Last Updated :
19 May 2026, 02:50 PM IST
ਆਜ਼ਾਦੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਤੋਂ ਹੁਣ ਤੱਕ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ IAS ਅਧਿਕਾਰੀ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਰਾਜ Uttar Pradesh ਹੈ। ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਮੁਤਾਬਕ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਤੋਂ ਹੁਣ ਤੱਕ ਕਰੀਬ 717 IAS ਅਫਸਰ ਬਣ ਚੁੱਕੇ ਹਨ। ਪ੍ਰਯਾਗਰਾਜ, ਲਖਨਊ, ਵਾਰਾਣਸੀ ਅਤੇ ਗਾਜ਼ੀਆਬਾਦ ਵਰਗੇ ਸ਼ਹਿਰ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ UPSC ਤਿਆਰੀ ਦੇ ਵੱਡੇ ਕੇਂਦਰ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇੱਥੇ ਕੋਚਿੰਗ ਕਲਚਰ ਅਤੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਦਾ ਮਾਹੌਲ ਇੰਨਾ ਮਜ਼ਬੂਤ ਹੈ ਕਿ ਹਰ ਸਾਲ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਕਾਮਯਾਬੀ ਹਾਸਲ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਸਰਕਾਰੀ ਨੌਕਰੀ ਲਈ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਖਰਾ ਹੀ ਜੋਸ਼ ਦੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਪਿੰਡਾਂ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਤੱਕ UPSC ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਬਹੁਤ ਵੱਧ ਹੈ। ਇਹੀ ਕਾਰਨ ਹੈ ਕਿ ਯੂਪੀ ਲਗਾਤਾਰ ਇਸ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਨੰਬਰ-1 ‘ਤੇ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
IAS ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ Bihar ਦੂਜੇ ਸਥਾਨ ‘ਤੇ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਬਿਹਾਰ ਤੋਂ ਹੁਣ ਤੱਕ ਕਰੀਬ 452 IAS ਅਧਿਕਾਰੀ ਬਣੇ ਹਨ। ਖ਼ਾਸ ਗੱਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਸੀਮਿਤ ਸਰੋਤਾਂ ਅਤੇ ਆਰਥਿਕ ਮੁਸ਼ਕਲਾਂ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਇੱਥੋਂ ਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੇ ਹਮੇਸ਼ਾ UPSC ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਦਬਦਬਾ ਕਾਇਮ ਰੱਖਿਆ ਹੈ। ਪਟਨਾ, ਗਿਆ ਅਤੇ ਦਰਭੰਗਾ ਵਰਗੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚ ਮੁਕਾਬਲੇ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰੀਖਿਆਵਾਂ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਦਾ ਮਜ਼ਬੂਤ ਮਾਹੌਲ ਹੈ। ਬਿਹਾਰ ਦੇ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸੰਘਰਸ਼ ਕਰਨ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਕਾਫ਼ੀ ਮਜ਼ਬੂਤ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਕਈ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਛੋਟੇ ਪਿੰਡਾਂ ਤੋਂ ਨਿਕਲ ਕੇ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਮੁਸ਼ਕਲ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਪਾਸ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਹੀ ਕਾਰਨ ਹੈ ਕਿ ਬਿਹਾਰ ਨੂੰ IAS ਅਫਸਰਾਂ ਦੀ ਮਜ਼ਬੂਤ ਧਰਤੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
Rajasthan ਵੀ IAS ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਟਾਪ ਰਾਜਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਮੁਤਾਬਕ ਰਾਜਸਥਾਨ ਤੋਂ ਕਰੀਬ 322 IAS ਅਧਿਕਾਰੀ ਨਿਕਲੇ ਹਨ। ਜੈਪੁਰ, ਸੀਕਰ ਅਤੇ ਕੋਟਾ ਵਰਗੇ ਸ਼ਹਿਰ ਸਿੱਖਿਆ ਅਤੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰੀਖਿਆਵਾਂ ਲਈ ਦੇਸ਼ ਭਰ ਵਿੱਚ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹਨ। ਖ਼ਾਸ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਕੋਟਾ ਨੂੰ ਦੇਸ਼ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਐਜੂਕੇਸ਼ਨ ਹੱਬ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਰਾਜਸਥਾਨ ਦੇ ਕਈ ਅਧਿਕਾਰੀ ਕੇਂਦਰ ਸਰਕਾਰ ਵਿੱਚ ਵੱਡੇ ਅਹੁਦਿਆਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚੇ ਹਨ। ਇੱਥੇ ਦੇ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨਿਕ ਸੇਵਾਵਾਂ ਲਈ ਕਾਫ਼ੀ ਰੁਝਾਨ ਹੈ। ਪਿੰਡਾਂ ਤੋਂ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੇ ਵੀ ਇਸ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਸਫਲਤਾ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ ਹੈ।
