Last Updated :
10 August 2026, 09:21 PM IST
Courtesy: Credit: OpenAI
ਇੱਕ ਸਮਾਂ ਸੀ ਜਦੋਂ ਚੀਨ ਦੇ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਲਈ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕਰਨਾ ਬਿਹਤਰ ਕਰੀਅਰ ਅਤੇ ਵੱਧ ਕਮਾਈ ਦੀ ਗਾਰੰਟੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਪਰ ਹੁਣ ਤਸਵੀਰ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਬਦਲ ਰਹੀ ਹੈ। 2019 ਵਿੱਚ ਕਰੀਬ 7 ਲੱਖ ਚੀਨੀ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਉੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਲਈ ਵਿਦੇਸ਼ ਗਏ ਸਨ, ਜਦਕਿ 2025 ਵਿੱਚ ਇਹ ਗਿਣਤੀ ਘਟ ਕੇ ਕਰੀਬ 5.7 ਲੱਖ ਰਹਿ ਗਈ। ਇਸ ਦੇ ਉਲਟ ਵਿਦੇਸ਼ ਤੋਂ ਪੜ੍ਹਾਈ ਪੂਰੀ ਕਰਕੇ ਚੀਨ ਵਾਪਸ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਧ ਰਹੀ ਹੈ। 2025 ਵਿੱਚ ਕਰੀਬ 94 ਫੀਸਦੀ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਪੂਰੀ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਆਪਣੇ ਦੇਸ਼ ਪਰਤ ਆਏ। ਪਿਛਲੇ 10 ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਦੇਸ਼ ਤੋਂ ਡਿਗਰੀ ਲੈ ਕੇ ਚੀਨ ਪਰਤਣ ਵਾਲੇ ਗ੍ਰੈਜੂਏਟਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਕਰੀਬ 52 ਲੱਖ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਚੁੱਕੀ ਹੈ।
ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਡਿਗਰੀ ਨਾਲ ਮਿਲਣ ਵਾਲੀ ਨੌਕਰੀ ਅਤੇ ਬਿਹਤਰ ਤਨਖਾਹ ਦਾ ਆਕਰਸ਼ਣ ਅਜੇ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਖਤਮ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ, ਪਰ ਚੀਨ ਵਿੱਚ ਕੰਪਨੀਆਂ ਦਾ ਨਜ਼ਰੀਆ ਬਦਲ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਅੰਕੜਿਆਂ ਮੁਤਾਬਕ ਵਿਦੇਸ਼ ਤੋਂ ਪਰਤੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਦੀ ਔਸਤ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਤਨਖਾਹ ਕਰੀਬ 1.80 ਲੱਖ ਰੁਪਏ ਮਹੀਨਾ ਹੈ, ਜਦਕਿ ਚੀਨ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਔਸਤ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਤਨਖਾਹ ਕਰੀਬ 1 ਲੱਖ ਰੁਪਏ ਮਹੀਨਾ ਦੱਸੀ ਗਈ ਹੈ।
ਹਾਲਾਂਕਿ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਡਿਗਰੀ ਲੈਣ ਵਾਲੇ ਹਰ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਮਨਪਸੰਦ ਨੌਕਰੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲ ਰਹੀ। ਕੁਝ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਨੂੰ ਚੀਨ ਵਾਪਸ ਆਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਆਪਣੀ ਯੋਗਤਾ ਮੁਤਾਬਕ ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਨਾ ਮਿਲਣ ਕਾਰਨ ਡਿਲੀਵਰੀ ਵਰਗੇ ਕੰਮ ਵੀ ਕਰਨੇ ਪੈ ਰਹੇ ਹਨ। ਇਸ ਨਾਲ ਮਹਿੰਗੀ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਸਿੱਖਿਆ ਦੀ ਅਸਲ ਉਪਯੋਗਤਾ ’ਤੇ ਸਵਾਲ ਖੜ੍ਹੇ ਹੋ ਰਹੇ ਹਨ।
ਚੀਨੀ ਕੰਪਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਡਿਗਰੀ ਦੀ ਅਹਿਮੀਅਤ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਬਦਲਾਅ ਦੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਕੁਝ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਾਲ ਦੇ ਛੋਟੇ ਪੋਸਟ-ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਕੋਰਸ ਅਤੇ ਮੁਕਾਬਲਤਨ ਆਸਾਨ ਦਾਖਲੇ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਸਵਾਲ ਉੱਠਦੇ ਰਹੇ ਹਨ।
