ਈਰਾਨ ਦੀ ਜੰਗ ਦਾ ਅਸਲ ਦਿਮਾਗ ਮੁਹੰਮਦ ਅਲੀ ਜਾਫਰੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਅਮਰੀਕਾ ਦੀ ਤੇਜ਼ ਜਿੱਤ ਵਾਲੀ ਉਲਟ ਦਿੱਤੀ ਪੂਰੀ ਰਣਨੀਤੀ

ਮੱਧ ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ ਜੰਗ ਤੇਜ਼ ਹੈ ਪਰ ਈਰਾਨ ਅਜੇ ਵੀ ਮਜ਼ਬੂਤੀ ਨਾਲ ਖੜ੍ਹਾ ਹੈ।ਇਸ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਇੱਕ ਸੈਨਿਕ ਦਿਮਾਗ ਹੈ।ਨਾਮ ਹੈ ਮੁਹੰਮਦ ਅਲੀ ਜਾਫਰੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਮੋਜ਼ੇਕ ਡਿਫੈਂਸ ਰਣਨੀਤੀ।

Last Updated : 13 March 2026, 01:33 PM IST

ਮੱਧ ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ ਜੰਗ ਦੀ ਅੱਗ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਫੈਲ ਰਹੀ ਹੈ।ਅਮਰੀਕਾ ਅਤੇ ਇਸਰਾਈਲ ਨੇ ਈਰਾਨ ਉੱਤੇ ਵੱਡਾ ਸੈਨਿਕ ਹਮਲਾ ਕੀਤਾ।ਲੜਾਕੂ ਜਹਾਜ਼ਾਂ,ਡਰੋਨਾਂ ਅਤੇ ਮਿਸਾਈਲਾਂ ਨਾਲ ਕਈ ਠਿਕਾਣੇ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਬਣੇ।ਦੁਨੀਆ ਨੂੰ ਲੱਗਿਆ ਸੀ ਕਿ ਈਰਾਨ ਜਲਦੀ ਝੁੱਕ ਜਾਵੇਗਾ।ਕਿਉਂਕਿ ਇਰਾਕ ਦੀ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਅਜਿਹਾ ਹੀ ਹੋਇਆ ਸੀ।ਪਰ ਇਸ ਵਾਰ ਤਸਵੀਰ ਬਿਲਕੁਲ ਵੱਖਰੀ ਹੈ।ਕਈ ਦਿਨ ਬੀਤਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੀ ਈਰਾਨ ਮਜ਼ਬੂਤੀ ਨਾਲ ਖੜ੍ਹਾ ਹੈ।ਅਤੇ ਜਵਾਬੀ ਹਮਲੇ ਵੀ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ।

ਕੀ ਇਸ ਮਜ਼ਬੂਤੀ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਕੋਈ ਯੋਜਨਾ ਹੈ?

ਈਰਾਨ ਦੇ ਡਟੇ ਰਹਿਣ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਇੱਕ ਖਾਸ ਸੈਨਿਕ ਸੋਚ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ।ਇਸ ਨੂੰ ਮੋਜ਼ੇਕ ਡਿਫੈਂਸ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।ਇਹ ਰਣਨੀਤੀ ਅਚਾਨਕ ਨਹੀਂ ਬਣੀ ਸੀ।ਇਸ ਉੱਤੇ ਕਈ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਕੰਮ ਹੋ ਰਿਹਾ ਸੀ।ਇਸ ਦਾ ਮਕਸਦ ਸਾਫ ਸੀ।ਜੇ ਜੰਗ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਦੇਸ਼ ਤੁਰੰਤ ਨਾ ਟੁੱਟੇ।ਅਤੇ ਫੌਜ ਬਿਨਾਂ ਹੁਕਮ ਦੇ ਵੀ ਲੜ ਸਕੇ।ਇਸੇ ਕਰਕੇ ਵੱਡੇ ਹਮਲੇ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਵੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਨਹੀਂ ਟੁੱਟੀ।

ਆਖਿਰ ਮੋਜ਼ੇਕ ਡਿਫੈਂਸ ਕਿਸ ਨੇ ਬਣਾਈ?

ਇਸ ਰਣਨੀਤੀ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਈਰਾਨ ਦੇ ਸੈਨਿਕ ਨੇਤਾ ਮੁਹੰਮਦ ਅਲੀ ਜਾਫਰੀ ਦਾ ਦਿਮਾਗ ਹੈ।ਉਹ ਈਰਾਨ ਦੀ ਤਾਕਤਵਰ ਫੋਰਸ ਆਈਆਰਜੀਸੀ ਦੇ ਪੁਰਾਣੇ ਮੁਖੀ ਰਹੇ ਹਨ।ਜਾਫਰੀ ਨੇ ਕਾਫੀ ਪਹਿਲਾਂ ਇਹ ਖਤਰਾ ਸਮਝ ਲਿਆ ਸੀ।ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਲੱਗਿਆ ਕਿ ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ ਈਰਾਨ ਉੱਤੇ ਵੀ ਇਰਾਕ ਵਰਗਾ ਹਮਲਾ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।ਇਸ ਸੋਚ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਨਵੀਂ ਸੈਨਿਕ ਯੋਜਨਾ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਆ।ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਅਜਿਹੀ ਰਣਨੀਤੀ ਬਣਾਈ ਜੋ ਪੂਰੀ ਫੌਜ ਦਾ ਢਾਂਚਾ ਬਦਲ ਸਕੇ।

ਇਰਾਕ ਦੀ ਜੰਗ ਤੋਂ ਕੀ ਸਬਕ ਮਿਲਿਆ?

