Last Updated :
08 August 2026, 08:52 AM IST
Courtesy: Credit: OpenAI
ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ: ਕੀ ਸਾਡੇ ਖਾਣੇ ਦੇ ਨਾਲ ਪਲਾਸਟਿਕ ਦੇ ਬੇਹੱਦ ਛੋਟੇ ਕਣ ਵੀ ਸਰੀਰ ਅੰਦਰ ਪਹੁੰਚ ਰਹੇ ਹਨ? ਮਾਈਕ੍ਰੋਪਲਾਸਟਿਕ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਵਧ ਰਹੀ ਚਿੰਤਾ ਵਿਚਕਾਰ ਕੇਂਦਰ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਸੰਸਦ ਵਿੱਚ ਇਸ ਮਾਮਲੇ ਬਾਰੇ ਅਹਿਮ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਸਰਕਾਰ ਮੁਤਾਬਕ ਖੁਰਾਕੀ ਵਸਤੂਆਂ ਵਿੱਚ ਮਾਈਕ੍ਰੋ ਅਤੇ ਨੈਨੋ ਪਲਾਸਟਿਕ ਦੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਅਤੇ ਇਸ ਰਾਹੀਂ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਸੰਪਰਕ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਦੀ ਮਾਤਰਾ ਦਾ ਵਿਗਿਆਨਕ ਅਧਿਐਨ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਭਾਰਤੀ ਖੁਰਾਕ ਸੁਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਮਿਆਰ ਅਥਾਰਟੀ ਯਾਨੀ FSSAI ਨੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਹੈ।
ਇਸ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਤਹਿਤ CSIR-IITR, ICAR-CIFT ਅਤੇ BITS Pilani ਮਿਲ ਕੇ ਮਾਈਕ੍ਰੋ ਅਤੇ ਨੈਨੋ ਪਲਾਸਟਿਕ ਦੀ ਪਛਾਣ ਲਈ ਜਾਂਚ ਤਕਨੀਕ ਵਿਕਸਿਤ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਸਰਕਾਰ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਅਧਿਐਨ ਤੋਂ ਮਿਲਣ ਵਾਲੇ ਅੰਕੜਿਆਂ ਦੇ ਆਧਾਰ ‘ਤੇ ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ ਖੁਰਾਕ ਸੁਰੱਖਿਆ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਨਿਯਮ ਅਤੇ ਮਾਪਦੰਡ ਤਿਆਰ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਮਿਲੇਗੀ।
ਸਰਕਾਰ ਦਾ ਮੁੱਖ ਧਿਆਨ ਇਹ ਪਤਾ ਲਗਾਉਣ ‘ਤੇ ਹੈ ਕਿ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਖੁਰਾਕੀ ਪਦਾਰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਮਾਈਕ੍ਰੋਪਲਾਸਟਿਕ ਦੀ ਮਾਤਰਾ ਕਿੰਨੀ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਇਹ ਵੀ ਜਾਂਚਿਆ ਜਾਵੇਗਾ ਕਿ ਇਹ ਕਣ ਖੁਰਾਕੀ ਲੜੀ ਵਿੱਚ ਕਿਸ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਦਾਖਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸੰਪਰਕ ਵਿੱਚ ਕਿੰਨੀ ਮਾਤਰਾ ਤੱਕ ਆ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਇਸ ਅਧਿਐਨ ਰਾਹੀਂ ਸੰਭਾਵਿਤ ਖਤਰੇ ਦਾ ਵਿਗਿਆਨਕ ਮੁਲਾਂਕਣ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇਗਾ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਹ ਤੈਅ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਮਿਲ ਸਕੇਗੀ ਕਿ ਖੁਰਾਕੀ ਵਸਤੂਆਂ ਵਿੱਚ ਮਾਈਕ੍ਰੋਪਲਾਸਟਿਕ ਦੀ ਸਵੀਕਾਰਯੋਗ ਹੱਦ ਕੀ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ ਇਸ ਲਈ ਕਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਿਯਮ ਬਣਾਏ ਜਾਣ।
ਕੇਂਦਰ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਖੁਰਾਕੀ ਵਸਤੂਆਂ ਲਈ ਵਰਤੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਫੂਡ-ਗ੍ਰੇਡ ਪੈਕੇਜਿੰਗ ਅਤੇ BIS ਦੇ ਗੁਣਵੱਤਾ ਮਾਪਦੰਡਾਂ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਮਕਸਦ ਇਹ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਉਣਾ ਹੈ ਕਿ ਖਾਣੇ ਦੇ ਸੰਪਰਕ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਵਾਲੀ ਪੈਕੇਜਿੰਗ ਨਿਰਧਾਰਤ ਸੁਰੱਖਿਆ ਮਾਪਦੰਡਾਂ ਦੇ ਅਨੁਕੂਲ ਹੋਵੇ।
