Last Updated :
19 May 2026, 03:15 PM IST
ਸਨਾਤਨ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਮਾਂ ਗੰਗਾ ਨੂੰ ਮੋਖਸ਼ਦਾਇਨੀ ਅਤੇ ਪਾਪਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਨਦੀ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਪੰਚਾਂਗ ਅਨੁਸਾਰ ਇਸ ਸਾਲ 25 ਮਈ 2026 ਨੂੰ ਗੰਗਾ ਦਸ਼ਹਰਾ ਮਨਾਇਆ ਜਾਵੇਗਾ। ਇਸ ਦਿਨ ਦੇਸ਼ ਭਰ ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਘਾਟਾਂ ‘ਤੇ ਲੱਖਾਂ ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਆਸਥਾ ਦੀ ਡੁੱਬਕੀ ਲਗਾਉਣ ਪਹੁੰਚਦੇ ਹਨ। ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਗੰਗਾ ਵਿੱਚ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਕਈ ਜਨਮਾਂ ਦੇ ਪਾਪ ਧੁੱਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਇਸਦੇ ਪਿੱਛੇ ਇੱਕ ਡੂੰਘਾ ਅਰਥ ਵੀ ਲੁਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਕਈ ਲੋਕ ਮੰਨਦੇ ਹਨ ਕਿ ਸਿਰਫ਼ ਗੰਗਾ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬਕੀ ਲਗਾ ਲੈਣ ਨਾਲ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਾਪ ਖ਼ਤਮ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਧਾਰਮਿਕ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਮੁਤਾਬਕ ਸੱਚਾਈ ਕੁਝ ਹੋਰ ਹੈ। ਸ਼ਾਸਤਰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਜੇ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਕਪਟ, ਕ੍ਰੋਧ, ਲਾਲਚ ਜਾਂ ਬੁਰੀ ਸੋਚ ਮੌਜੂਦ ਰਹੇ ਤਾਂ ਸਿਰਫ਼ ਸਰੀਰ ਦੀ ਸ਼ੁੱਧੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਆਤਮਾ ਦੀ ਨਹੀਂ। ਇਸ ਲਈ ਗੰਗਾ ਇਸ਼ਨਾਨ ਦਾ ਅਸਲੀ ਫਲ ਤਦ ਹੀ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਮਨ ਵੀ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋਵੇ।
Padma Purana ਅਤੇ Skanda Purana ਅਨੁਸਾਰ ਗੰਗਾ ਇਸ਼ਨਾਨ ਅਤੇ ਤੀਰਥ ਯਾਤਰਾ ਤਦ ਹੀ ਫਲਦਾਇਕ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜਦੋਂ ਮਨੁੱਖ ਦਾ ਮਨ ਸ਼ੁੱਧ ਹੋਵੇ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਸਪਸ਼ਟ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਜੇ ਕੋਈ ਵਿਅਕਤੀ ਨਕਾਰਾਤਮਕ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਨਾਲ ਗੰਗਾ ਵਿੱਚ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਉਹ ਕੇਵਲ ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਹੀ ਸਾਫ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਨਹੀਂ। ਇਸ ਲਈ ਬਾਹਰੀ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਦੇ ਨਾਲ ਅੰਦਰਲੀ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਵੀ ਬਹੁਤ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ।
ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਮੁਤਾਬਕ ਅਣਜਾਣੇ ਵਿੱਚ ਹੋਏ ਪਾਪਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਾਇਸ਼ਚਿਤ ਸੰਭਵ ਹੈ। ਪਰ ਜੋ ਪਾਪ ਮਨੁੱਖ ਜਾਣਬੁੱਝ ਕੇ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਫਲ ਉਸਨੂੰ ਜ਼ਰੂਰ ਭੋਗਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਗੰਗਾ ਇਸ਼ਨਾਨ ਅਜਿਹੇ ਪਾਪਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਖ਼ਤਮ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ। ਧਾਰਮਿਕ ਮਾਨਤਾਵਾਂ ਮੁਤਾਬਕ ਹਰ ਕਰਮ ਦਾ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਕਰਮ ਚੰਗੇ ਹਨ ਤਾਂ ਫਲ ਵੀ ਚੰਗਾ ਮਿਲੇਗਾ, ਅਤੇ ਜੇ ਕਰਮ ਮਾੜੇ ਹਨ ਤਾਂ ਉਸਦਾ ਨਤੀਜਾ ਵੀ ਭੁਗਤਣਾ ਪਵੇਗਾ।
Bhagavad Gita ਦੇ ਚੌਥੇ ਅਧਿਆਇ ਵਿੱਚ ਭਗਵਾਨ Krishna ਨੇ ਕਰਮ ਅਤੇ ਗਿਆਨ ਬਾਰੇ ਦੱਸਿਆ ਹੈ। ਗੀਤਾ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ:
“यथैधांसि समिद्धोऽग्निर्भस्मसात्कुरुतेऽर्जुन।
ज्ञानाग्निः सर्वकर्माणि भस्मसात्कुरुते तथा॥”
ਇਸਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਕਿ ਗਿਆਨ ਦੀ ਅੱਗ ਹੀ ਸਾਰੇ ਕਰਮਾਂ ਨੂੰ ਭਸਮ ਕਰਨ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਰੱਖਦੀ ਹੈ। ਯਾਨੀ ਸਿਰਫ਼ ਗੰਗਾ ਵਿੱਚ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਨਾ ਕਾਫ਼ੀ ਨਹੀਂ, ਜਦ ਤੱਕ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਅੰਦਰ ਸੱਚਾ ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਭਗਵਾਨ ਪ੍ਰਤੀ ਸੱਚੀ ਭਗਤੀ ਨਾ ਹੋਵੇ।
ਗੰਗਾ ਇਸ਼ਨਾਨ ਦਾ ਅਸਲੀ ਮਹੱਤਵ ਸਿਰਫ਼ ਪਾਪ ਧੋਣ ਤੱਕ ਸੀਮਿਤ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇਹ ਆਤਮ-ਸ਼ੁੱਧੀ, ਆਸਥਾ ਅਤੇ ਆਤਮ-ਚਿੰਤਨ ਦਾ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਮਾਧਿਅਮ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ, ਕਰਮਾਂ ਅਤੇ ਸੋਚ ਬਾਰੇ ਮੁੜ ਵਿਚਾਰ ਕਰਨ ਦਾ ਮੌਕਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਮਨੁੱਖ ਇਸ਼ਨਾਨ ਦੇ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਵਿਵਹਾਰ ਅਤੇ ਜੀਵਨਸ਼ੈਲੀ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸਕਾਰਾਤਮਕ ਬਦਲਾਅ ਲਿਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਤਦ ਹੀ ਗੰਗਾ ਇਸ਼ਨਾਨ ਦਾ ਅਸਲੀ ਲਾਭ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।
ਧਾਰਮਿਕ ਮਾਨਤਾਵਾਂ ਮੁਤਾਬਕ ਸਿਰਫ਼ ਰਸਮਾਂ ਨਿਭਾਉਣਾ ਹੀ ਕਾਫ਼ੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਜੇ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਸੱਚਾਈ, ਦਇਆ ਅਤੇ ਚੰਗੇ ਕਰਮਾਂ ਨੂੰ ਅਪਣਾਉਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਹੀ ਆਧਿਆਤਮਿਕ ਤਰੱਕੀ ਸੰਭਵ ਹੈ। ਗੰਗਾ ਇਸ਼ਨਾਨ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਇਹੀ ਸੰਦੇਸ਼ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸਰੀਰ ਦੇ ਨਾਲ ਮਨ ਅਤੇ ਆਤਮਾ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਵੀ ਬਹੁਤ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ।
Disclaimer: ਇਸ ਖ਼ਬਰ ਵਿੱਚ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਜਾਣਕਾਰੀ ਧਾਰਮਿਕ ਮਾਨਤਾਵਾਂ ਅਤੇ ਆਮ ਜਾਣਕਾਰੀਆਂ ‘ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਹੈ। ਇਸਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਵਿਗਿਆਨਕ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਗਈ।
