Last Updated :
22 August 2026, 05:42 PM IST
Courtesy: Credit: OpenAI
ਧਾਰਮਿਕ ਗਣਨਾ ਮੁਤਾਬਕ ਸਾਵਣ ਸ਼ੁਕਲ ਪੂਰਨਿਮਾ 27 ਅਗਸਤ ਸਵੇਰੇ ਕਰੀਬ 9:08 ਵਜੇ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਵੇਗੀ ਅਤੇ ਅਗਲੇ ਦਿਨ 28 ਅਗਸਤ ਨੂੰ ਸਵੇਰੇ 9:48 ਵਜੇ ਸਮਾਪਤ ਹੋ ਜਾਵੇਗੀ। ਇਸ ਕਰਕੇ ਰੱਖੜੀ ਬੰਨ੍ਹਣ ਲਈ 28 ਅਗਸਤ ਦੀ ਸਵੇਰ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਮਹੱਤਵ ਮਿਲ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਦਿਨ ਸਵੇਰੇ ਸੂਰਜ ਚੜ੍ਹਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਭਦਰਾ ਵੀ ਖਤਮ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਹੋਵੇਗੀ। ਇਸ ਲਈ ਰੱਖੜੀ ਦੀ ਰਸਮ ਲਈ ਭਦਰਾ ਰੁਕਾਵਟ ਨਹੀਂ ਬਣੇਗੀ। ਇਸ ਵਾਰ ਤਿਉਹਾਰ ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਸਵੇਰ ਦਾ ਸਮਾਂ ਕਾਫੀ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਰਹੇਗਾ। ਜਿਹੜੇ ਲੋਕ ਸ਼ੁਭ ਵੇਲੇ ਵਿੱਚ ਰਸਮ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਤਿਆਰੀ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਪੂਰੀ ਕਰ ਲੈਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਦੇਰ ਨਾਲ ਉੱਠਣ ਕਾਰਨ ਰੱਖੜੀ ਬੰਨ੍ਹਣ ਦਾ ਨਿਰਧਾਰਤ ਸਮਾਂ ਹੱਥੋਂ ਨਿਕਲ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਸਵੇਰੇ ਹੀ ਸਾਰੀਆਂ ਤਿਆਰੀਆਂ ਮੁਕੰਮਲ ਕਰਨਾ ਬਿਹਤਰ ਰਹੇਗਾ।
ਪੰਚਾਂਗ ਅਨੁਸਾਰ 28 ਅਗਸਤ ਨੂੰ ਸਵੇਰੇ 5:57 ਵਜੇ ਤੋਂ 9:48 ਵਜੇ ਤੱਕ ਰੱਖੜੀ ਬੰਨ੍ਹਣ ਦਾ ਸਮਾਂ ਰਹੇਗਾ। ਇਸ ਲਈ ਜਿਹੜੇ ਪਰਿਵਾਰ ਧਾਰਮਿਕ ਮੁਹੂਰਤ ਨੂੰ ਤਰਜੀਹ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਇਸ ਮਿਆਦ ਦੌਰਾਨ ਭਰਾ ਦੀ ਕਲਾਈ ’ਤੇ ਰੱਖੜੀ ਬੰਨ੍ਹ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਦੇਰ ਨਾਲ ਉੱਠਣ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਇਹ ਗੱਲ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਰੱਖਣ ਵਾਲੀ ਹੈ। ਇਸ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਭੈਣਾਂ ਆਪਣੇ ਭਰਾਵਾਂ ਨੂੰ ਰੱਖੜੀ ਬੰਨ੍ਹ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਖੁਸ਼ਹਾਲੀ ਲਈ ਅਰਦਾਸ ਕਰ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਹੋਰ ਮੈਂਬਰ ਵੀ ਇਸ ਪਵਿੱਤਰ ਰਸਮ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਜੇ ਭਰਾ ਜਾਂ ਭੈਣ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਸਮੇਂ ਅਨੁਸਾਰ ਮਿਲਣ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਬਣਾਈ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਸਵੇਰ ਦੇ ਮੁਹੂਰਤ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਰੱਖਦਿਆਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਸਮਾਂ ਤੈਅ ਕਰਨਾ ਸੁਵਿਧਾਜਨਕ ਰਹੇਗਾ।
ਰਸਮ ਲਈ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਥਾਲੀ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਰੱਖੜੀ ਦੇ ਨਾਲ ਰੋਲੀ, ਚੌਲ, ਦੀਵਾ ਅਤੇ ਮਿਠਾਈ ਰੱਖੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਪਰੰਪਰਾ ਮੁਤਾਬਕ ਭੈਣ ਭਰਾ ਨੂੰ ਤਿਲਕ ਲਗਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਅਕਸ਼ਤ ਚੜ੍ਹਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਆਰਤੀ ਕਰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਫਿਰ ਉਸਦੀ ਸੱਜੀ ਕਲਾਈ ’ਤੇ ਰੱਖੜੀ ਬੰਨ੍ਹਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਭਰਾ ਨੂੰ ਮਿਠਾਈ ਖਵਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਥਾਲੀ ਵਿੱਚ ਰੱਖੀ ਹਰ ਚੀਜ਼ ਨੂੰ ਧਾਰਮਿਕ ਪਰੰਪਰਾ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਮਹੱਤਵ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਦੀਵਾ ਸ਼ੁਭਤਾ ਅਤੇ ਰੌਸ਼ਨੀ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਦਕਿ ਰੋਲੀ ਅਤੇ ਚੌਲ ਤਿਲਕ ਦੀ ਰਸਮ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹਨ। ਰੱਖੜੀ ਬੰਨ੍ਹਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਪੂਜਾ ਸਥਾਨ ਨੂੰ ਵੀ ਸਾਫ਼ ਕਰ ਲੈਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਧਾਰਮਿਕ ਮਾਨਤਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਭਰਾ ਨੂੰ ਪੂਰਬ ਜਾਂ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਮੂੰਹ ਕਰਕੇ ਬਿਠਾਉਣ ਨੂੰ ਸ਼ੁਭ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਰਸਮ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਗਣੇਸ਼ ਜੀ, ਭਗਵਾਨ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਲਕਸ਼ਮੀ ਦਾ ਸਿਮਰਨ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਰੱਖੜੀ ਬੰਨ੍ਹਦੇ ਸਮੇਂ ਭਰਾ ਦੀ ਲੰਮੀ ਉਮਰ, ਚੰਗੀ ਸਿਹਤ ਅਤੇ ਖੁਸ਼ਹਾਲ ਜੀਵਨ ਦੀ ਕਾਮਨਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਭਰਾ ਆਪਣੀ ਭੈਣ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਅਤੇ ਸਨਮਾਨ ਦੇ ਨਾਲ ਤੋਹਫ਼ਾ ਦੇ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਤਿਉਹਾਰ ਸਿਰਫ਼ ਰੱਖਿਆ ਦੇ ਵਾਅਦੇ ਤੱਕ ਸੀਮਿਤ ਨਹੀਂ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ। ਇਹ ਭੈਣ-ਭਰਾ ਦੇ ਪਿਆਰ ਅਤੇ ਪਰਿਵਾਰਕ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰਨ ਦਾ ਮੌਕਾ ਵੀ ਹੈ। ਇਸ ਦਿਨ ਪਰਿਵਾਰ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਕੇ ਤਿਉਹਾਰ ਦੀਆਂ ਖੁਸ਼ੀਆਂ ਸਾਂਝੀਆਂ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਰੱਖਿਆ ਸੂਤਰ ਬੰਨ੍ਹਦੇ ਸਮੇਂ ਪਰੰਪਰਾਗਤ ਤੌਰ ’ਤੇ ਇਹ ਮੰਤਰ ਪੜ੍ਹਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ— “ਯੇਨ ਬੱਧੋ ਬਲੀ ਰਾਜਾ ਦਾਨਵੇਂਦ੍ਰੋ ਮਹਾਬਲਃ। ਤੇਨ ਤ੍ਵਾਮਭਿਬਧਨਾਮਿ ਰਕਸ਼ੇ ਮਾ ਚਲ ਮਾ ਚਲ॥” ਇਸਦਾ ਭਾਵ ਹੈ ਕਿ ਜਿਸ ਰੱਖਿਆ ਸੂਤਰ ਨਾਲ ਬਲੀ ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਉਸੇ ਸੂਤਰ ਰਾਹੀਂ ਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਸੁਰੱਖਿਆ ਦੀ ਕਾਮਨਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਮੰਤਰ ਉਚਾਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਰੱਖੜੀ ਬੰਨ੍ਹਣ ਦੀ ਰਸਮ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਭੈਣ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਦੀ ਤੰਦਰੁਸਤੀ ਅਤੇ ਲੰਮੀ ਉਮਰ ਲਈ ਸ਼ੁਭਕਾਮਨਾ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਭਰਾ ਵੀ ਆਪਣੀ ਭੈਣ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਹਰ ਮੁਸ਼ਕਲ ਵੇਲੇ ਉਸਦਾ ਸਾਥ ਦੇਣ ਦਾ ਸੰਕਲਪ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰੱਖੜੀ ਦਾ ਤਿਉਹਾਰ ਪਿਆਰ, ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਅਤੇ ਪਰਿਵਾਰਕ ਸਾਂਝ ਦਾ ਸੰਦੇਸ਼ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
