Last Updated :
28 April 2026, 04:19 PM IST
ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਵਿੱਚ ਪਰਮਾਣੂ ਅਪਰਸਾਰ ਸੰਧੀ (NPT) ਦੀ ਅਹਿਮ ਸਮੀਖਿਆ ਬੈਠਕ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣ ਨਾਲ ਹੀ ਮਾਹੌਲ ਤਪਿਆ ਹੋਇਆ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤਾ। ਇਸ ਬੈਠਕ ਦਾ ਮੁੱਖ ਮਕਸਦ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਪਰਮਾਣੂ ਹਥਿਆਰਾਂ ਦੇ ਫੈਲਾਅ ਨੂੰ ਰੋਕਣਾ ਅਤੇ ਪਰਮਾਣੂ ਊਰਜਾ ਦੇ ਸ਼ਾਂਤਮਈ ਇਸਤੇਮਾਲ ‘ਤੇ ਵਿਚਾਰ ਕਰਨਾ ਹੈ। ਪਰ ਸ਼ੁਰੂ ਤੋਂ ਹੀ ਅਮਰੀਕਾ ਅਤੇ ਇਰਾਨ ਵਿਚਕਾਰ ਤਿੱਖੀ ਤਕਰਾਰ ਨੇ ਇਸ ਬੈਠਕ ਨੂੰ ਵਿਵਾਦਾਂ ਵਿੱਚ ਘੇਰ ਲਿਆ।
ਇਸ ਬੈਠਕ ਵਿੱਚ ਕੁੱਲ 34 ਉਪਾਪ੍ਰਧਾਨ ਚੁਣੇ ਗਏ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਇਰਾਨ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। ਗੁੱਟ ਨਿਰਪੱਖ ਆੰਦੋਲਨ ਦੇ 121 ਦੇਸ਼ਾਂ ਨੇ ਇਰਾਨ ਦੇ ਹੱਕ ਵਿੱਚ ਵੋਟ ਕਰਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਇਹ ਅਹਿਮ ਅਹੁਦਾ ਦਿਵਾਇਆ। ਇਸ ਸਮਰਥਨ ਦੇ ਨਾਲ ਅਮਰੀਕਾ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਬਿਲਕੁੱਲ ਬੇਅਸਰ ਰਹਿ ਗਿਆ। ਇਰਾਨ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਪਰਮਾਣੂ ਹਥਿਆਰਾਂ ਦੇ ਵਿਰੋਧ ਵਿੱਚ ਰਿਹਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਖਿਲਾਫ਼ ਗਲਤ ਪ੍ਰਚਾਰ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਅਮਰੀਕਾ ਨੇ ਆਖ਼ਰੀ ਪਲ ਤੱਕ ਇਰਾਨ ਦੇ ਨਾਮ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕੀਤਾ। ਅਮਰੀਕੀ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਨੇ ਇਸ ਫੈਸਲੇ ਨੂੰ ਸ਼ਰਮਨਾਕ ਅਤੇ NPT ਲਈ ਨੁਕਸਾਨਦਾਇਕ ਕਰਾਰ ਦਿੱਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਸੀ ਕਿ ਇਰਾਨ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਸੰਧੀ ਦੇ ਨਿਯਮਾਂ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਨਹੀਂ ਕਰ ਰਿਹਾ। ਫਿਰ ਵੀ, ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ ‘ਤੇ ਮਿਲੇ ਸਮਰਥਨ ਨੇ ਅਮਰੀਕਾ ਨੂੰ ਇਕੱਲਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਮੰਨੀ ਗਈ।
