੇਣ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਹੈ ਕਿ ਕੁਲੀਨਨ ਹੀਰੇ ਚੋਰੀ ਨਹੀਂ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ ਬਲਕਿ ਲੂਈ ਬੋਥਾ ਦੁਆਰਾ ਮੁਫਤ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਸਨ। ਜੇਕਰ ਦੱਖਣੀ ਅਫਰੀਕਾ ਹੀਰੇ ਵਾਪਸ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਦ੍ਰਿੜਤਾ ਨਾਲ ਸੰਘਰਸ਼ ਕਰਨਾ ਪਵੇਗਾ।
