ਈ-ਸਕੂਟਰ ਦੀ ਬੈਟਰੀ ਕਿਵੇਂ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅੱਗ ਦਾ ਗੋਲਾ? ਜਾਣੋ ਥਰਮਲ ਰਨਵੇ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਚਾਰਜਿੰਗ ਗ਼ਲਤੀਆਂ ਤੱਕ ਦਾ ਪੂਰਾ ਵਿਗਿਆਨ

ਪੈਟਰੋਲ ਦੀ ਵੱਧ ਰਹੀ ਕੀਮਤ ਅਤੇ ਵਾਤਾਵਰਣ ਅਨੁਕੂਲ ਵਿਕਲਪ ਦੀ ਖੋਜ ਕਾਰਨ ਇਲੈਕਟ੍ਰਿਕ ਸਕੂਟਰਾਂ ਨੇ ਭਾਰਤੀ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਮਜ਼ਬੂਤ ਪਕੜ ਬਣਾ ਲਈ ਹੈ। ਪਰ ਜਿੱਥੇ ਇਹ ਸਸਤਾ ਅਤੇ ਸੁਵਿਧਾਜਨਕ ਆਵਾਜਾਈ ਦਾ ਜ਼ਰੀਆ ਬਣ ਕੇ ਉਭਰ ਰਹੇ ਹਨ, ਉੱਥੇ ਇਹ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਕਈ ਸੁਰੱਖਿਆ ਖਤਰੇ ਵੀ ਲੈ ਕੇ ਆਏ ਹਨ।

ਭਾਰਤ 'ਚ ਇਲੈਕਟ੍ਰਿਕ ਵਾਹਨਾਂ ਵੱਲ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਰੁਝਾਨ ਲਗਾਤਾਰ ਵਧ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਪਰ ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਚਾਰਜਿੰਗ ਦੌਰਾਨ ਜਾਂ ਅਚਾਨਕ ਬੈਟਰੀ ਵਿੱਚ ਅੱਗ ਲੱਗਣ ਦੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਚਿੰਤਾ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਬਣ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਕਈ ਵਾਰ ਇਹ ਹਾਦਸੇ ਇੰਨੇ ਭਿਆਨਕ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਵਾਹਨ ਸੜ ਕੇ ਸਵਾਹ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਆਖ਼ਰ ਅਜਿਹਾ ਕਿਉਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ? ਕੀ ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਬੈਟਰੀ ਦੀ ਗੁਣਵੱਤਾ ਹੈ ਜਾਂ ਇਸ ਤੋਂ ਵੀ ਡੂੰਘੀ ਕੋਈ ਵਿਗਿਆਨਕ ਵਜ੍ਹਾ ਹੈ? ਆਓ ਇਸ ਖ਼ਬਰ ਵਿੱਚ ਬੈਟਰੀ ਧਮਾਕੇ ਦੀ ਪੂਰੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ, ਇਸਦੇ ਕਾਰਨ ਅਤੇ ਬਚਾਅ ਦੇ ਉਪਾਅ ਸਮਝੀਏ।

ਇਲੈਕਟ੍ਰਿਕ ਸਕੂਟਰਾਂ ਦੀ ਵਧਦੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਅਤੇ ਵਧਦੇ ਖ਼ਤਰੇ

ਪੈਟਰੋਲ ਦੀ ਵੱਧ ਰਹੀ ਕੀਮਤ ਅਤੇ ਵਾਤਾਵਰਣ ਅਨੁਕੂਲ ਵਿਕਲਪ ਦੀ ਖੋਜ ਕਾਰਨ ਇਲੈਕਟ੍ਰਿਕ ਸਕੂਟਰਾਂ ਨੇ ਭਾਰਤੀ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਮਜ਼ਬੂਤ ਪਕੜ ਬਣਾ ਲਈ ਹੈ। ਪਰ ਜਿੱਥੇ ਇਹ ਸਸਤਾ ਅਤੇ ਸੁਵਿਧਾਜਨਕ ਆਵਾਜਾਈ ਦਾ ਜ਼ਰੀਆ ਬਣ ਕੇ ਉਭਰ ਰਹੇ ਹਨ, ਉੱਥੇ ਇਹ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਕਈ ਸੁਰੱਖਿਆ ਖਤਰੇ ਵੀ ਲੈ ਕੇ ਆਏ ਹਨ। ਅਕਸਰ ਖ਼ਬਰਾਂ ਵਿੱਚ ਈ-ਸਕੂਟਰਾਂ ਦੀ ਬੈਟਰੀ ਵਿੱਚ ਅੱਗ ਲੱਗਣ ਜਾਂ ਧਮਾਕਾ ਹੋਣ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਉਂਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਆਮ ਜਨਤਾ ਵਿੱਚ ਡਰ ਅਤੇ ਉਲਝਣ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣਦੇ ਹਨ।