ਇਸ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਚੀਨ ਵਿੱਚ ਕਈ ਪੋਸਟ-ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਕੋਰਸ ਆਮ ਤੌਰ ’ਤੇ ਤਿੰਨ ਸਾਲ ਦੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਕਰਕੇ ਕੰਪਨੀਆਂ ਹੁਣ ਸਿਰਫ਼ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਦੇ ਆਧਾਰ ’ਤੇ ਉਮੀਦਵਾਰ ਨੂੰ ਤਰਜੀਹ ਦੇਣ ਦੀ ਬਜਾਏ ਉਸ ਦੀ ਅਸਲ ਯੋਗਤਾ ਅਤੇ ਹੁਨਰ ’ਤੇ ਜ਼ਿਆਦਾ ਧਿਆਨ ਦੇ ਰਹੀਆਂ ਹਨ।
ਵਿਦੇਸ਼ ਤੋਂ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕਰਕੇ ਵਾਪਸ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਲਈ ਸਰਕਾਰੀ ਨੌਕਰੀਆਂ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਵੀ ਪਹਿਲਾਂ ਵਰਗੀ ਸਥਿਤੀ ਨਹੀਂ ਰਹੀ। ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਡਿਗਰੀ ਹੁਣ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਸਰਕਾਰੀ ਨੌਕਰੀ ਦੀ ਗਾਰੰਟੀ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੀ।
ਇਸ ਬਦਲਾਅ ਨੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਨੂੰ ਵਿਦੇਸ਼ ਜਾ ਕੇ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਖਰਚ, ਡਿਗਰੀ ਦੀ ਮਾਨਤਾ ਅਤੇ ਨੌਕਰੀ ਦੀਆਂ ਸੰਭਾਵਨਾਵਾਂ ’ਤੇ ਹੋਰ ਗੰਭੀਰਤਾ ਨਾਲ ਵਿਚਾਰ ਕਰਨ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਕੀਤਾ ਹੈ।
ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇ ਆਕਰਸ਼ਣ ਵਿੱਚ ਕਮੀ ਦੀ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਵਜ੍ਹਾ ਚੀਨ ਦੀਆਂ ਆਪਣੀਆਂ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ ਦੀ ਬਿਹਤਰ ਹੋ ਰਹੀ ਗਲੋਬਲ ਸਥਿਤੀ ਵੀ ਹੈ। ਪੇਇਚਿੰਗ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਅਤੇ ਸ਼ਿੰਗਹੁਆ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਗਲੋਬਲ ਰੈਂਕਿੰਗ ਵਿੱਚ ਕ੍ਰਮਵਾਰ 13ਵੇਂ ਅਤੇ 14ਵੇਂ ਸਥਾਨ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਚੁੱਕੀਆਂ ਹਨ।
ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਚੀਨ ਦੇ 985 ਅਤੇ 211 ਗਰੁੱਪ ਦੇ ਕਈ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵੀ ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਪੱਧਰ ’ਤੇ ਮਜ਼ਬੂਤ ਸਥਿਤੀ ਬਣਾ ਚੁੱਕੇ ਹਨ। ਇਸ ਕਰਕੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਰਹਿ ਕੇ ਹੀ ਚੰਗੀ ਸਿੱਖਿਆ ਅਤੇ ਬਿਹਤਰ ਕਰੀਅਰ ਦੇ ਵਿਕਲਪ ਮਿਲ ਰਹੇ ਹਨ।
ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਚੀਨ ਦੀਆਂ ਸਰਕਾਰੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ ਦੀ ਫੀਸ ਕਾਫੀ ਘੱਟ ਹੈ। ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਲਈ ਇਹ ਵੱਡਾ ਆਰਥਿਕ ਫਾਇਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵਿਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਟਿਊਸ਼ਨ ਫੀਸ ਦੇ ਨਾਲ ਰਹਿਣ, ਖਾਣ-ਪੀਣ, ਯਾਤਰਾ ਅਤੇ ਹੋਰ ਖਰਚੇ ਵੀ ਨਹੀਂ ਚੁੱਕਣੇ ਪੈਂਦੇ।
ਘਰੇਲੂ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ ਦੀ ਗੁਣਵੱਤਾ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ ਅਤੇ ਘੱਟ ਲਾਗਤ ਨੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਸਾਹਮਣੇ ਅਜਿਹਾ ਵਿਕਲਪ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਵਿਦੇਸ਼ ਜਾਣ ਦੀ ਲੋੜ ਕਾਫੀ ਹੱਦ ਤੱਕ ਘੱਟ ਹੋ ਗਈ ਹੈ।
ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਸਿੱਖਿਆ ਮਹਿੰਗੀ ਹੋਣ ਦਾ ਅਸਰ ਵੀ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਦੇ ਫੈਸਲਿਆਂ ’ਤੇ ਪਿਆ ਹੈ। ਇੱਕ ਸਰਵੇਖਣ ਮੁਤਾਬਕ 2025 ਵਿੱਚ ਵਿਦੇਸ਼ ਜਾ ਕੇ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕਰਨ ਦਾ ਔਸਤ ਖਰਚ ਕਰੀਬ 85 ਲੱਖ ਰੁਪਏ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ। ਇਹ 2023 ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਲਗਭਗ 20 ਫੀਸਦੀ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੈ।
ਵਧਦੀ ਫੀਸ ਅਤੇ ਰਹਿਣ-ਸਹਿਣ ਦੇ ਖਰਚ ਕਾਰਨ ਹੁਣ ਚੀਨੀ ਪਰਿਵਾਰ ਇਹ ਹਿਸਾਬ ਲਗਾਉਣ ਲੱਗੇ ਹਨ ਕਿ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਡਿਗਰੀ ’ਤੇ ਖਰਚ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਰਕਮ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ ਨੌਕਰੀ ਅਤੇ ਕਮਾਈ ਦਾ ਫਾਇਦਾ ਕਿੰਨਾ ਮਿਲੇਗਾ।
ਬਦਲਦੇ ਹਾਲਾਤ ਵਿੱਚ ਚੀਨੀ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਹੁਣ ਸਿਰਫ਼ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਡਿਗਰੀ ਦੀ ਚਮਕ ਦੇਖ ਕੇ ਫੈਸਲਾ ਨਹੀਂ ਕਰ ਰਹੇ। ਉਹ ਇਹ ਵੀ ਦੇਖ ਰਹੇ ਹਨ ਕਿ ਕਿਸ ਦੇਸ਼ ਅਤੇ ਸੰਸਥਾ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਦੀ ਲਾਗਤ ਘੱਟ ਹੈ, ਡਿਗਰੀ ਦੀ ਵੈਲਿਊ ਕਿੰਨੀ ਹੈ ਅਤੇ ਪੜ੍ਹਾਈ ਪੂਰੀ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਨੌਕਰੀ ਦੇ ਮੌਕੇ ਕਿੰਨੇ ਹਨ। ਭਾਵ ਵਿਦੇਸ਼ ਜਾ ਕੇ ਪੜ੍ਹਾਈ ਹੁਣ ਸਿਰਫ਼ ਵੱਕਾਰ ਦਾ ਮਾਮਲਾ ਨਹੀਂ ਰਹਿ ਗਿਆ, ਸਗੋਂ ਇਹ ਨਿਵੇਸ਼ ਅਤੇ ਕਰੀਅਰ ਰਿਟਰਨ ਦਾ ਸਵਾਲ ਬਣਦਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਪਿਛਲੇ ਇੱਕ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਵਿਦੇਸ਼ ਤੋਂ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕਰਕੇ ਕਰੀਬ 52 ਲੱਖ ਚੀਨੀ ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਵਾਪਸ ਚੀਨ ਆ ਚੁੱਕੇ ਹਨ। 2025 ਵਿੱਚ ਕਰੀਬ 94 ਫੀਸਦੀ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਦਾ ਪੜ੍ਹਾਈ ਪੂਰੀ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵਾਪਸ ਪਰਤਣਾ ਇਸ ਬਦਲਦੇ ਰੁਝਾਨ ਦਾ ਵੱਡਾ ਸੰਕੇਤ ਮੰਨਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਇਸ ਤੋਂ ਪਤਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਚੀਨ ਦੇ ਨੌਜਵਾਨ ਹੁਣ ਆਪਣੇ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਸਿੱਖਿਆ, ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਅਤੇ ਕਰੀਅਰ ਦੇ ਮੌਕਿਆਂ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਨਾਲੋਂ ਵੱਧ ਗੰਭੀਰਤਾ ਨਾਲ ਦੇਖ ਰਹੇ ਹਨ।
ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਸਿੱਖਿਆ ਦੀ ਵਧਦੀ ਲਾਗਤ, ਘਰੇਲੂ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ ਦੀ ਬਿਹਤਰ ਗਲੋਬਲ ਰੈਂਕਿੰਗ ਅਤੇ ਚੀਨ ਵਿੱਚ ਉਪਲਬਧ ਕਰੀਅਰ ਦੇ ਮੌਕਿਆਂ ਨੇ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਦੀ ਸੋਚ ਬਦਲ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਹੁਣ ਵਿਦੇਸ਼ ਜਾਣਾ ਸਫਲਤਾ ਦਾ ਇਕਲੌਤਾ ਰਸਤਾ ਨਹੀਂ ਮੰਨਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ। ਚੀਨ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਅਤੇ ਨੌਕਰੀ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋ ਰਹੇ ਬਦਲਾਅ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਦੇਸ਼ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਦੇਸ਼ ਵਾਪਸ ਆਉਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦਾ ਅਨੁਪਾਤ ਗਲੋਬਲ ਸਿੱਖਿਆ ਬਾਜ਼ਾਰ ਲਈ ਵੀ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸੰਕੇਤ ਬਣ ਸਕਦਾ ਹੈ।
