Last Updated :
18 August 2026, 07:11 PM IST
ਰੱਖੜਾ ਬੰਧਨ ਦਾ ਪਵਿੱਤਰ ਤਿਉਹਾਰ ਭਰਾ-ਭੈਣ ਦੇ ਅਟੁੱਟ ਪਿਆਰ ਅਤੇ ਆਪਸੀ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਹੈ। ਇਸ ਦਿਨ ਭੈਣਾਂ ਆਪਣੇ ਭਰਾਵਾਂ ਦੀ ਕਲਾਈ ’ਤੇ ਰੱਖੜੀ ਬੰਨ੍ਹ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਲੰਮੀ ਉਮਰ, ਸੁਖ ਅਤੇ ਸਮ੍ਰਿਧੀ ਦੀ ਕਾਮਨਾ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਪਰ ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਜਾਣਦੇ ਹੋ ਕਿ ਰੱਖੜੀ ਬੰਨ੍ਹਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਭਦਰਾ ਕਾਲ ਦਾ ਧਿਆਨ ਰੱਖਣਾ ਕਿਉਂ ਜ਼ਰੂਰੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ? ਧਾਰਮਿਕ ਮਾਨਤਾਵਾਂ ਅਨੁਸਾਰ, ਭਦਰਾ ਸਮੇਂ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸ਼ੁਭ ਕੰਮਾਂ ਦਾ ਸਹੀ ਫਲ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ, ਇਸ ਲਈ ਰੱਖੜੀ ਦਾ ਮੁਹੂਰਤ ਤੈਅ ਕਰਦੇ ਸਮੇਂ ਇਸ ਦਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਧਿਆਨ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਆਓ ਜਾਣਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਆਖ਼ਰ ਭਦਰਾ ਕੌਣ ਹੈ, ਰੱਖੜਾ ਬੰਧਨ ਨਾਲ ਇਸ ਦਾ ਕੀ ਸੰਬੰਧ ਹੈ, ਅਤੇ ਰਾਵਣ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਉਹ ਕਥਾ ਕੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਭਦਰਾ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਰੱਖੜੀ ਬੰਨ੍ਹਣ ਨੂੰ ਵਰਜਿਤ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਪੰਚਾਂਗ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਸਾਲ 2026 ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰਾਵਣ ਪੂਰਨਮਾਸ਼ੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ 27 ਅਗਸਤ ਨੂੰ ਸਵੇਰੇ 9:08 ਵਜੇ ਹੋਵੇਗੀ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਇਹ ਤਿਥੀ 28 ਅਗਸਤ ਨੂੰ ਸਵੇਰੇ 9:48 ਵਜੇ ਸਮਾਪਤ ਹੋਵੇਗੀ। ਉਦਯਾ ਤਿਥੀ ਅਨੁਸਾਰ, ਰੱਖੜਾ ਬੰਧਨ ਦਾ ਤਿਉਹਾਰ 28 ਅਗਸਤ, ਸ਼ੁੱਕਰਵਾਰ ਨੂੰ ਮਨਾਇਆ ਜਾਵੇਗਾ।
ਜੋਤਿਸ਼ੀ ਗਣਨਾ ਅਨੁਸਾਰ, ਇਸ ਸਾਲ ਰੱਖੜਾ ਬੰਧਨ ਦੇ ਦਿਨ ਭਦਰਾ ਕਾਲ ਦਾ ਕੋਈ ਅਸਰ ਨਹੀਂ ਰਹੇਗਾ। 28 ਅਗਸਤ ਨੂੰ ਸੂਰਜ ਚੜ੍ਹਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਭਦਰਾ ਸਮਾਪਤ ਹੋ ਜਾਵੇਗੀ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਭੈਣਾਂ ਪੂਰੇ ਦਿਨ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਵੀ ਵੇਲੇ ਆਪਣੇ ਭਰਾਵਾਂ ਨੂੰ ਰੱਖੜੀ ਬੰਨ੍ਹ ਸਕਣਗੀਆਂ।
ਜਿਸ ਨੂੰ ਆਮ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਭਦਰਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪੰਚਾਂਗ ਵਿੱਚ ਇਸ ਨੂੰ ‘ਵਿਸ਼ਟੀ ਕਰਣ’ ਦਾ ਨਾਂ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਪੰਚਾਂਗ ਦੇ ਪੰਜ ਅੰਗਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਕਰਣ ਦਾ ਰੂਪ ਹੈ। ਭਦਰਾ ਨੂੰ ਉਗਰ, ਕਰੋਧੀ ਅਤੇ ਅਸ਼ੁਭ ਪ੍ਰਭਾਵ ਵਾਲੀ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਪੌਰਾਣਿਕ ਮਾਨਤਾ ਅਨੁਸਾਰ, ਭਦਰਾ ਭਗਵਾਨ ਸੂਰਜ ਦੀ ਪੁੱਤਰੀ ਅਤੇ ਸ਼ਨੀ ਦੇਵ ਦੀ ਭੈਣ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸੁਭਾਅ ਇੰਨਾ ਉਗਰ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਸ਼ੁਭ ਕੰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਰੁਕਾਵਟ ਪਾਉਣ ਲੱਗੀਆਂ। ਇਸ ਤੋਂ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਹੋ ਕੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪੰਚਾਂਗ ਦੇ ਵਿਸ਼ਟੀ ਕਰਣ ਵਿੱਚ ਸਥਾਨ ਦੇ ਦਿੱਤਾ, ਅਤੇ ਉਦੋਂ ਤੋਂ ਇਸ ਸਮੇਂ ਨੂੰ ਮਾਂਗਲਿਕ ਕੰਮਾਂ ਲਈ ਅਸ਼ੁਭ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਰੱਖੜਾ ਬੰਧਨ ਦਾ ਤਿਉਹਾਰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਸ਼੍ਰਾਵਣ ਪੂਰਨਮਾਸ਼ੀ ਨੂੰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦਿਨ ਅਕਸਰ ਭਦਰਾ ਕਾਲ ਦਾ ਸੰਯੋਗ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਇਸ ਨੂੰ ਸ਼ੁਭ ਕਾਰਜਾਂ ਲਈ ਉਚਿਤ ਨਹੀਂ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ। ਕਿਉਂਕਿ ਰੱਖੜੀ ਬੰਨ੍ਹਣ ਦਾ ਕੰਮ ਭਰਾ-ਭੈਣ ਦੇ ਪਿਆਰ, ਮੰਗਲ ਅਤੇ ਸੁਰੱਖਿਆ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਲੋਕ ਭਦਰਾ ਸਮਾਪਤ ਹੋਣ ਦੀ ਉਡੀਕ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੀ ਇਹ ਰਸਮ ਅਦਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਹੀ ਕਾਰਨ ਹੈ ਕਿ ਹਰ ਪਰਿਵਾਰ ਰੱਖੜੀ ਬੰਨ੍ਹਣ ਦਾ ਸਮਾਂ ਤੈਅ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਪੰਚਾਂਗ ਵਿੱਚ ਭਦਰਾ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਜ਼ਰੂਰ ਵੇਖਦਾ ਹੈ।
ਧਾਰਮਿਕ ਲੋਕ-ਕਥਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਭਦਰਾ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਰੱਖੜੀ ਬੰਨ੍ਹਣ ਦੀ ਮਨਾਹੀ ਨੂੰ ਰਾਵਣ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਭੈਣ ਸ਼ੂਰਪਣਖਾ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕਥਾ ਹੈ ਕਿ ਇੱਕ ਵਾਰ ਸ਼ੂਰਪਣਖਾ ਨੇ ਰਾਵਣ ਦੀ ਕਲਾਈ ’ਤੇ ਭਦਰਾ ਕਾਲ ਦੌਰਾਨ ਰੱਖੜੀ ਬੰਨ੍ਹ ਦਿੱਤੀ ਸੀ। ਇਸ ਮਗਰੋਂ ਰਾਵਣ ਦੇ ਅੰਦਰ ਹੰਕਾਰ ਅਤੇ ਨਸ਼ਾ ਇੰਨਾ ਵਧ ਗਿਆ ਕਿ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਸੀਮਾ ਦਾ ਘਮੰਡ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਭਗਵਾਨ ਸ਼੍ਰੀ ਰਾਮ ਦੇ ਹੱਥੋਂ ਉਸ ਦਾ ਸਰਵਨਾਸ਼ ਹੋ ਗਿਆ। ਇਸੇ ਲੋਕ-ਮਾਨਤਾ ਦੇ ਚੱਲਦਿਆਂ ਇਹ ਮੰਨਿਆ ਜਾਣ ਲੱਗਾ ਕਿ ਭਦਰਾ ਸਮੇਂ ਰੱਖੜੀ ਬੰਨ੍ਹਣੀ ਕਦੇ ਵੀ ਸ਼ੁਭ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ।
ਭਦਰਾ ਨੂੰ ਉਗਰ ਸ਼ਕਤੀ ਵਾਲਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਸ਼ੁਭ ਕੰਮਾਂ ਦੇ ਫਲ ਨੂੰ ਨਕਾਰਾਤਮਕ ਪ੍ਰਭਾਵ ਦੇ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਰੱਖੜੀ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਤਿਉਹਾਰ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਇਸ ਵਿੱਚ ਭੈਣ ਦੀ ਦੁਆ, ਭਰਾ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਅਤੇ ਪੂਰੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀਆਂ ਮੰਗਲ ਕਾਮਨਾਵਾਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ ਇਸ ਦਾ ਸ਼ੁਭ ਸਮਾਂ ਵੇਖਣਾ ਬਹੁਤ ਜ਼ਰੂਰੀ ਸਮਝਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹੀ ਕਾਰਨ ਹੈ ਕਿ ਅੱਜ ਵੀ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਰੱਖੜੀ ਦਾ ਮੁਹੂਰਤ ਵੇਖ ਕੇ ਹੀ ਬੰਨ੍ਹਣ ਦੀ ਪਰੰਪਰਾ ਨਿਭਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੋ ਭਰਾ-ਭੈਣ ਦੇ ਰਿਸ਼ਤੇ ਨੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਖੁਸ਼ਹਾਲੀ ਅਤੇ ਸੁਖ ਮਿਲੇ।
