Last Updated :
31 March 2026, 03:28 PM IST
ਅੱਜ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸਵਾਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਕੀ ਅਮਰੀਕਾ ਤੇਲ ‘ਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜਵਾਬ ਥੋੜਾ ਵੱਖਰਾ ਹੈ। ਅਮਰੀਕਾ ਸਿੱਧਾ ਕਬਜ਼ਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ। ਕਿਉਂਕਿ ਹਰ ਦੇਸ਼ ਦਾ ਤੇਲ ਉਸਦਾ ਆਪਣਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਅਸਰ ਐਨਾ ਤਾਕਤਵਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਫੈਸਲੇ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਰਣਨੀਤੀ, ਦਬਾਅ ਅਤੇ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਅਮਰੀਕਾ ਆਪਣਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਕਾਰਨ ਇਹ ਮਾਮਲਾ ਚਰਚਾ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਕਾਨੂੰਨੀ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਅਮਰੀਕਾ ਕਿਸੇ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਤੇਲ ਦਾ ਮਾਲਕ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਹਰ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਸਰੋਤ ਉਸਦੇ ਆਪਣੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਖੇਡ ਇੱਥੇ ਖਤਮ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ। ਆਰਥਿਕ ਤਾਕਤ ਅਤੇ ਫੌਜੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਨਾਲ ਅਸਰ ਬਣਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕਈ ਥਾਵਾਂ ‘ਤੇ ਫੈਸਲੇ ਅਮਰੀਕੀ ਹਿਤਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਹੀ ਅਸਲ ਕੰਟਰੋਲ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਕੁਝ ਥਾਵਾਂ ‘ਤੇ ਅਮਰੀਕਾ ਦੀ ਫੌਜੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਵੀ ਹੈ। ਪਰ ਇਹ ਉਦਾਹਰਨ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਨਹੀਂ ਹਨ। ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਗਿਆਨ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਅਸਲੀ ਤਾਕਤ ਅਪਰੋਖ ਅਸਰ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਕਰੀਬ 20 ਤੋਂ 25 ਵੱਡੇ ਤੇਲ ਉਤਪਾਦਕ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਅਸਰ ਦਿਖਦਾ ਹੈ। ਸੀਰੀਆ ਇਸਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਸਾਫ ਉਦਾਹਰਨ ਹੈ। ਜਿੱਥੇ ਅਮਰੀਕੀ ਫੌਜ ਮੌਜੂਦ ਹੈ।
ਸੀਰੀਆ ਦਾ ਡੇਅਰ-ਏ-ਜ਼ੋਰ ਇਲਾਕਾ ਤੇਲ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੈ। ਇਹ ਇਰਾਕ ਸਰਹੱਦ ਦੇ ਕੋਲ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਅਮਰੀਕੀ ਫੌਜ ਤੈਨਾਤ ਹੈ। ਅਮਰੀਕਾ ਇਸਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਆ ਦੱਸਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਸੀਰੀਆ ਇਸਨੂੰ ਕਬਜ਼ਾ ਮੰਨਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਤੇਲ ਉਤਪਾਦਨ ‘ਤੇ ਸਿੱਧਾ ਅਸਰ ਦਿਖਦਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਕਰਕੇ ਇਹ ਖੇਤਰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਚਰਚਾ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਇਰਾਕ ਵਿੱਚ 2003 ਦੇ ਯੁੱਧ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹਾਲਾਤ ਬਦਲੇ। ਅਮਰੀਕਾ ਦਾ ਅਸਰ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਬਣਿਆ ਰਿਹਾ। ਤੇਲ ਨੀਤੀ ਅਤੇ ਢਾਂਚੇ ‘ਤੇ ਉਸਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਦਿਖਿਆ। ਅੱਜ ਇਰਾਕ ਖੁਦ ਮਾਲਕ ਹੈ। ਪਰ ਕਈ ਕੰਪਨੀਆਂ ਅਜੇ ਵੀ ਅਮਰੀਕੀ ਹਨ। ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਫੈਸਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਅਮਰੀਕਾ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਅਹਿਮ ਰਹੀ।
ਸਾਉਦੀ ਅਰਬ, ਯੂਏਈ, ਕੁਵੈਤ ਅਤੇ ਕਤਰ ਵਰਗੇ ਦੇਸ਼ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇਸ਼ਾਂ ਨਾਲ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਸਮਝੌਤੇ ਹਨ। ਤੇਲ ਦਾ ਵਪਾਰ ਡਾਲਰ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਬਦਲੇ ਵਿੱਚ ਸੁਰੱਖਿਆ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਲ ਉਤਪਾਦਨ ਨੀਤੀ ‘ਤੇ ਅਸਰ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਫੈਸਲੇ ਅਕਸਰ ਅਮਰੀਕੀ ਹਿਤਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਅਮਰੀਕਾ ਖੁਦ ਨੂੰ ਮਾਲਕ ਨਹੀਂ ਕਹਿੰਦਾ। ਪਰ ਬਾਜ਼ਾਰ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਮੈਨੇਜਰ ਜ਼ਰੂਰ ਹੈ। ਵੱਡੀਆਂ ਕੰਪਨੀਆਂ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਕਜ਼ਾਖਸਤਾਨ ਅਤੇ ਨਾਈਜੀਰੀਆ ਵਰਗੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਵੇਸ਼ ਹੈ। ਪੈਟਰੋਡਾਲਰ ਸਿਸਟਮ ਅਜੇ ਵੀ ਮਜ਼ਬੂਤ ਹੈ। ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਬਦਲਾਅ ਆ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਪਰ ਫਿਲਹਾਲ ਤੇਲ ਦੀ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਅਸਰ ਅਮਰੀਕਾ ਦਾ ਹੀ ਹੈ।