ਦੱਖਣੀ ਭਾਰਤ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰੀਏ ਤਾਂ Tamil Nadu IAS ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਕਾਫ਼ੀ ਅੱਗੇ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਤਮਿਲਨਾਡੂ ਤੋਂ ਕਰੀਬ 318 IAS ਅਧਿਕਾਰੀ ਬਣੇ ਹਨ। ਚੇਨਈ ਅਤੇ ਕੋਇੰਬਤੂਰ ਵਰਗੇ ਸ਼ਹਿਰ UPSC ਤਿਆਰੀ ਦੇ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕੇਂਦਰ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇੱਥੇ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਕਾਫ਼ੀ ਮਜ਼ਬੂਤ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਤਮਿਲਨਾਡੂ ਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਅਤੇ ਲਗਾਤਾਰ ਮਿਹਨਤ ਲਈ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਹੀ ਕਾਰਨ ਹੈ ਕਿ ਦੱਖਣੀ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਇਹ ਰਾਜ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨਿਕ ਸੇਵਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਲਗਾਤਾਰ ਵਧੀਆ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਰਦਾ ਆ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਲੋਕ ਜਾਣਦੇ ਹਨ ਕਿ Andhra Pradesh ਵੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ IAS ਅਧਿਕਾਰੀ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਰਾਜਾਂ ਦੀ ਟਾਪ-5 ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। ਇੱਥੋਂ ਹੁਣ ਤੱਕ ਕਰੀਬ 314 IAS ਅਧਿਕਾਰੀ ਬਣ ਚੁੱਕੇ ਹਨ। ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਤੀ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਅਤੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰੀਖਿਆਵਾਂ ਲਈ ਮਜ਼ਬੂਤ ਤਿਆਰੀ ਦਾ ਮਾਹੌਲ ਹੈ। ਹੈਦਰਾਬਾਦ ਅਤੇ ਵਿਸਾਖਾਪਟਨਮ ਵਰਗੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਨੇ ਕਈ ਸਫਲ ਅਧਿਕਾਰੀ ਦਿੱਤੇ ਹਨ। ਇੱਥੇ ਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਟੈਕਨੋਲੋਜੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਦੋਵੇਂ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵਧੀਆ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਰਦੇ ਹਨ।
Maharashtra ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨਿਕ ਸੇਵਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਮਜ਼ਬੂਤ ਮੌਜੂਦਗੀ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਤੋਂ ਕਰੀਬ 252 IAS ਅਧਿਕਾਰੀ ਬਣੇ ਹਨ। ਮੁੰਬਈ ਅਤੇ ਪੁਣੇ ਵਰਗੇ ਸ਼ਹਿਰ UPSC ਤਿਆਰੀ ਦੇ ਵੱਡੇ ਕੇਂਦਰ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇੱਥੇ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਹਰ ਸਾਲ ਸਿਵਲ ਸੇਵਾ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਕਈ IAS ਅਧਿਕਾਰੀ ਕੇਂਦਰ ਅਤੇ ਰਾਜ ਸਰਕਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਅਹਿਮ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀਆਂ ਨਿਭਾ ਚੁੱਕੇ ਹਨ। ਸਿੱਖਿਆ ਅਤੇ ਆਧੁਨਿਕ ਸਹੂਲਤਾਂ ਕਾਰਨ ਇੱਥੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰੀਖਿਆਵਾਂ ਦਾ ਪੱਧਰ ਕਾਫ਼ੀ ਉੱਚਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਪਿਛਲੇ ਕੁਝ ਦਹਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ Madhya Pradesh ਅਤੇ Haryana ਤੋਂ ਵੀ IAS ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵਧੀ ਹੈ। ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਤੋਂ ਕਰੀਬ 183 ਅਤੇ ਹਰਿਆਣਾ ਤੋਂ ਲਗਭਗ 190 IAS ਅਧਿਕਾਰੀ ਬਣੇ ਹਨ। ਭੋਪਾਲ, ਇੰਦੌਰ ਅਤੇ ਗੁਰੁਗ੍ਰਾਮ ਵਰਗੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚ UPSC ਤਿਆਰੀ ਦਾ ਮਾਹੌਲ ਲਗਾਤਾਰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਰਾਜਾਂ ਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਹੁਣ ਦੇਸ਼ ਭਰ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਵੱਖਰੀ ਪਛਾਣ ਬਣਾ ਰਹੇ ਹਨ। ਇੱਥੇ ਆਨਲਾਈਨ ਸਿੱਖਿਆ ਅਤੇ ਕੋਚਿੰਗ ਸਹੂਲਤਾਂ ਦੇ ਵਾਧੇ ਦਾ ਵੀ ਵੱਡਾ ਅਸਰ ਦੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲਿਆ ਹੈ।
Uttarakhand, Himachal Pradesh ਅਤੇ Kerala ਵਰਗੇ ਛੋਟੇ ਰਾਜਾਂ ਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੇ ਵੀ UPSC ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਰਾਜਾਂ ਦੀ ਸਾਖਰਤਾ ਦਰ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ ਪੱਧਰ ਕਾਫ਼ੀ ਬਿਹਤਰ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਕੇਰਲ ਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਦੀ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਸਮਰੱਥਾ ਅਤੇ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਦੀ ਕਾਫ਼ੀ ਤਾਰੀਫ਼ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਛੋਟੇ ਰਾਜਾਂ ਤੋਂ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਕਈ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੇ ਦੇਸ਼ ਭਰ ਵਿੱਚ ਟਾਪ ਰੈਂਕ ਹਾਸਲ ਕਰਕੇ ਆਪਣੀ ਕਾਬਲਿਯਤ ਸਾਬਤ ਕੀਤੀ ਹੈ।
ਆਜ਼ਾਦੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਤੋਂ UPSC ਵਿੱਚ ਹਿੰਦੀ ਭਾਸ਼ੀ ਰਾਜਾਂ ਦਾ ਦਬਦਬਾ ਲਗਾਤਾਰ ਦੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲਿਆ ਹੈ। ਯੂਪੀ, ਬਿਹਾਰ, ਰਾਜਸਥਾਨ ਅਤੇ ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵਰਗੇ ਰਾਜਾਂ ਵਿੱਚ ਮੁਕਾਬਲੇ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰੀਖਿਆਵਾਂ ਦਾ ਮਾਹੌਲ ਕਾਫ਼ੀ ਮਜ਼ਬੂਤ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਸਰਕਾਰੀ ਨੌਕਰੀ ਨੂੰ ਸਮਾਜਿਕ ਸਨਮਾਨ ਅਤੇ ਸਥਿਰ ਭਵਿੱਖ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਰਿਵਾਰ ਵੀ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਸਿਵਲ ਸੇਵਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਜਾਣ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਹੀ ਕਾਰਨ ਹੈ ਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਰਾਜਾਂ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਵਿਦਿਆਰਥੀ IAS ਬਣਨ ਦਾ ਸੁਪਨਾ ਦੇਖਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਪੂਰਾ ਵੀ ਕਰਦੇ ਹਨ।
IAS ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਇਹ ਡਾਟਾ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਜਨਤਕ ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਅਤੇ ਉਪਲਬਧ ਅੰਕੜਿਆਂ ‘ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਦੱਸਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਅੰਕੜਿਆਂ ਦੀ ਅਧਿਕਾਰਿਕ ਪੁਸ਼ਟੀ ਹਰ ਰਿਪੋਰਟ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਫਿਰ ਵੀ ਇਹ ਸਾਫ਼ ਹੈ ਕਿ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ IAS ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਧਰਤੀ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਅਤੇ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਉਸਦਾ ਦਬਦਬਾ ਜਾਰੀ ਰਹਿ ਸਕਦਾ ਹੈ।