ਹਾਲਾਂਕਿ ਸਰਕਾਰ ਮੁਤਾਬਕ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਖੁਰਾਕੀ ਵਸਤੂਆਂ ਵਿੱਚ ਮਾਈਕ੍ਰੋਪਲਾਸਟਿਕ ਮਿਲਣ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਇਸ ਵੇਲੇ ਕੋਈ ਅਧਿਕਾਰਤ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਅੰਕੜਾ ਉਪਲਬਧ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਸਮੱਸਿਆ ਦੀ ਅਸਲ ਤਸਵੀਰ ਸਾਹਮਣੇ ਲਿਆਉਣ ਲਈ ਵਿਗਿਆਨਕ ਜਾਂਚ ਨੂੰ ਅਹਿਮ ਮੰਨਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਸੰਸਦ ਵਿੱਚ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਮਨੁੱਖੀ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਮਾਈਕ੍ਰੋਪਲਾਸਟਿਕ ਦੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਹੈ। ਪਰ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਇਸ ਦੇ ਸਰੀਰ ‘ਤੇ ਪੈਣ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਭਾਵਾਂ ਬਾਰੇ ਅਜੇ ਕਾਫ਼ੀ ਵਿਗਿਆਨਕ ਜਾਣਕਾਰੀ ਉਪਲਬਧ ਨਹੀਂ ਹੈ।
ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸਵਾਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਇਨ੍ਹਾਂ ਬਹੁਤ ਛੋਟੇ ਪਲਾਸਟਿਕ ਕਣਾਂ ਦੇ ਸੰਪਰਕ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਨਾਲ ਸਿਹਤ ‘ਤੇ ਕਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪੈ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਸਰਕਾਰ ਮੁਤਾਬਕ ਇਸ ਦਾ ਸਪੱਸ਼ਟ ਜਵਾਬ ਦੇਣ ਲਈ ਹੋਰ ਵਿਗਿਆਨਕ ਅੰਕੜਿਆਂ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਾਕਤਤਾ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਖੋਜਾਂ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ।
ਸਰਕਾਰ ਵੱਲੋਂ ਦਿੱਤੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਮੁਤਾਬਕ ICMR ਨੇ ਖੁਰਾਕੀ ਲੜੀ ਵਿੱਚ ਮਾਈਕ੍ਰੋਪਲਾਸਟਿਕ ਦੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਦੇ ਸਾਰੇ ਪੱਖਾਂ ‘ਤੇ ਵੱਖਰੇ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਕੋਈ ਵਿਆਪਕ ਅਧਿਐਨ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਸ ਕਾਰਨ ਫਿਲਹਾਲ ਇਹ ਪੱਕੇ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਦੱਸਣਾ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੈ ਕਿ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਲੋਕ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਖਾਣੇ ਰਾਹੀਂ ਕਿੰਨੇ ਮਾਈਕ੍ਰੋਪਲਾਸਟਿਕ ਦੇ ਸੰਪਰਕ ਵਿੱਚ ਆ ਰਹੇ ਹਨ।
ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਪਲਾਸਟਿਕ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਸੰਭਾਵਿਤ ਸਿਹਤ ਪ੍ਰਭਾਵਾਂ ਬਾਰੇ ਵਿਗਿਆਨਕ ਭਾਈਚਾਰੇ ਵਿੱਚ ਵੀ ਅਜੇ ਪੂਰੀ ਸਹਿਮਤੀ ਨਹੀਂ ਬਣੀ ਹੈ। ਖਾਸ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਪੈਕੇਜਿੰਗ ਤੋਂ ਖਾਣੇ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚਣ ਵਾਲੇ ਕਣਾਂ ਕਾਰਨ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਖਤਰੇ ਦਾ ਮੁਲਾਂਕਣ ਕਰਨਾ ਚੁਣੌਤੀਪੂਰਨ ਹੈ।
ਕੇਂਦਰ ਸਰਕਾਰ ਖੁਰਾਕੀ ਲੜੀ ਵਿੱਚ ਪਲਾਸਟਿਕ ਦੇ ਦਾਖਲੇ ਨੂੰ ਘਟਾਉਣ ਅਤੇ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਵਿਕਲਪਾਂ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨ ‘ਤੇ ਵੀ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਮਕਸਦ ਸਿਰਫ ਖਾਣੇ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਮਾਈਕ੍ਰੋਪਲਾਸਟਿਕ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕਰਨਾ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਇਸ ਦੇ ਸਰੋਤਾਂ ਨੂੰ ਸਮਝ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਘਟਾਉਣਾ ਵੀ ਹੈ।
ਫਿਲਹਾਲ ਸਰਕਾਰ ਵਿਗਿਆਨਕ ਅੰਕੜੇ ਇਕੱਠੇ ਕਰਨ ਅਤੇ ਜਾਂਚ ਦੀਆਂ ਤਕਨੀਕਾਂ ਵਿਕਸਿਤ ਕਰਨ ‘ਤੇ ਧਿਆਨ ਦੇ ਰਹੀ ਹੈ। ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਅਧਿਐਨਾਂ ਤੋਂ ਇਹ ਤਸਵੀਰ ਹੋਰ ਸਪੱਸ਼ਟ ਹੋਣ ਦੀ ਉਮੀਦ ਹੈ ਕਿ ਖਾਣ-ਪੀਣ ਵਾਲੀਆਂ ਵਸਤੂਆਂ ਵਿੱਚ ਮਾਈਕ੍ਰੋਪਲਾਸਟਿਕ ਦੀ ਅਸਲ ਮਾਤਰਾ ਕਿੰਨੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਨਾਲ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸਿਹਤ ਲਈ ਕਿੰਨਾ ਸੰਭਾਵਿਤ ਖਤਰਾ ਪੈਦਾ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।