ਇਰਾਨ ਨੇ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਦੋਸ਼ਾਂ ਦਾ ਤਿੱਖਾ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ। ਇਰਾਨ ਦੇ ਦੂਤ ਰਜ਼ਾ ਨਜਾਫੀ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਅਮਰੀਕਾ ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਇਕੱਲਾ ਦੇਸ਼ ਹੈ ਜਿਸ ਨੇ ਪਰਮਾਣੂ ਹਥਿਆਰ ਵਰਤੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਅਮਰੀਕਾ ‘ਤੇ ਆਪਣੇ ਪਰਮਾਣੂ ਹਥਿਆਰਾਂ ਦਾ ਜਥਾ ਵਧਾਉਣ ਦੇ ਦੋਸ਼ ਵੀ ਲਗਾਏ। ਇਰਾਨ ਨੇ ਸਪਸ਼ਟ ਕੀਤਾ ਕਿ ਅਮਰੀਕਾ ਨੂੰ ਇਸ ਮਾਮਲੇ ‘ਤੇ ਨੈਤਿਕ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਬੋਲਣ ਦਾ ਕੋਈ ਹੱਕ ਨਹੀਂ।
ਪਰਮਾਣੂ ਅਪਰਸਾਰ ਸੰਧੀ (NPT) 1970 ਵਿੱਚ ਬਣਾਈ ਗਈ ਸੀ, ਜਿਸ ਦਾ ਮਕਸਦ ਦੁਨੀਆ ਨੂੰ ਪਰਮਾਣੂ ਜੰਗ ਦੇ ਖਤਰੇ ਤੋਂ ਬਚਾਉਣਾ ਹੈ। ਇਸ ਸੰਧੀ ਦੇ ਤਿੰਨ ਮੁੱਖ ਲਕਸ਼ ਹਨ- ਪਰਮਾਣੂ ਹਥਿਆਰਾਂ ਦਾ ਫੈਲਾਅ ਰੋਕਣਾ, ਮੌਜੂਦਾ ਹਥਿਆਰਾਂ ਨੂੰ ਘਟਾਉਣਾ ਅਤੇ ਪਰਮਾਣੂ ਊਰਜਾ ਦਾ ਇਸਤੇਮਾਲ ਸਿਰਫ਼ ਸ਼ਾਂਤਮਈ ਕੰਮਾਂ ਲਈ ਕਰਨਾ। ਇਸ ਵਿੱਚ 190 ਤੋਂ ਵੱਧ ਦੇਸ਼ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ ਅਤੇ ਹਰ ਪੰਜ ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਇਸ ਦੀ ਸਮੀਖਿਆ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਇਸ ਫੈਸਲੇ ਨੇ ਵਿਸ਼ਵ ਸਿਆਸਤ ਵਿੱਚ ਨਵੀਂ ਚਰਚਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਇੱਕ ਪਾਸੇ ਇਹ ਗੁੱਟ ਨਿਰਪੱਖ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੀ ਇਕਜੁਟਤਾ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਅਮਰੀਕਾ ਦੀ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋ ਰਹੀ ਪਕੜ ਨੂੰ ਵੀ ਵਿਖਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਹੁਣ ਸਵਾਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਕੀ ਇਸ ਫੈਸਲੇ ਨਾਲ ਅਮਰੀਕਾ-ਇਰਾਨ ਤਣਾਅ ਘਟੇਗਾ ਜਾਂ ਹੋਰ ਵੱਧੇਗਾ।
ਇਹ ਬੈਠਕ ਇੱਕ ਮਹੀਨੇ ਤੱਕ ਚੱਲਣੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੌਰਾਨ ਕਈ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਮਸਲਿਆਂ ‘ਤੇ ਫੈਸਲੇ ਹੋਣਗੇ। ਇਰਾਨ ਦੀ ਇਸ ਜਿੱਤ ਨਾਲ ਉਸ ਦੀ ਗਲੋਬਲ ਸਥਿਤੀ ਮਜ਼ਬੂਤ ਹੋਈ ਹੈ, ਪਰ ਨਾਲ ਹੀ ਤਣਾਅ ਵੀ ਵਧ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਨਿਗਾਹ ਹੁਣ ਇਸ ਗੱਲ ‘ਤੇ ਹੈ ਕਿ ਕੀ ਇਹ ਫੈਸਲਾ ਸ਼ਾਂਤੀ ਵੱਲ ਕਦਮ ਸਾਬਤ ਹੋਵੇਗਾ ਜਾਂ ਨਵੀਆਂ ਟਕਰਾਵਾਂ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦੇਵੇਗਾ।