ਕੀ ਹੈ ਥਰਮਲ ਰਨਵੇ ਐਂਡ ਇੰਜ?

ਈ-ਸਕੂਟਰਾਂ ਵਿੱਚ ਲੱਗਣ ਵਾਲੀਆਂ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਲਿਥੀਅਮ-ਆਇਨ ਬੈਟਰੀਆਂ ਅੰਦਰੂਨੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸੈਂਕੜੇ ਛੋਟੇ ਊਰਜਾ ਸੈੱਲਾਂ ਦਾ ਸਮੂਹ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਇਹਨਾਂ ਸੈੱਲਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕਿਸੇ ਇੱਕ ਦਾ ਤਾਪਮਾਨ ਅਚਾਨਕ ਵੱਧ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਗਰਮੀ ਨੂੰ ਬਾਹਰ ਕੱਢਣ ਦਾ ਸਹੀ ਪ੍ਰਬੰਧ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਤਾਂ ਇੱਕ ਖ਼ਤਰਨਾਕ ਲੜੀ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ 'ਥਰਮਲ ਰਨਵੇ' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਇਸ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਵਿੱਚ, ਬੈਟਰੀ ਦੇ ਅੰਦਰ ਰਸਾਇਣਕ ਪ੍ਰਤੀਕ੍ਰਿਆਵਾਂ ਬਹੁਤ ਤੇਜ਼ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਤਾਪਮਾਨ ਕਾਬੂ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਸੈੱਲ ਦੀ ਗਰਮੀ ਦੂਜੇ ਸੈੱਲ ਵਿੱਚ ਟ੍ਰਾਂਸਫਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਹ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਇੰਨੀ ਤੇਜ਼ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਪੂਰੀ ਬੈਟਰੀ ਮਿੰਟਾਂ ਵਿੱਚ ਅੱਗ ਦੀ ਲਪੇਟ ਵਿੱਚ ਆ ਸਕਦੀ ਹੈ।

ਬੈਟਰੀ ਅੱਗ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਮੁੱਖ ਕਾਰਨ

ਬੈਟਰੀ ਦੇ ਫਟਣ ਜਾਂ ਅੱਗ ਲੱਗਣ ਦੇ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਨਹੀਂ, ਬਲਕਿ ਕਈ ਕਾਰਨ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਕਾਰਨ ਬੈਟਰੀ ਦੀ ਘੱਟ ਗੁਣਵੱਤਾ, ਸਸਤੀ ਅਤੇ ਗੈਰ-ਪ੍ਰਮਾਣਿਤ ਨਿਰਮਾਣ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਬੈਟਰੀ ਮੈਨੇਜਮੈਂਟ ਸਿਸਟਮ (BMS) ਦੀ ਕਮਜ਼ੋਰੀ, ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਲਗਾਤਾਰ ਚਾਰਜ ਲਗਾਉਣਾ, ਨਕਲੀ ਜਾਂ ਮੇਲ ਨਾ ਖਾਂਦਾ ਚਾਰਜਰ, ਜਾਂ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਗਰਮ ਮੌਸਮ ਵਿੱਚ ਵਾਹਨ ਚਾਰਜ ਕਰਨਾ ਵੀ ਜੋਖਮ ਨੂੰ ਵਧਾਉਂਦਾ ਹੈ।
ਇੱਕ ਹੋਰ ਅਹਿਮ ਕਾਰਨ ਬੈਟਰੀ ਨੂੰ ਸਰੀਰਕ ਨੁਕਸਾਨ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਸਕੂਟਰ ਕਿਸੇ ਦੁਰਘਟਨਾ ਜਾਂ ਤੇਜ਼ ਟੱਕਰ ਕਾਰਨ ਡਿੱਗ ਪਵੇ, ਤਾਂ ਬੈਟਰੀ ਦੇ ਅੰਦਰੂਨੀ ਹਿੱਸੇ ਖ਼ਰਾਬ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਰਟ-ਸਰਕਟ ਜਾਂ ਓਵਰਹੀਟਿੰਗ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣ ਸਕਦੇ ਹਨ।