2003 ਦੀ ਇਰਾਕ ਜੰਗ ਜਾਫਰੀ ਲਈ ਵੱਡਾ ਸਬਕ ਸੀ।ਅਮਰੀਕਾ ਨੇ ਸੱਦਾਮ ਹੁਸੈਨ ਦੀ ਫੌਜ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਜਲਦੀ ਹਰਾ ਦਿੱਤਾ ਸੀ।ਇਸ ਦਾ ਮੁੱਖ ਕਾਰਨ ਕੇਂਦਰੀ ਕਮਾਂਡ ਸੀ।ਜਦੋਂ ਉੱਪਰ ਦਾ ਨੇਤ੍ਰਿਤਵ ਖਤਮ ਹੋਇਆ ਤਾਂ ਫੌਜ ਵੀ ਬਿਖਰ ਗਈ।ਜਾਫਰੀ ਨੇ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ ਕਿ ਈਰਾਨ ਵਿੱਚ ਇਹ ਗਲਤੀ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗੀ।ਜੇ ਵੱਡੇ ਨੇਤਾ ਵੀ ਮਾਰੇ ਜਾਣ ਤਾਂ ਵੀ ਫੌਜ ਲੜਦੀ ਰਹੇਗੀ।ਇਸੇ ਸੋਚ ਨਾਲ ਮੋਜ਼ੇਕ ਰਣਨੀਤੀ ਦੀ ਨੀਂਹ ਪਈ।

ਈਰਾਨ ਦੀ ਫੌਜ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਬਦਲਿਆ ਗਿਆ?

ਜਾਫਰੀ ਨੇ ਫੌਜ ਨੂੰ ਛੋਟੀਆਂ ਸੁਤੰਤਰ ਇਕਾਈਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ।ਦੇਸ਼ ਭਰ ਵਿੱਚ ਵੱਖ ਵੱਖ ਕਮਾਂਡ ਬਣਾਈਆਂ ਗਈਆਂ।ਕੁੱਲ ਮਿਲਾ ਕੇ ਇਕੱਤੀ ਖੇਤਰੀ ਕਮਾਂਡ ਖੜ੍ਹੀਆਂ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ।ਹਰ ਕਮਾਂਡ ਕੋਲ ਆਪਣੇ ਸਿਪਾਹੀ ਅਤੇ ਸਾਧਨ ਹਨ।ਕਈ ਥਾਵਾਂ ਤੇ ਮਿਸਾਈਲ ਅਤੇ ਡਰੋਨ ਯੂਨਿਟ ਵੀ ਹਨ।ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਹਰ ਵਾਰ ਉੱਪਰੋਂ ਹੁਕਮ ਦੀ ਉਡੀਕ ਨਹੀਂ ਕਰਨੀ ਪੈਂਦੀ।ਪਹਿਲਾਂ ਤੈਅ ਕੀਤੀ ਯੋਜਨਾ ਅਨੁਸਾਰ ਉਹ ਤੁਰੰਤ ਕਾਰਵਾਈ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ।

ਆਖਿਰ ਮੁਹੰਮਦ ਅਲੀ ਜਾਫਰੀ ਕੌਣ ਹਨ?

ਮੁਹੰਮਦ ਅਲੀ ਜਾਫਰੀ ਦਾ ਸੈਨਿਕ ਜੀਵਨ ਕਾਫੀ ਲੰਮਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਆਈਆਰਜੀਸੀ ਵਿੱਚ ਇੰਟੈਲੀਜੈਂਸ ਯੂਨਿਟ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ ਸੀ।ਈਰਾਨ ਇਰਾਕ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਵੀ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ।ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ ਉਹ ਫੌਜ ਵਿੱਚ ਉੱਪਰ ਚੜ੍ਹਦੇ ਗਏ।1990 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਗ੍ਰਾਊਂਡ ਫੋਰਸ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਮਿਲੀ।ਤੇਹਰਾਨ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਵਾਲੀ ਸਰੱਲਾਹ ਯੂਨਿਟ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵੀ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਕੀਤੀ।ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਹ ਰਣਨੀਤਿਕ ਅਧਿਐਨ ਕੇਂਦਰ ਦੇ ਮੁਖੀ ਬਣੇ।

ਕੀ ਇਹ ਰਣਨੀਤੀ ਜੰਗ ਦੀ ਤਸਵੀਰ ਬਦਲ ਸਕਦੀ ਹੈ?

ਅੱਜ ਮੋਜ਼ੇਕ ਡਿਫੈਂਸ ਦੀ ਚਰਚਾ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿੱਚ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ।ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਗਿਆਨ ਮੰਨਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਸ ਨਾਲ ਜੰਗ ਦੀ ਸੋਚ ਬਦਲ ਸਕਦੀ ਹੈ।ਕਿਉਂਕਿ ਹੁਣ ਫੌਜ ਸਿਰਫ ਇੱਕ ਕਮਾਂਡ ਉੱਤੇ ਨਿਰਭਰ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੀ।ਛੋਟੀਆਂ ਸੁਤੰਤਰ ਇਕਾਈਆਂ ਵੀ ਵੱਡਾ ਅਸਰ ਪਾ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ।ਈਰਾਨ ਦੀ ਮੌਜੂਦਾ ਜੰਗ ਇਸ ਦੀ ਮਿਸਾਲ ਬਣ ਗਈ ਹੈ।ਹਮਲਿਆਂ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਵੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਚੱਲ ਰਹੀ ਹੈ।ਅਤੇ ਇਹੀ ਰਣਨੀਤੀ ਦੁਸ਼ਮਣ ਦੀ ਤੇਜ਼ ਜਿੱਤ ਵਾਲੀ ਯੋਜਨਾ ਨੂੰ ਧੀਮਾ ਕਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।

Tags :