BMS: ਬੈਟਰੀ ਦਾ 'ਗਾਰਡੀਅਨ ਏਂਜਲ'

ਬੈਟਰੀ ਮੈਨੇਜਮੈਂਟ ਸਿਸਟਮ (BMS) ਉਹ ਇਲੈਕਟ੍ਰਾਨਿਕ ਦਿਮਾਗ ਹੈ ਜੋ ਬੈਟਰੀ ਦੇ ਹਰ ਸੈੱਲ ਦੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਚਾਰਜਿੰਗ ਦੌਰਾਨ ਵੋਲਟੇਜ ਅਤੇ ਤਾਪਮਾਨ ਨੂੰ ਨਿਯੰਤ੍ਰਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਓਵਰਚਾਰਜ ਨੂੰ ਰੋਕਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਬੈਟਰੀ ਨੂੰ ਖ਼ਤਰਨਾਕ ਹਾਲਤਾਂ ਵਿੱਚ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਚਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ BMS ਖ਼ਰਾਬ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਉਸ ਵਿੱਚ ਕਮੀ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਬੈਟਰੀ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਢਹਿ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਥਰਮਲ ਰਨਵੇ ਦਾ ਖ਼ਤਰਾ ਕਈ ਗੁਣਾ ਵੱਧ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਆਪਣੇ ਈ-ਸਕੂਟਰ ਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਕਿਵੇਂ ਰੱਖੀਏ?

ਕੁਝ ਆਸਾਨ ਸਾਵਧਾਨੀਆਂ ਵਰਤ ਕੇ ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੇ ਈ-ਸਕੂਟਰ ਦੀ ਬੈਟਰੀ ਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰੱਖ ਸਕਦੇ ਹੋ:
•    ਸਿਰਫ਼ ਕੰਪਨੀ ਵੱਲੋਂ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਅਸਲੀ ਚਾਰਜਰ ਹੀ ਵਰਤੋਂ।
•    ਸਵਾਰੀ ਖ਼ਤਮ ਕਰਨ ਤੋਂ ਤੁਰੰਤ ਬਾਅਦ ਚਾਰਜ ਨਾ ਲਗਾਓ; ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਅੱਧਾ ਘੰਟਾ ਠੰਢਾ ਹੋਣ ਦਿਓ।
•    ਸਕੂਟਰ ਨੂੰ ਖੁੱਲ੍ਹੀ ਧੁੱਪ ਜਾਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਤਾਪਮਾਨ ਵਾਲੀ ਜਗ੍ਹਾ 'ਤੇ ਚਾਰਜ ਨਾ ਕਰੋ।
•    ਚਾਰਜਿੰਗ ਦੌਰਾਨ ਵਾਹਨ ਨੂੰ ਕਦੇ ਵੀ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਬਿਨਾਂ ਧਿਆਨ ਦੇ ਨਾ ਛੱਡੋ।
•    ਜੇਕਰ ਬੈਟਰੀ ਵਿੱਚ ਸੁੱਜਣ, ਚੀਰ ਜਾਂ ਰਿਸਾਅ ਦਿਖਾਈ ਦੇਵੇ, ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਤੁਰੰਤ ਸੇਵਾ ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਓ।
•    ਕਿਸੇ ਵੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੁਰੰਮਤ ਜਾਂ ਬੈਟਰੀ ਬਦਲਣ ਦਾ ਕੰਮ ਕਦੇ ਖੁਦ ਨਾ ਕਰੋ, ਸਗੋਂ ਸਿਖਿਅਤ ਟੈਕਨੀਸ਼ੀਅਨ ਨੂੰ ਹੀ ਇਹ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਦਿਓ।